رای دهندگان ایرانی در تاریخ ۱۹ مه در انتخابات شرکت  خواهند کرد آنان باید یک نفر را از میان شش نامزد انتخابات ریاست جمهوری یعنی حسن روحانی، رئیس جمهوری فعلی، محمدباقر قالیباف، مصطفی هاشمی طبا، اسحاق چهانگیری، مصطفی میرسلیم و ابراهیم رئیسی انتخاب کنند.

انتخابات در ایران مهندسی شده است و نامزدها توسط شورای نگهبان تایید صلاحیت می شوند. احمدی نژاد رییس جمهوری سابق نتوانست از سوی شورای نگهبان تایید صلاحیت شود. علیرغم کنترل شدید بر روند برگزاری انتخابات و اعلام نتایج آن چه مسلم است در جریان بودن جنگ بر سر قدرت و ثروت در درون نظام سیاسی ایران بین جناح های مختلف است. گفت و گوهایی جداگانه ای با سه کارشناس ایرانی در این باره انجام شده اند: الکس وطن خواه، پژوهشگر ارشد در انستیتو خاورمیانه و بنیاد جیمز تاون در واشنگتن دی سی و تحلیلگر مسائل سیاسی ایران و خاورمیانه، علی انصاری پروفسور حوزه تاریخ مدرن در دانشگاه سنت اندروز در اسکاتلند و میثاق پارسا پروفسور جامعه شناسی در کالج دارتموث.

به نظرتان علت نامزدی احمدی نژاد در انتخابات علیرغم آن که می دانست رد صلاحیت می شود چه بود؟ شما ذهنیت او را چگونه تحلیل می کنید. ایا او واقعا یک ناسیونالیست است یا یک فرد مذهبی موعودگرا یا یک فرصت طلب؟

میثاق پارسا

میثاق پارسا: او احتمالا بدین خاطر رد صلاحیت شد که با نظام حاکم مخالفت کرد. او درک کرده که در آینده می تواند از فرصت بیش تری برای موفقیت در جایگاه ایفای نقش به عنوان یک چهره اپوزیسیون درون نظام برخوردار شود. به نظر می رسد او یک اپورتونیست (فرصت طلب) است که خواستار کسب قدرت است.

الکس وطن خواه: او در ذات خود یک پوپولیست است و به لحاظ سیاسی همواره دوست دارد در مرکز توجه باقی بماند. نامزدی او یک ژست برای اعمال فشار بود تا مطمئن شود که حمید بقایی معاونش تایید صلاحیت خواهد شد.

احمدی نژاد می ترسید که جناح اش تحت فشار از سوی مقام رهبری ایران و روحانی حذف شود و انگیزه اش برای نامزدی بقایی نیز بدین خاطر بود.

علی انصاری: احمدی نژاد جهان بینی ای دارد که شاید بتوان او را هزاره گرا و موعودگرا توصیف کرد . او به نوعی ایده ای را مطرح می کند که التقاطی است و ترکیبی از ناسیونالیسم و مذهب است و آن دو را با ارجاع محدودی به عقلانیت معرفی کرده است. در واقع، وضوح زیادی درباره ایده اش وجود ندارد. ورود او به انتخابات نشانه ای از وجود درجه از فرصت طلبی در او بود این ناشی از اعتقاد او به خود است او خود را مرد سرنوشت ساز قلمداد می کند.

چرا احمدی نژاد توان بسیج هوادارانش و توده های روستایی و حاشیه نشینان را ندارد ؟ به نظرتان او با مرگ سیاسی مواجه شده است یا این که به اپوزیسیون درون نظام تبدیل می شود و برای چهار سال اینده شانسی خواهد داشت؟

میثاق پارسا: به حرکت درآوردن و بسیج و سازماندهی طیف های حاشیه نشین توسط او به نفع خودش کار راحتی نخواهد بود. او نیازمند سازماندهی سرتاسری و حتی در حاشیه شهر ها و مناطق روستایی است. او اکنون خارج از قدرت قرار گرفته و به رسانه ملی دسترس ندارد. او در موقعیت نامطلوب و بدی قرار گرفته است. با این حال، ممکن است امیدوار به فرصت هایی باشد که در آینده پیش خواهند آمد.

