برگردان به فارسی: شهرام کیانی
بخشی از پروژه کارل مارکس، نقد همه‌جانبه‌ی سرمایه‌داری به‌عنوان نظامی از روابط اجتماعی استثمارگرانه بود. اما او به طور جدی به جایگاه اساسی کار در زندگی خوب نیز اندیشیده بود.
در حالی که کارل مارکس سرمایه‌داری را نقد می‌کرد، درک کرده بود که تحسینی که مردم برای مشارکت‌های تولیدی‌شان در جامعه دریافت می‌کنند برای شکوفایی‌شان ضروری است. (هنر میراث / تصاویر میراث از طریق گتی ایماژ)
در گذشته‌ای نه چندان دور، موجی از کتاب‌های نوشته‌شده توسط مفسران چپ‌گرا و لیبرال ظاهر شد که آینده‌ای را پاس می داشتند که در آن کار به تاریخ می‌پیوست. این مقاله‌های جدلی ادعا می‌کردند که افزایش بهره‌وری فناوری، انسان‌ها را از رنج و زحمت رها می‌کند و به آن‌ها اجازه می‌دهد روی فعالیت‌های فرهنگی تمرکز کنند و وقت بیشتری را صرف دوست‌یابی یا یافتن عشق کنند. در میان جریان تقریباً هر روزه داستان‌هایی که درباره اثرات اجتماعی فاجعه‌بار هوش مصنوعی هشدار می‌دهند — نه تنها بر بازار کار، بلکه بر سواد و توانایی محاسباتی مردم — این حال و هوای پیشین در بهترین حالت گمراه‌کننده به نظر می‌رسد.
یان کاندیالی، استاد فلسفه در دانشگاه دورهام در انگلستان، در کتاب تازه منتشر شده‌اش با عنوان شکوفایی با هم: دیدگاه کارل مارکس درباره جامعه خوب، استدلال می‌کند که در باب نظراتش در مطالعه او درباره کار و زندگی خوب سوءتفاهم‌هایی جدی ایجاد شده است. بله، مارکس منتقد عمیق سرمایه‌داری بود. او این نظام را برای روابط اجتماعی دوستی و استثمارگرانه و مضر می‌دید. اما او همچنین فکر می‌کرد که مشارکت تولیدی در جامعه، مؤلفه‌ای حیاتی برای زندگی خوب است.
در یک بحث همه‌جانبه، کاندیالی به ژاکوبن می‌گوید که چرا سوسیالیست‌ها نباید این دیدگاه را رها کنند. مسیر ساختن یک جامعه بهتر از مسیر شناخت ارزش اجتماعی کار می‌گذرد، نه اینکه آن را دور بزند.
هوگو دِ کمپس
ما معمولاً مارکس را عمدتاً به‌عنوان منتقد سرمایه‌داری می‌شناسیم. شما در کتاب شکوفایی با هم استدلال می‌کنید که اثر او همچنین حاوی روایتی ایجابی از شکوفایی انسان است. به نظر شما، جامعه خوب از نظر مارکس چیست؟
یان کاندیالی
من موافقم که مردم به طور کلی مارکس را به‌عنوان منتقد سرمایه‌داری می‌شناسند. این کتاب از دو فکر انگیزه گرفته است: اول اینکه مارکس بیش از آنچه مردم تصور می‌کنند نگران این سوال بود که یک جامعه خوب چگونه به نظر می‌رسد؛ و دوم اینکه این یک اشتباه برای سوسیالیست‌هاست که خود را به نقد جامعه موجود محدود کنند بدون اینکه روایتی از یک جایگزین ارائه دهند. همان‌طور که جی. ای. کوهن یک بار گفت، تا زمانی که برای آشپزخانه‌های آینده دستور پخت ننویسید، هیچ تضمینی وجود ندارد که غذایی را که دوست دارید به دست آورید.
من جامعه خوب را جامعه‌ای می‌فهمم که اعضای خود را قادر می‌سازد تا شکوفا شوند. کلمه «قادر می‌سازد» در اینجا مهم است. این موضوع درباره تضمین اینکه مردم شکوفا می‌شوند یا مجبور کردن آن‌ها به این کار نیست، بلکه درباره دادن فرصت واقعی به آن‌ها برای انجام این کار است. علاوه بر این، از نظر مارکس، مؤلفه حیاتی شکوفایی انسان، تحققِ خویش در کار است. بنابراین، جامعه خوب جامعه‌ای است که از جمله چیزهای دیگر، تحققِ خویش در کار را ممکن می‌سازد.
