عکس از آرشیو

با پیروزی رجب طیب اردوغان در همه‌پرسی تغییر قانون اساسی ترکیه صحنه‌ی بین‌الملل با افزایش چشمگیر اختیارات سیاسی و قانونی فردی روبه‌رو خواهد بود که در خانواده‌ی سیاستمداران عوامگرا و عامی‌اندیش قرار دارد.

دامن زدن به تنش‌های سیاسی، بلندپروازی ملی‌گرایانه، ذهنیت قطبی‌ و عظمت‌طلبی با باور به دوگانه‌هایی چون ملی-غیرملی، ما-دشمن، ما-غرب، مسلمان-غیرمسلمان، سنی-شیعه، مسیحی-غیرمسیحی، اروپایی-غیراروپایی و مانند آن‌ها، ویژگی بارز نگاه این نوع سیاستمداران به موضوع‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است.

دونالد ترامپ می‌خواهد عظمت را به آمریکا برگرداند، اردوغان هم گوشه‌ی چشمی به قدرت امپراتوری ازدست‌رفته‌ی عثمانی دارد. این مجموعه از سیاستمداران شاید بتوانند در مرزهای جغرافیایی خود زمینه‌ساز پیشرفت‌های فنی باشند، اما سیاست بین‌الملل با چنین عوامگرایانی گام‌های بلندی رو به جلو برنمی‌دارد.

نتیجه‌ی همه‌پرسی ترکیه، اگر وضع آن کشور آرام بماند، به گشودن کلاف پیچیده‌ی دشواری‌های امروز از جمله در سوریه، عراق و اتحادیه‌ی اروپا نیز کمک چندانی نمی‌کند.

موفقیت در همه‌پرسی، پشتوانه‌ای است برای رجزخوانی‌های بیشتر اردوغان در برابر سیاستمداران اروپا، بقای دوقطبی شیعه-سنی در جنگ سوریه با ماندن ترکیه در کنار کشورهای سنی شریک در درگیری‌ها، و تأخیر در حرکت آن کشور برای پیوستن به اتحادیه‌ی اروپا. البته اگر گفت‌وگوها برای پیوستن ترکیه به اتحادیه‌ی اروپا تا زمانی دیگر متوقف نشوند.

حرکت ترکیه به سوی اتحادیه‌ی اروپا می‌توانست در بلندمدت به معنای راهبردی، پیامدهای اقتصادی و سیاسی مثبتی هم برای ایران داشته باشد. اما قدرت و نفوذ سیاسی بیشتر جریان‌های اسلامگرا مانند «حزب عدالت و توسعه» اردوغان، به نفع خاور میانه نیست. قدرتگیری چنین حزب‌هایی، حرکت نیروهای پیشرو را اگر متوقف نکند، با دشواری جدی روبه‌رو می‌کند.

نظام‌های اسلامگرا، چه شیعه چه سنی، وجود یکدیگر و عناصر و نیروهایی را در ساختار یکدیگر تقویت می‌کنند که برآیند نهایی‌شان در سرزمین‌های اسلامی تنش‌های فرقه‌ای، محافظه‌کاری و دامن زدن به تنش با تجدد است. بیشتر آن‌ها از تجدد تنها پیشرفت تکنیکی را برای کشورهای خود وام می‌‌گیرند.

اسلام سیاسی‌ای که اردوغان نماینده‌ی آن است، اگر تجدید نظری در آن صورت نگیرد، به دوگانگی جهان اسلام-جهان غرب و در نتیجه، پندار «بحران هویت» نیز دامن می‌زند، هرچند پیروزی اردوغان محصول هویت‌جویی اسلامی لایه‌هایی از اجتماع ترکیه نیز هست.

مقاله‌ها و گزارش‌های بیشتر در وب‌سایت زمانه: لینک

مطالب بیشتر در تریبون زمانه:

چرا بشار اسد در جنایت خان‌ شیخون مسئول است؟
استراتژی درست دغدغه‌ی جمهوری اسلامی نیست
دموکراسی و حقوق بشر با ترامپ؟
مجازات اعدام یا قدرت‌نمایی حکومت؟
احتمال آغاز مذاکره اتحادیه اروپا و ایران بر سر حقوق‌ بشر

 

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)