الکس وطن خواه: او نسبتا جوان است و طرفداران خود را دارد. او تا زمانی که خلاء قدرتی در ایران در برهه زمانی جانشینی به وجود نیاید در حاشیه باقی خواهد ماند اما می تواند به دنبال احیای جایگاه سیاسی خود در زمانی باشد که خلاء قدرت پیش خواهد آمد.

علی انصاری: نامزدی او در انتخابات نتیجه اعتقاد او به خود و اراده اش بود. در واقع، او بر این باور است که محبوبیت اش در تضاد با واقعیت های سیاست روزمره این روزهای ایران است. احمدی نژاد همواره باور دارد که دارای کاریزما است اما محدودیت های کاریزماتیک او در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری آشکار شده اند.

به نظرتان چرا رئیسی پا به عرصه انتخابات گذاشت ؟‌ ایا او در برابر روحانی شانسی خواهد داشت؟ ایا در صورت باخت در انتخابات او دیگر گزینه ای برای جانشینی در اینده نخواهد بود؟

میثاق پارسا: به طور عمده، اصلاح طلبان حمایت گسترده تر ملی را در مقایسه با محافظه کاران کسب کرده اند در نتیجه، در صورتی که آنان هواداران شان را به نفع روحاین سازماندهی کنند رئیسی برنده نخواهد شد. او در آن صورت در انتخابات بازنده خواهد بود و شانس اش برای مطرح شدن به عنوان گزینه جانشینی نیز از بین خواهد رفت مگر آن که برنامه هایی وجود داشته باشند که ما از آن اطلاع نداریم .

الکس وطن‌خواه

الکس وطن خواه: رئیسی یک نامزد ضعیف در تمام سطوح است به جز در یک سطح این که این تصور ایجاد شده که او جانشین بعدی است. اگر حاکمیت بخواهد او برنده شود باید مهندسی زیادی را انجام دهد و این خطرناک خواهد بود و ما تجربه تظاهرات اعتراضی پس از انتخابات سال ۲۰۰۹ میلادی را داشته ایم.

 علی انصاری: نامزدی رئیسی یکی از جالب ترین موضوعات در انتخابات فعلی است که هر ناظری دوست دارد آن را دنبال کند. به نظر می رسد محافظه کاران افراطی در تلاش برای یافتن یک رقیب جدی برای معرفی در برابر روحانی بودند و در نهایت بر سر رئیسی به توافق رسیدند و در این باره پول زیادی نیز خرج کرده اند. مشکل این است که رئیسی نشان داده که در سخنوری بسیار ضعیف است و سخنران خوبی نیست در نتیجه معلوم نیست که چگونه می خواهد بر مخاطبان تاثیر گذار باشد. من نمی توانم تصور کنم که او وارد رقابت شده با علم به این که بداند احتمالا تحقیر خواهد شد دست کم این باور من است که او کناره گیری نخواهد کرد. او نیاز دارد کاری کند که انتخابات به دور دوم کشیده شود و آن زمان روحانی تحت فشار قرار گیرد.

ایا در صورت پیروزی روحانی به نظرتان شانسی برای دموکراتیزه شدن سیاست در ایران وجود خواهد داشت؟

میثاق پارسا: برای ترویج و تقویت دموکراسی در ایران روحانی مجبور به انجام تغییرات بزرگ و اساسی در حوزه های اقتصادی، سیاسی واجتماعی است. من این موارد را در کتاب اخیرم تحت عنوان دموکراسی در ایران که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شده مطرح کرده ام. این یک وظیفه دلهره آور و سنگین برای روحانی است واقعیت آن است که به نظرم خارج از اختیارات یک رییس جمهوری در درون نظام جمهوری اسلامی ایران است.

الکس وطن خواه: حقیقتا پاسخ به پرسش شما منفی است. روحانی نشان داد که وفاداری عمیقی به مقام های عالی دارد و آنان نیز خواستار دموکراسی نیستند چرا که آن را مفهومی غربی و مذموم می دانند. چهار سال اینده مثل چهار سال گذشته خواهد بود.

