رویداد خواجه عطا و زورقی که نباید غرق شود
عکس ها از خبرگزاری فارس
نویسندگان: شکوفه بار و دریا بازماندگان
اگر اهل جنوب ایران، علی الخصوص استان هرمزگان باشید، و یا در زمره علاقه مندان آیین های بومی ایران قرار داشته باشید حتما از جشنواره فرهنگی خواجه عطا که فصل اول آن در تاریخ ششم و هفتم دی ماه سال ۱۴۰۳ در ساحل محله ای که نام جشنواره از آن برگرفته شده برگزار شد مطلعید، چرا که این رویداد نه تنها فضای مجازی بلکه فضای اجتماعی بندرعباس را تا حد زیادی متاثر کرده است.
جشنواره فرهنگی، ورزشی و گردشگری خواجه عطا، که نگارندگان زین پس از آن با عنوان “رویداد” خواجه عطا یاد خواهد کرد، فضایی ست برای معرفی و بازنمایش فرهنگ دریانوردی و سبک زندگی ساحلی در استان هرمزگان. این برنامه شامل مراسم استقبال از دیانوردان جزایر و بنادر مختلف، اجرای موسیقی آئینی و سنتی، اجرای مراسم حنابندان و عروسی به سبک سنتی و به استناد آمارهای رسمی در مقاطعی تا ۱۵.۰۰۰ نفر مخاطب را به خود جذب کرده است و قرار است تا پایان سال خورشیدی در بخش های متنوع دیگری چون ماهیگیری سنتی، ورزش های آبی، آموزش محافظت از دریا و پرنده نگری برای آشنایی با محیط زیست ادامه داشته باشد.
رویداد خواجه عطا به همت جمعی از اهالی محله خواجه عطا و به عنوان یک رخداد مردمی اجرا شده است. اتفاقی که در فضای اجتماعی و سیاسی استانهای ایران چندان مرسوم نیست، چه به لحاظ مصائب مراحل اداری و کسب مجوز از نهادهای دولتی و چه به لحاظ تامین بودجه، آن هم در زمانه ای که مشکلات مالی امکان جمع آوری منابع مادی اجرای چنین مراسماتی را تقریبا غیرممکن ساخته است.
رویداد خواجه عطا سومین سال برگزاری خود را پشت سر می گذارد. اگرچه هرگز به اندازه امسال سر و صدا نکرده است! بخشی از این توجه عمومی می تواند به گستره مراسمات گنجانده شده و ایدههای فراگیر فستیوال امسال به خصوص برگزاری عروسی سنتی ارتباط داشته باشد. نباید نادیده گرفت که ثبت رسمی آن در فهرست رویدادهای گردشگری کشور در مهرماه امسال هم نمی تواند بی تاثیر باشد، اتفاقی که بی شک کسب مجوز اجرا از نهادهایی چون استانداری، اداره بنادر و دریانوردی و اداره میراٍث فرهنگی را تسهیل کرده است. اما نمی توان چنین استقبال گسترده ای را تنها مرهون رسمیت قانونی این رویداد دانست. برای حضور در این برنامه دعوت نامه ای فرستاده نشده و مردم تنها به واسطه مشاهده و فراخوانهای شفاهی و مجازی به برنامه پیوسته اند. باید در نظر داشت که فستیوال خواجهعطا در زمانی اتفاق افتاده که هم جامعه دچار یک خمودگی به دلیل وجود چالشهای اقتصادی و اجتماعیست و هم اشتیاق عمومی برای بازگشت به ریشههای فرهنگی کهن ایران، در اینجا سنت و آیینهای متنوع هرمزگان وجود دارد که اشتیاق و استقبال مردم را به حضور در این گونه رویدادها بیش از پیش میکند.
در جغرافیای اجتماعی و سیاسی ایران اما اکثر مراسمات فرهنگی امری عملا ممنوعه به حساب می آید چرا که اغلب به آن چه از آن به “حواشی” یاد می شود ختم میگردد. و رویداد خواجه عطا هم از این خاصیت مثتثنی نبود. به مجرد برگزاری فصل اول این برنامه، ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان هرمزگان خواستار “برخورد قاطع دادستان” با عوامل این رویداد شد. به گفته حسن کریمی، دبیر ستاد، چنین جشنواره هایی مروج فساد و بی بند و باری اجتماعی هستند. در تحولی مشابه و در بیانیه ای از سوی حوزه های علمیه استان هرمزگان از نهادهای مرتبط، خصوصا سازمان میراث فرهنگی و سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامی، خواسته شده از تکرار چنین برنامه هایی جلوگیری کنند. گفته شده که سازمان میراث فرهنگی قرار است به زودی با انتشار بیانه ای به این اعتراضات پاسخ دهد.
بازیابی هویت جمعی از خلال جشن
آنچه در خلال رویدادهایی از این دست بسیار خودنمایی می کند تاکید موکد مردم، اهالی و شرکتکنندگان بر بازیابی هویت جمعی در آینه سنن و مراسمات فرهنگیست. با سارا که دختری بیست ساله از محله داماهی بندرعباس است گفتگو می کنم. سارا، به همراه جمعی از دوستانش، در مراسم بردن ساخت، یا همان ساز و برگ عروسی، شرکت کرده است. او می گوید که چنین مراسمی را تنها در ویدیوهای خانگی مربوط به ازدواج اقوام و آلبوم های عکس خانوادگی دیده است. هر از گاهی هم از کنار خانه ای که در حیاط شخصی خود چنین مراسمی را برگزار کرده گذشته اما هرگز شخصا بخشی از ماجرا نبوده است. “من دوست داشتم که از نزدیک ببینم، اینکه چه می خوانند و چه می کنند، مخصوصا اینکه زنان در این مراسم چه نقشی دارند که به نظر من نقشی بسیار فعالانه است، آنها فقط دنبال نمی کنند بلکه به مراسم جهت می دهند و به صورت فیزیکی هم بخشی از انجام کار را به عهده دارند”. به گفته او اگرچه مردم دیگر نمی توانند عملا به شکلی که تا چندی پیش مرسوم بوده مراسم ازدواج خود را برگزار کنند، مشاهده جزییات و حضور در محیط یادآور هویت فرهنگی و جشن هاییست که شاکله زیست مردمان این خطه است.