هوگو دِ کمپس
دقیقاً کار را در این زمینه چگونه درک می‌کنید؟
یان کاندیالی
تعریف کار دشوار است، و من تعریف دقیقی ارائه نمی‌دهم. من به تحققِ خویش در کار علاقه‌مندم؛ که به‌عنوان فعالیتی فهمیده می‌شود که مردم را قادر می‌سازد تا نیروها و ظرفیت‌های خود را توسعه دهند و در عین حال نیازهای دیگران را برآورده کنند. این با اشتغالِ صرفاً به‌عنوان کارِ دستمزدی متفاوت است. در معنای من از این اصطلاح، افراد می‌توانند بدون اینکه شاغل باشند کار کنند، برای مثال از طریق کارهای خیریه. برعکس، کسی می‌تواند شاغل باشد اما به این مفهوم کار نکند. به «مشاغل مزخرف» دیوید گریبر فکر کنید یا کاری که فعالانه مضر است، مانند به حداکثر رساندن اعتیادآور بودن فناوری‌های قمار. شما می‌توانید بدون درگیر شدن در نوعی کارِ تحقق‌بخشِ خود که من به آن علاقه‌مندم، دستمزد دریافت کنید.
هوگو دِ کمپس
در محور اصلی کتاب چیزی قرار دارد که شما آن را «تفسیر متقابل» (موتوالیست) می‌نامید، و در مقابل «دیدگاه موازی‌گرایانه» که با جی. ای. کوهن و جان استلر مرتبط است، قرار می دهید. بر اساس دیدگاه موازی‌گرایانه، افراد ممکن است در کنار یکدیگر شکوفا شوند، اما نه لزوماً از طریق یکدیگر. به نظر شما چه چیزی از این خوانش گم شده است، و چرا تفسیر متقابل را قانع‌کننده‌تر می‌یابید؟
یان کاندیالی
خوانش موازی‌گرایانه، که اصطلاح من است، می‌گوید که افراد صرفاً با توسعه نیروها و ظرفیت‌های خود، خود را محقق می‌کنند. آن‌ها ممکن است این کار را به گونه‌ای انجام دهند که به دیگران سود برساند، اما این الزامی نیست: فعالیت آن‌ها ممکن است صرفاً به خودشان سود برساند.
کوهن این را در قالب مثال یک بند جاز نشان می‌دهد. کوهن می‌گوید: یک راه برای درک دیدگاه مارکس از جامعه خوب، تصور یک بند جاز است که در آن هر نوازنده با انگیزه تحققِ خویشِ خودش انگیزه می‌گیرد. حالا، در این بند جاز، هر نوازنده به نوازندگان دیگر نیاز دارد تا موسیقی را برای تحققِ خویش او فراهم کنند. اما آن‌ها به همکاری خود یا این واقعیت که شرایط را برای تحققِ خویش یکدیگر فراهم می‌کنند، ارزش نمی‌دهند.
بنابراین، بر اساس دیدگاه موازی‌گرایانه، ما در کنار دیگران، از طریق پروژه‌های موازیِ تحققِ خویش به تحققِ خویش دست می‌یابیم، اما نه لزوماً از طریق مشارکت در شکوفایی یکدیگر. من آن را در مقابل تفسیر متقابل قرار می‌دهم. بر اساس تفسیر متقابل، افراد خود را از طریق فراهم کردن کالاها و خدمات مختلفی که دیگران برای پیگیری شکوفایی خود نیاز دارند، محقق می‌کنند. بنابراین، تفسیر متقابل یک دیدگاه اجتماعی‌تر و رابطه‌ای‌تر از جامعه خوب است.
حالا، برای پاسخ مستقیم به سوال شما، پاسخ کوتاه این است که دیدگاه موازی‌گرایانه ارزش همبستگی را کنار می‌گذارد. منظور من از همبستگی، دغدغه نسبت به دیگران و یافتن ارزش در فعالیت‌هایی است که از طریق آن‌ها به زندگی‌شان کمک می‌کنیم. من فکر می‌کنم مارکس و سنت سوسیالیستی به طور کلی این روابط همبستگی‌گرایانه را بخشی از شکوفایی انسان می‌دانند. بدون آن‌ها، زندگی شما ممکن است از برخی جهات خوب پیش برود، اما چیز مهمی را از دست داده‌اید. به طور خلاصه، این همان چیزی است که روایت موازی‌گرایانه آن را کنار می‌گذارد.