علی انصاری: در سیاست ایران روسای جمهوری در دوره دوم معمولا ضعیف تر از دوره اول هستند و نمی توانند کارهای زیادی انجام دهند. در نتیجه، انتظار زیادی است که اگر توقع داشته باشیم که روحانی قادر به انجام کارهای بیش تری در دور دوم ریاست جمهوری خود خواهد بود اما باید منتظر ماند. تاریخ این موضوع را نشان خواهد داد.

با توجه به ریاست جمهوری ترامپ در امریکا به نظرتان ایا روحانی خواهد توانست وارد معامله با او شود ؟ چه چشم اندازی برای برجام متصور هستید ؟ ایا این توافق لغو خواهد شد؟

میثاق پارسا: واقعیت آن است که توافق تاکنون پابرجا بوده اما دشوار بتوان پیش بینی کرد که ترامپ در آینده چه تصمیمی اتخاذ خواهد کرد.

الکس وطن خواه: توافق هسته ای امن است. همه جناح ها در تهران از آن حمایت می کنند حتی کسانی امثال سعید جلیلی. در واشنگتن نیز جناح های مختلف نیازمند توافق هستند. هیچ یک از طرفین طرح بی یا طرح جایگزینی ندارند.

علی انصاری

علی انصاری: من فکر نمی کنم که توافق هسته ای لغو شود اما فکر می کنم که توافق پیشرفتی نخواهد داشت و در عمل متوقف خواهد شد. این بدان معنی است که مسائل باقی ماده مانند دسترسی ایران به دلار امریکا و یکپارچه سازی اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی نمی توانند حل و فصل شوند و ایران از دستاوردهای اقتصادی وعده داده شده در جریان حصول توافق هسته ای برخوردار نخواهد شد. برجام به شروع روندی سازنده به طور نمادین تبدیل شده بود روند زوال تدریجی اش آغاز خواهد شد. ‌

ایا به نظرتان در اینده شاهد جنبش های ناسیونالیستی و مذهبی دست راستی افراطی در ایران خواهیم بود؟

میثاق پارسا: ایران در حال حاضر مطابق با معیارهای بین المللی مستعد حرکت به سوی راست افراطی است. در صورت عدم پذیرش و برسمیت شناختن جنبش های مردمی بری دموکراسی اما آن وجود دارد که نهادهای خاص نظامی به طور مستقیم وارد عرصه سیاسی ایران شوند و یک رژیم نظامی را ایجاد کنند.

الکس وطن خواه: من فکر می کنم ایران در جهت کاملا متفاوتی پس از ایجاد خلاء قدرت در آن کشور حرکت خواهد کرد اما واقعیت آن است پایگاه مردمی گسترده ای برای جریانات راست افراطی و مذهبی در ایران برای قدرت گیری وجود ندارد. مردم ایران در ذات خود مردمانی افراطی نیستند و در آینده خواستار تغییرات بیش تر خواهند شد.

علی انصاری: من فکر می کنم تجربه افراط گرایی را در دوران ریاست جمهوری احمدی نژاد داشتیم و پشت سر گذاشتیم. کاملا ممکن است که با پیروزی رئیسی در انتخابات ایران با شدت بیش تری به سوی راست گرایی حرکت کند اما واقعیت ان سات که ایرانیان پوپولیسم را در دوران احمدی نژاد تجربه کردند.

ایا به نظرتان فردی چون قالیباف و یا سلیمانی و دیگر چهره های نظامی می توانند توده ها را پشت سر خود جمع کنند و با شعارهای ملی گرایانه بسیج عمومی انجام دهند؟ شانس قالیباف را در انتخابات چه میزان می دانید؟ نظرسنجی های اخیر نشان می دهد او از روحانی نیز محبوبیت بیش تری دارد.

میثاق پارسا: این یک پرسش تجربی است که باید با تصمیم مردم ایران مورد قضاوت قرار گیرد. واقعیت آن است که به دلیل فساد گسترده در دوران شهرداری قالیباف و سوء مدیریت های گسترده در آن نهاد، او شانس زیادی برای شکست دادن روحانی در اختیار ندارد.