ساحل نشینان هرمزگان خود را صاحب سنت های فرهنگی اصیل و باقدمت می دانند. حقیقتی که بیش از نیاز به اثبات علمی در گویش، پوشش و سبک زندگی آن ها تجلی عملی دارد. همجواری و همنشینی تاریخی با دریا کلیات و جزییات این زیست را دگرگون ساخته است، از نحوه گذران زندگی تا ادبیات و موسیقی و حتی ترکیب نژادی ساکنان این خطه..
از الهه، نوجوان شانزده ساله ای که در شیراز متولد شده و به خاطر شغل پدرش با خانواده ساکن بندرعباس است می پرسم که رویداد خواجه عطا را چطور ارزیابی می کند. به عقیده او جشن هایی از این دست باید در تمامی مدت سال برگزار شود. او با مقایسه رویداد خواجه عطا با آن چه هر ساله در شهر ریو برزیل برگزار می شود می گوید: ما هم می توانیم گردشگران بسیاری را، حداقل در داخل ایران، برای مشاهده و شرکت در این جشنواره جلب کنیم. از او که در فضای مجازی هم بسیار فعال است می پرسم آیا در جریان حضورش متوجه اتفاقی ناخوشایند یا مشکل قابل مشاهده ای بوده یا خیر. او علاوه بر اینکه تاکید می کند به چشم خودش شاهد هیچ مشکلی نبوده و تمام مردم در صلح و صفا و در کنار هم از شرکت در برنامه لذت می برده اند اضافه می کند در فضای مجازی هم چیزی ندیده که بتوان آن را به حواشی رویداد تعبیر کرد. “ویدیو های جشنواره را برای بسیاری از بستگانم فرستاده ام و آن ها بسیار مشتاق شده اند برای حضور در برنامه های بعدی خواجه عطا به بندرعباس سفر کنند.”
احتمام به حفظ سرمایه فرهنگی
اگرچه همچون تمام نقاط جهان ورود ناگزیر سبک زندگی مدرن و تغییرات اقلیمی شدید در ادامه زندگی به شکل پیشین تغییراتی به وجود آورده اما پاسداشت زیبایی های فرهنگی در قالب رویدادهای هنری وظیفه ای است که برای جلوگیری از به فراموشی سپرده شدن دستاوردهای فرهنگی مردمان نواحی باید به صورت مستمر و نظام مند ادامه داشته باشد..
متولیان فرهنگی در اقصی نقاط جهان کمابیش از ابتدا به اهمیت این امر واقف بوده اند و این آگاهی در اکثر نقاط و مواقع در حال تسری ست. از این روست که هر ساله جشنواره های فرهنگی متنوع در نقاط مختلف جهان هویت مردمان و محتوای زیست بومی ایشان را به دیگران معرفی می کند. در مواردی، کشورها می کوشند آن چه ابتدا در حیطه زمینی آن ها رخ نداده را نیز به نام خود ثبت و تبلیغ کنند، که نشان از اهمیت حفظ و ثبت سرمایه فرهنگی در جهان امروز دارد.
ن س، جامعه شناس و استاد دانشگاه ساکن بندرعباس که به دلایل شخصی نمیخواهد از اسم کامل او استفاده شود بر این اعتقاد است که فرهنگ می شورد و به اشکال مختلف حتی در شدیدترین شرایط خفقان اجتماعی و سیاسی خود را به سطح رسانده و به اصطلاح “عرض اندام” می کند. “اگر بخواهیم مناسبات فرهنگی را از باب کارکرد اجتماعی بررسی کنیم متوجه می شویم که در چنین فضایی فرد در جمع حل می شود، هویت جمعی می گیرد و کنش ها و واکنش های او هم با جمع همگام و متناسب خواهد بود. از این رو برگزاری برنامه هایی چون جشنواره خواجه عطا به افراد اجازه می دهد ناخودآگاه جمعی و گاه فراموش شده ای را احضار و در آن مشارکت کنند. ناخودآگاهی که اگر آگاهانه به ملاقات فراخوانده نشود از دست خواهد رفت و زیر هجوم الگوهای زندگی جهانی مدفون خواهد شد”.
اگر همه چیز طبق برنامه ریزی مدیران برنامه پیش برود قرار است شهر بندرعباس در ماه های آینده و تا زمانی که هوای نیمه دوم سال اجازه گردهمایی های بیرونی را بیشتر می دهد شاهد فصل های بعدی این رویداد باشد. نگارندگان این متن امیدوارند انعکاس هرچه بیشتر این خبر به انگیزه ای برای تکرار رویدادهای مشابه در نواحی ایران منجر شود، و بخش هایی از جامعه مدتی را به این فکر و عمل وا دارد تا در نبود پیش برنده های نظام مند به طور شخصی و در هیات جمع در برنامه ریزی، تامین و اجرای چنین برنامه هایی پیش قدم شوند.
به قول یکی از عکاسان بومی بندرعباس، فرهنگ زورقی ست نجات دهنده انسان از ددمنشی و تعصب. اگر این زورق غرق شود، نجات دهنده دیگری در کار نخواهد بود.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.