هوگو دِ کمپس
شما تحققِ متقابلِ خود را به‌عنوان توسعه ظرفیت‌های خود به گونه‌ای توصیف می‌کنید که کالاها و خدمات مورد نیاز دیگران برای شکوفایی را فراهم می‌کند. مراقبت داوطلبانه یک مورد واضح به نظر می‌رسد، اما سرگرمی یا کالاهای لوکس چطور؟ به بیان دیگر: آیا شکوفایی متقابل به تمایز بین نیازهای اصیل انسانی و ترجیحات شکل‌گرفته توسط بازار بستگی دارد؟
یان کاندیالی
من نیازها را به‌عنوان چیزهایی که مردم برای شکوفایی به آن نیاز دارند، درک می‌کنم. این بدان معناست که ما می‌توانیم نیازهای اصیل را از ترجیحات شکل‌گرفته توسط بازار — آنچه مارکسیست‌ها، به‌ویژه در سنت مکتب فرانکفورت، نیازهای کاذب نامیده‌اند — متمایز کنیم. ما ممکن است به چیزهای خاصی میل بورزیم که به آن‌ها نیازی نداریم.
اما در عین حال، نباید به نیازها به شیوه بسیار محدودی نگاه کنیم. مارکس در نوشته‌های اولیه خود، ثروت و فقر سرمایه‌داری را در مقابل «انسان غنی» و «نیازهای غنی انسانی» مرتبط با کمونیسم قرار می‌دهد. ایده‌آل صرفاً ارضای نیازهای اساسی فیزیکی نیست. کالاهای فرهنگی، لذت زیبایی‌شناختی و سرگرمی، برای مثال، نیز جزء نیازها محسوب می‌شوند. آرمان مارکس یک زندگی منزه از خودداری سخت‌گیرانه نبود، و آرمان ما نیز نباید چنین باشد.
هوگو دِ کمپس
شناخت از سوی دیگران بخشی از روایت شما از جامعه‌پذیری از طریق فعالیت تولیدی را تشکیل می‌دهد، اما شناخت را می‌توان از طریق دوستی، مراقبت، فعالیت سیاسی یا آفرینش هنری نیز به دست آورد. به نظر شما، آیا چیز متمایزی درباره کار به‌عنوان منبعی برای تحققِ خویش وجود دارد؟
یان کاندیالی
من ادعا نمی‌کنم که شناختی که از طریق دوستی، خانواده یا سایر فعالیت‌ها به دست می‌آوریم بی‌اهمیت است. اما فکر می‌کنم چیز متمایزی درباره شناختی که برای مشارکت‌های تولیدی خود دریافت می‌کنیم وجود دارد.
شناخت درون خانواده یا در میان دوستان معمولاً ویژگی خاصی دارد. شناخت به‌ویژه در خانواده، تمایل دارد نسبتاً غیرشرطی باشد و معمولاً به دستاوردهای خاص شما بستگی ندارد. در مقابل، در فعالیت تولیدی، شما در درجه اول به خاطر آنچه مشارکت می‌کنید شناخته می‌شوید. برای مثال، اگر من کتابی بنویسم، دیگران شایستگی‌ها و کاستی‌های آن را ارزیابی می‌کنند و بر اساس آن مشارکت، مرا به رسمیت می‌شناسند.
بنابراین، پاسخ من به سوال شما کاملاً هگلی خواهد بود: ما به انواع مختلف شناخت نیاز داریم — به‌عنوان اعضای خانواده، دوستان، تولیدکنندگان و شهروندان. این صورت ها متمایز هستند و نمی‌توانند صرفاً جایگزین یکدیگر شوند.
هوگو دِ کمپس
شما دیدگاه مارکس درباره سوسیالیسم را به‌عنوان جایگزینی برای نظریه‌های عدالت برابری‌طلبانه لیبرال مانند نظریه جان راولز ارائه می‌کنید. در حالی که برابری‌طلبان لیبرال در درجه اول روی توزیع تمرکز می‌کنند، خوانش شما از مارکس بر تولید، تحققِ خویش و روابط اجتماعی تأکید می‌کند. این روایت چه چیزی را می‌تواند توضیح دهد که یک نظریه متمرکز بر توزیع نمی‌تواند؟
یان کاندیالی
برابری‌طلبی لیبرال راولز و پیروان بلافصل او مجموعه آثار چشمگیری است، اما فکر می‌کنم دو محدودیت دارد. اول اینکه، تمرکز آن بر توزیع، حوزه تولید را کنار می‌گذارد. شاید تعجب‌آور باشد، یکی از اولین کسانی که این نکته را مطرح کرد، رابرت نوزیک، فیلسوف آزادی‌خواه بود که استدلال کرد برابری‌طلبان لیبرالی مانند راولز می‌توانند طوری بنویسند که انگار منابع در یک «ظرف بزرگ اجتماعی» وجود دارند که منتظر توزیع هستند. اما به اندازه کافی واضح است که آن کالاها باید در وهله اول تولید شوند. بنابراین، برابری‌طلبی لیبرال سنتاً فاقد نظریه‌ای درباره آنچه لوک استانچیک «عدالت تولیدی» می‌نامد، بوده است. این خلاء تا حد زیادی در سال‌های اخیر برطرف شده است. (برای نظریه مارکسیستی آن، کتاب عالی پل گومبرگ، چگونه فرصت را برابر کنیم: عدالت نژادی و مشارکتی را پیشنهاد می‌کنم.)