 الکس وطن خواه: بستگی به جهتی دارد که آنان انتخاب خواهند کرد. سلیمانی یک قهرمان جنگ ایران و عراق است اما او امروز در منطقه ماجراجویی های خطرناکی را آغاز کرده است. مردم ایران نمی خواهند کشورشان گرفتار جنگ چندین دهه ای در جهان عرب شود. جهان عرب در سال های اینده  گرفتار جنگ های طولانی مدت خواهد بود. قالیباف نیز یک مشکل عمده دارد: او همزمان می خواهد هم میانه رو باشد هم تندرو. این کار برای او ناممکن خواهد بود.

علی انصاری: قالیباف در مناظره های انتخاباتی بسیار بهتر از رئیسی ظاهر شده است و به نظر می رسد نامزد قوی تری در مقایسه با اوست. همه چیز بستگی به این دارد که قالیباف و رئیسی بین خود به چه تصمیم گیری ای خواهند رسید و ایا با یکدیگر بر سر کناره گیری یکی به نفع دیگری به توافق خواهند رسید. رد صورتی که قالیباف بتواند رئیسی را متقاعد به کناره گیری کند من فکر می کنم که قالیباف از حمایت قابل توجهی برخوردار خواهد شد و می تواند فرصت خوبی برای پیروزی در برابر روحانی داشته باشد.

برخی از تحلیلگران معتقدند که سیاست خارجی ایران را دولت تعیین نمی کند و پیروزی هر یک از نامزدها در انتخابات  تغییری در سیاست منطقه ای ایران به خصوص درباره سوریه ، منازعه اسرائیل و فلسطین، بحرین و بحران یمن ایجاد نخواهد کرد شما جه نظری دارید ؟

میثاق پارسا: چنین تحلیل هایی به نظرم دقیق هستند و با توجه به این واقعیت هستند که رییس جمهوری اهداف و سیاستگذاری های کلان برای سیاست خارجی در مورد مناطق مهم در خاورمیانه در حوزه اختیاراتش نیست.

الکس وطن خواه: من نیز کاملا با نظر این دست از تحلیلگران موفق هستم.

علی انصاری: واقعی آن است که سیاستگذاری کلان در حوزه سیاست خارجی در حیطه اختیارات رییس جمهوری ایرارن نیست و او تنها ممکن است بتواند صدایی برای ابراز نظر در این باره داشته باشد اما صدای او در این حوزه مهم ترین صدا نخواهد بود.

ایا در صورت ادامه ریاست جمهوری روحانی امکان بهبود روابط ایران و عربستان سعودی وجود خواهد داشت؟

میثاق پارسا: بله، ممکن است که طرفین برای نزدیکی بیش تر به یکدیگر تلاش هایی را انجام دهند.

الکس وطن خواه: خیر، فکر نمی کنم هیچ از طرفین خواستار گفت و گوی واقعی برای تنش زدایی باشند.

علی انصاری: خیر، من فکر نمی کنم پیشرفتی در مذاکرات احتمالی حاصل شود. مشکل ایران با عربستان سعودی از زمان به قدرت رسیدن ترامپ در امریکا تشدید شده است سعودی ها اکنون نیاز زیادی به سازش با ایران و پیشرفت در روابط دوجانبه با آن کشور احساس نمی کنند. ‌

ایا امکان وقوع حوادث مشابه ۲۰۰۹ شورش های خیابانی و یا مداخله نیروهای نظامی در انتخابات وجود خواهد داشت؟

 میثاق پارسا: بله، البته. با توجه به نقاط ضعف سیاسی و ایدئولوژیک محافظه کاران در ایران آنان ممکن است برای در اختیار گیری کامل قدرت به قابلیت های نظامی برای پیروزی در انتخابات متوسل شوند. مهم از همه آن که انتخابات ایران همواره با بی نظمی ها و تمایلات ضد دموکراتیک از سوی برحی از نهادها همراه بوده است.

الکس وطن خواه: بله، چرا که انتخابات بیش از اندازه مهندسی شده است اما تاکتیک گاز انبری نتیجه معکوس خواهد داشت.

علی انصاری: بسیار بعید به نظر می رسد که امکان تکرار چنان حوادثی وجود داشته باشد. برخوردها و بازداشت ها در سال ۲۰۰۹ میلادی گسترده بود. اکنون حاکمیت بسیار مراقب و مواظب است که مشکل مشابهی روی ندهد. در حال حاضر من افقی برای تکرار حوادث مشابه در انتخابات پیش رو نمی بینم. البته تردیدی ندارم که نهادهای نظامی و دیگر ارگان های دولتی در صورت که احساس کنند ضرورت وجود دارد در انتخابات مداخله خواهند کرد.

