افزایش قیمت بنزین و لبه پرتگاه اجتماعی: تردید میان کسری بودجه و اعتراضات سراسری
در روزهای اخیر، مسئله افزایش قیمت بنزین بار دیگر به یکی از داغترین و چالشبرانگیزترین موضوعات سیاستگذاری در ایران تبدیل شده است. انتشار خبرهایی مبنی بر مصوبه هیئت وزیران در خصوص چارچوب جدیدی برای اصلاح قیمت سوخت، موجی از واکنشهای متناقض را در سطح مقامات کشور و رسانهها به دنبال داشته که نشاندهنده ترس عمیق دولت از تکرار تجربههای تلخ گذشته، بهویژه اعتراضات سال ۱۳۹۸، است. این دوگانگی در اظهارات رسمی، دولت را در یک دوراهی نفسگیر اقتصادی و اجتماعی قرار داده است.
سردرگمی در سیاستگذاری: مصوبه، انکار و توجیه
جدال بر سر قیمت بنزین با اعلام مصوبه هیئت وزیران در ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ آغاز شد که شیوههایی چون افزایش فاصله قیمتی بنزین و گاز CNG برای تشویق به استفاده از سوخت جایگزین، اعمال سقف سهمیه برای مصارف بالاتر با نرخ بیشتر (چند نرخی شدن) و اصلاح تدریجی قیمت بنزین متناسب با تورم در سالهای آتی را در دستور کار قرار میداد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ملایان، با انتقاد از وضعیت موجود، بهصراحت از لزوم کاهش شکاف قیمت خرید و فروش بنزین سخن گفت و عملاً بر ضرورت اصلاح قیمتها صحه گذاشت.
در مقابل، علی احمدنیا، رئیس امور اطلاعرسانی دولت، کوشید تا از ترس ایجاد شده بکاهد. او با انکار کامل هرگونه برنامه برای افزایش قیمت بنزین در حساب کاربری خود در شبکههای اجتماعی اعلام کرد: “شورای اطلاعرسانی دولت ضمن تکذیب این ادعا اعلام میکند دولت برنامهای برای افزایش نرخ بنزین ندارد!”
این تکذیب سریع در حالی صورت میگیرد که جزئیات مصوبه دولت (هرچند با تأکید بر اصلاح تدریجی و نه افزایش ناگهانی) حاکی از تغییر ریل در سیاستگذاری قیمتگذاری است.
چنین سردرگمی و تناقض در اطلاعرسانی، نه تنها اعتماد عمومی را مخدوش میکند، بلکه نشاندهنده دستوپا زدن دولت برای یافتن راهی است که هم مشکلات اقتصادی را حل کند و هم از تبعات سیاسی و اجتماعی تصمیمات پرهیز کند.
مفت بودن بنزین؛ توجیه اقتصادی در برابر واقعیت معیشتی
در همین راستا، اظهارات صریح مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دولت پزشکیان، که بنزین در ایران را «بیخودی» به مسئله حیثیتی تبدیل کرده و قیمتش را «مفت» دانسته است، بازتابدهنده دیدگاه دولت است.
افکار عمومی و مخالفان اجتماعی معتقدند که در شرایط تورم بالا و حقوقهای ثابت، «مفت بودن بنزین» یک توجیه نخنماست. آنها میپرسند: آیا درآمد و حقوق کارمندان و بازنشستگان نیز متناسب با نرخ دلار و قیمتهای جهانی بنزین افزایش یافته است تا بتوانند افزایش قیمت سوخت را تحمل کنند؟ پاسخ قاطع این است: خیر.
هشدار روزنامه جوان در مورد افزایش قیمت بنزین: تکرار اعتراضات ۱۳۹۸
جدیترین و مهمترین واکنش به زمزمههای افزایش قیمت بنزین از سوی روزنامه جوان، وابسته به سپاه پاسداران، مطرح شد. این روزنامه با لحنی هشداردهنده، آشکارا به رئیس مجلس و دولت پیام داد که بنزین آتشزاست! بازی با قیمت آن بدون پشتوانه عقلانی و زیرساختی، مثل راه رفتن روی لبه پرتگاه است.
این رسانه با اشاره مستقیم به تجربه افزایش ناگهانی قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸ و تبعات گسترده و خونین آن، تأکید کرد که در شرایط فعلی، گرانی بنزین نه تنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه میتواند آتش نارضایتیها را شعلهور سازد.
افزایش قیمت بنزین به طور مستقیم بر قیمت تمامشده کالاها، کرایه حملونقل عمومی و مواد غذایی اثر گذاشته و به تحمیل تورم بیشتر به مردم منجر میشود.
تجربه تاریخی نشان داده است که این دستکاری در قیمت کالایی اساسی، تابآوری معیشتی مردم را به نقطه شکست میرساند و پتانسیل بروز اعتراضات گسترده و ناگهانی را بالا میبرد.
این هشدار صریح از سوی یک رسانه امنیتی، ترس نظام در مواجهه با افزایش قیمت بنزین را مشخص میکند و فشار مضاعفی را بر تصمیمگیران دولتی برای حرکت آهسته و محتاطانه تحمیل میکند.
دوراهی نفسگیر دولت و ترس از بنزین
دولت در مواجهه با بحران افزایش قیمت بنزین در حال حاضر در یک دوراهی نفسگیر و خطرناک گیر افتاده است. از یک سو، کسری بودجه عظیم و ناترازی شدید در تولید و مصرف بنزین نیاز به افزایش قیمتها را به یک الزام اقتصادی تبدیل کرده است؛ تا جایی که بدون این اصلاح، کسری مالی دولت در سالهای آینده عمق بیشتری پیدا خواهد کرد.
از سوی دیگر، همانگونه که روزنامه جوان هشدار داده، ترس از اعتراضات گسترده مردمی مشابه سال ۱۳۹۸، کابوسی است که دولت و نهادهای امنیتی را وادار به احتیاط شدید میکند.
افزایش قیمت بنزین، با توجه به شرایط نامساعد معیشتی و تورم بالا، به مثابه ریختن بنزین بر آتش نارضایتی تلقی میشود و ریسک امنیتی آن بسیار بالاست.
به همین دلیل، دولت سیاست تکذیب رسمی و در عین حال، اصلاح تدریجی و پلکانی (مانند چند نرخی کردن و افزایش متناسب با تورم در بودجههای آتی) را در پیش گرفته تا شاید بتواند بدون ایجاد شوک، بحران کسری را مدیریت کند.
اما فشار ناترازی و هشدارهای امنیتی نشان میدهد که بنزین همچنان آتش زیر خاکستر است و هرگونه تصمیم اشتباه یا اجرای نامناسب میتواند کشور را به لبه پرتگاه ناآرامیهای اجتماعی بکشاند.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.