دوم، تمرکز بر عدالت، دغدغه جامعه خوب و معنای آن برای خوب پیش رفتن زندگی مردم را کنار می‌گذارد. عدالت گاهی اوقات به‌عنوان دادن حق مردم به آن‌ها تعبیر می‌شود. اما مردم می‌توانند حق خود را دریافت کنند در حالی که زندگی بدی دارند. برای مثال، آن‌ها ممکن است حق خود را دریافت کنند اما مفاهیم ارزشمندی از خوبی مانند انباشتن منبع بی‌پایانی از کالاهای مصرفی را دنبال نکنند یا ممکن است از سوی نهادهای اجتماعی به طور منصفانه با آن ها رفتار شود اما فاقد هرگونه همبستگی با همنوعان خود باشند. دغدغه‌های عدالت و توزیع آشکارا مهم هستند، اما آن‌ها ابعاد مهم شکوفایی انسان را کنار می‌گذارند. بنابراین مارکس راهی به ما نشان می‌دهد تا دغدغه کار و شکوفایی انسان را به بحث‌های فلسفه سیاسی بازگردانیم.
هوگو دِ کمپس
شما در کتاب، نقد سیاست پس از کار را ارائه می‌کنید و استدلال می‌کنید که سوسیالیسم باید به جای کاهش نقش کار، به دنبال دگرگون کردن آن باشد. آیا می‌توانید توضیح دهید چرا؟
یان کاندیالی
شکافی بین سوسیالیست‌هایی که به دنبال دگرگون کردن کار هستند و کسانی که به دنبال کاهش اهمیت آن هستند وجود دارد. کتاب من مستقیماً در اردوگاه اول جای می‌گیرد، زیرا فکر می‌کنم کار در صورت سازماندهی صحیح می‌تواند کالایی مهم برای ما باشد. من معتقدم دنیایی که در آن هر آنچه نیاز داشتیم مانند مائده آسمانی ظاهر می‌شد، از ایده‌آل بسیار فاصله داشت. در چنین دنیایی، انسان‌ها دیگر برای فراهم کردن کالاها و خدمات مورد نیاز برای شکوفایی به یکدیگر نیاز ندارند. البته ما همچنان می‌توانیم با هم شعر بخوانیم، فوتبال بازی کنیم یا فیلم تماشا کنیم، اما فعالیت جمعی تأمین نیازهای یکدیگر از بین خواهد رفت. این بدان معناست که دنیای پس از کار، از یک جهت، بدتر از دنیایی خواهد بود که در آن کار ما مورد نیاز است.
نگرانی‌های فعلی درباره هوش مصنوعی و بیکاری ناشی از فناوری به نظر من از این دیدگاه حمایت می‌کند. بخشی از نگرانی درباره هوش مصنوعی این است که مردم درآمد خود را از دست خواهند داد، اما من فکر نمی‌کنم این تنها نگرانی آن‌ها باشد. مردم همچنین نگران این هستند که اگر هوش مصنوعی شغل آن‌ها را بگیرد چه خواهند کرد. البته، بسیاری از مردم نیز می‌خواهند کمتر کار کنند و زمان بیشتری برای خانواده، دوستان و سایر فعالیت‌ها داشته باشند، اما من فکر نمی‌کنم بیشتر مردم بخواهند کار را به طور کامل حذف کنند.
هوگو دِ کمپس
اگر مشارکت تولیدی بخش مهمی از شکوفایی انسان است، آیا این خطر ایجاد هشدارهای جدید (یا سلسله‌مراتب جدید) بین اشکال کار را به همراه دارد؟ و روایت شما چگونه کسانی را که به دلیل معلولیت یا بیماری ممکن است نتوانند در فعالیت تولیدی شرکت کنند، در بر می‌گیرد؟
یان کاندیالی
من مسئله سلسله‌مراتب و مسئله معلولیت و بیماری را به طور جداگانه بررسی خواهم کرد.