ترامپ موضع دوگانه ای درباره ایران دارد از سویی می گوید ایران روح برجام را نقض کرده از سویی تیلرسون معتقد است که ایران به تعهدات خود پایبند بوده است. از سوی دیگر دولت امریکا ایران را تهدید شماره یک در منطقه و جهان و حامی تروریسم می داند. به نظرتان موضع ترامپ در قبال ایران چه خواهد بود؟

میثاق پارسا: دولت ترامپ ناسازگاری ها و تناقض های زیادی در سیاست داخلی و خارجی از خود نشان داده است. اکثر اعضای دولت او احتمالا مخالف بهبود روابط با ایران هستند. باید صبر کرد و دید.

الکس وطن خواه: تهران می تواند با ترامپ معامله کند اما واقعیت آن است که حاکمیت و نظام سیاسی در ایران نمی خواهد با امریکا گفت و گویی داشته باشد. اگر آنان این کار را انجام دهند دیگر نمی توانند شعار مرگ بر امریکا و شعارهای ضد امریکایی سر دهند. ایران تعمدا از امریکا تصویر یک دشمن را نشان می دهد در نتیجه هیچ رئیس جمهوری در امریکا نمی تواند چشمانش را بر روی ابراز خصومت ها و دشمنی ایران نسبت به امریکا ببندد.

علی انصاری: دولت ترامپ هنوز در تلاش است تا ببیند درباره ایران باید چه سیاستی اتخاذ کند. من تردید دارم که امریکایی ها توفاق هسته ای را پاره و لغو کنند اما بر سر شرایط اجرای آن سخت گیری خواهند داشت و به دنبال اعمال فشار بیش تر علیه ایران از طریق مسیرهای دیگر خواهند بود. مشکل برای ایران و اینده برجام عدم وجود قطعیت در درون کابینه دولت تحت ریاست ترامپ است. این عدم قطعیت به ضرر برجام و جذب سرمایه خارجی توسط ایران تمام خواهد شد.

 ایا به نظرتان اپوزیسیون چمهوری اسلامی می تواند با ترامپ به توافق برسد و او را متقاعد کند؟ به نظرتان آنان تا چه اندازه توان تاثیرگذاری و نفوذ بر تصمیمات ترامپ را خواهند داشت؟

میثاق پارسا: خیر، آنان تاثیر کمی بر روی دولت ترامپ دارند. دولت ترامپ ممکن است از آنان برای اهدافش استفاده کند. باید توجه داشته باشیم که اسرائیل کشور یاست که تاثیر زیادی بر کابینه ترامپ درباره اتخاذ سیاست امریکا در قبال ایران دارد.

الکس وطن خواه: خیر، اپوزیسیون نه تنها در خارج در داخل ایران هم باید بنشیند و و نظاره گر تحولات باشد.

علی انصاری: من تردید زیادی در این باره دارم. می دانم که نمایندگان اپوزیسیون با اعضای کابینه ترامپ دیدارهایی دارند اما مشخص نیست که دولت ترامپ چه واکنشی نسبت به آن ها نشان خواهد داد وقتی که ابهام و عدم قطعیت در سیاست ترامپ را مشاهده می کنید محاسبه گام بعدی آن دولت نیز برای تان دشوارتر می شود.

 ایا احتمال وقوع جنگ میان ایران و امریکا و یا ایران و اسرائیل را در چهار سال اینده جدی می دانید؟

میثاق پارسا: متاسفانه بله احتمال آن وجود دارد اگرچه نتیجه آن می تواند برای همگان غم انگیز باشد.

الکس وطن خواه: من فکر نمی کنم. به گمانم روال عدم جنگ میان طرفین همانند ده سال گذشته خواهد بود.

علی انصاری: احتمال ایجاد رویارویی ودرگیری هایی در خلیج فارس و یا اوج گیری منازعه در یمن و بدتر شدن شرایط وجود دارد اما تردید زیادی دارم که در آینده نزدیک شاهد یک درگیری نظامی تمام عیار میان طرفین باشیم.

 

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)