در خصوص سلسله‌مراتب بین اشکال مختلف کار، کتاب یک راه‌حل ساده ارائه می‌دهد. خط مشی استاندارد مارکسیستی این است که اتوماسیون مشکل رنج و زحمت را حل خواهد کرد. من مخالف اتوماسیون کردن رنج و زحمت نیستم، اما نسبت به اینکه بتواند به طور کامل مسئله را در اینجا حل کند، تردید دارم. دیدگاه من این است که رنج و زحمت باید در میان همه کسانی که قادر به انجام آن هستند تقسیم شود. این به غلبه بر سلسله‌مراتب بین اشکال مختلف کار کمک می‌کند زیرا رنج و زحمت در آن صورت توسط همه متحمل خواهد شد.
در خصوص کسانی که به دلیل بیماری و معلولیت نمی‌توانند کار کنند، باید مراقب باشیم که فکر نکنیم بیماران یا معلولان نمی‌توانند کار کنند. همان‌طور که طرفداران الگوی اجتماعی معلولیت استدلال کرده‌اند، بخش زیادی در این مورد به محیط اجتماعی بستگی دارد. شاید برخی افراد نتوانند اکنون کار کنند. اما با تنظیمات مناسب، ممکن است بتوانند بعدتر کار کنند.
البته، درست است که حتی با وجود تمام تنظیمات، برخی افراد همچنان قادر به کار کردن نخواهند بود. در دیدگاه مارکس از جامعه خوب، اصل مربوطه این است: «از هر کس به اندازه توانش، به هر کس به اندازه نیازش!» این بدان معناست که کسانی که نمی‌توانند کار کنند به لحاظ مادی بدتر از کسانی که می‌توانند کار کنند نخواهند بود، زیرا نیازها صرف نظر از مشارکت کار قبلی برآورده می‌شوند. با این حال، این یک پیامد دیدگاه است — و شاید پیامد دشواری باشد — که افرادی که قادر به تولید نیستند، مؤلفه حیاتی شکوفایی انسان را از دست می‌دهند.
هوگو دِ کمپس
رابطه بین نظریه ایده‌آل و مسائل سیاسی فوری‌تر را چگونه می‌بینید؟
یان کاندیالی
شکوفایی با هم در درجه اول اثری از نوع فلسفه سیاسی ایده‌آل یا آرمان‌شهری است. این کتاب می‌پرسد که یک جامعه واقعاً خوب چه شکلی می‌تواند داشته باشد و از آن ایده‌آل برای نقد سرمایه‌داری استفاده می‌کند. فصل پایانی درباره مسائل گذار بحث می‌کند، اما درباره گذار از آنچه مارکس مرحله پایین‌تر کمونیسم به مرحله بالاتر نامید، بحث می‌کند. این کتاب مسیر دقیقی از سرمایه‌داری امروزی ارائه نمی‌دهد.
روشن کردن سطحی که استدلال در آن عمل می‌کند هنگام روی آوردن به مسائل سیاسی فوری‌تر مهم است. برای مثال، انتقاد من از درآمد پایه همگانی (UBI)، به این معنا نیست که UBI شاید نمی‌تواند اکنون به‌عنوان راهی برای کاهش فقر مفید باشد. سوالاتی از این دست به نگرانی‌های مختلف درباره نهادها، حمایت عمومی، اتحادیه‌های کارگری و سازماندهی سیاسی بستگی دارد. من مستقیماً در کتاب به این مسائل نمی‌پردازم، اما فکر می‌کنم این بسیار خوب است که کارهای بیشتری در حوزه فلسفه سیاسی اکنون این سوالات را در نظر می‌گیرند. به طور کلی، من فلسفه سیاسی غیرایده‌آل و پروژه ایده‌آلِ تصور یک جامعه خوب را به‌عنوان مکمل یکدیگر می‌بینم.
یان کاندیالی: دانشیار نظریه سیاسی در دانشگاه دورهام، انگلستان است. او نویسنده کتاب شکوفایی با هم: دیدگاه کارل مارکس درباره جامعه خوب است.
هوگو دِ کمپس: درباره نظریه اجتماعی و اقتصاد سیاسی می‌نویسد. او در حال حاضر در برکبک، دانشگاه لندن، در حال تحقیق درباره تنش‌های بین طبقه، شناخت و بازتولید مادی است.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.