شیوه پوشش انتخابات صدا و سیما در انتخابات بسیار واضح است. ساختار تفکرات این سازمان در مقوله «انتخابات» برگرفته از جمله معروف بنیان گذار نظام جمهوری اسلامی، روح الله الموسوی خمینی است؛ «میزان رای ملت است».

در اینکه سازمان صدا و سیما به عنوان رسانه‌ای ملی و نفوذگر، تاثیر موثر و شدیدی می‌تواند بر مردم بگذارد مسئله‌ای است که هیچ‌کس نمی‌تواند آن را انکار کند و جایی برای بحث باقی نمی‌گذارد. بنابراین برای تاثیر و تغییر عقیده افرادی که به هر دلیلی نمی‌خواهند در انتخابات شرکت کنند، «اتاق‌های فکر» دست به کار می‌شوند و برنامه‌های در نزدیکی و قبل از انتخابات به صورت خودجوش فعالیت خود را برای جذب حداکثری مخالفین نظام در نظر می‌گیرند. اکثر مخاطبین هدف این قشر، دانشجویان و جوانانی هستند که آیت الله خامنه‌ای، رهبر ایران با اظهارات چند هفته پیش خود و دعوت از آن‌ها بار دیگر به درصد بالای آنان به صورت غیرمستقیم، خواسته و یا ناخواسته صحه گذاشت. نگارنده سعی دارد با تحلیلی چکیده، دو برنامه‌ای که از دو، سه ماه پیش فعالیت خود را در دو شبکه سراسری صدا و سیما و با هدف جلب رضایت مخالفین نظام (چه به صورت علنی و زیرپوستی) دعوت به شرکت در انتخابات، آغاز کردند، بررسی کند.

جیوگی

«جیوگی» نام برنامه‌ای گفت و گو محوری است که در اواخر فصل پائیز ۹۴ و چند ماه مانده به انتخابات مهم اسفند ماه «مجلس شورای اسلامی» و «مجلس خبرگان رهبری» شروع به کار کرد. این برنامه در روز‌های شنبه تا دوشنبه بعد از اخبار چالشی ۲۰:۳۰ که مرکز نظر سنجی در چند هفته پیش اعلام کرد پرمخاطب ترین مجموعه خبری از نظر مردم در صدا و سیما است، به روی آنتن رفت. جیوگی با مجری‌گری میلاد دخانچی، با تقلید از برنامه پُرطرفدار خنداونه رامبد جوان، تعدادی از مردم را در استودیو جمع کرده تا انعکاس و واکنش مردم را در استودیو خود بیشتر درک، حس و لمس کند. این برنامه موضوعات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی روز جامعه را مطرح می‌کند و نظرات مردم حاضر در استودیو را که اکثرا دانشجو و جوان هستند بررسی کرده و با عبور از سانسور انعکاس می‌دهد. برخلاف دیگر برنامه‌های صدا و سیما، جیوگی به مخاطب اجازه می‌دهد تحلیل‌ها و نظرات افراد مخالف هم شنیده شود. این نظرات مخالف هم گاهاً از خطوط قرمز نظام رد می‌شود و موضوعاتی گفته می‌شود که قبل از انتخابات مطرح شدنش در صدا و سیما تابو تلقی می‌شد. به صورتی که خود این افراد با اظهار نظرات خود در شبکه های اجتماعی این برنامه به آن اعتراف می‌کنند.

جیوگی سعی می‌کند بین‌المللی عمل کند. به همین دلیل هر از گاهی به سراغ نظریه پردازان، فیلسوفان و منتقدان خارجی هم سرک می‌کشد. میلاد دخانچی مجری این برنامه و سازنده مستند «نیویورک زیرزمینی»، انگلیسی را به راحتی صحبت می‌کند و با این افراد خارجی که اکثر آن‌ها آمریکایی هستند و به صورت اتفاقی که اکثریت آنها منتقدین و مخالفین سیاست خارجی آمریکا هستند و نظرتشان به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نزدیکتر است تعامل و ارتباط می‌گیرد!

نبض دانشجو

«نبض دانشجو» هم نام برنامه‌ای دیگری است که از شبکه سراسری «خبر» پخش می‌شود. این برنامه همانند جیوگی در اوایل فصل زمستان ۹۴ و در نزدیکی انتخابات شروع به کار کرد. «نبض دانشجو» برنامه‌ای تولیدی است که با چند مجری و خبرنگار جوان و خوشتیپ خود و با ظاهری جوان پسندانه به راحتی توانست با همسالان خود مچ شود. این برنامه سریع و با مدت زمان کمی که داشت توانست جایگاه خود را در بین دانشجویان پیدا کرده و ارتباط مثبتی برقرار کند.

«نبض دانشجو» با پی‌گیری صفت و سخت مشکلات صنفی دانشجویان نقش تریبونی را بازی می‌کند که مشکلات دانشجویان را بی‌واسطه با مدیران و مسئولان دانشگاه در میان می‌گذارد و طرف دانشجو می‌ایستد. گزارشگران این برنامه، در مراکز دانشگاهی به سراغ دانشجویان می‌روند و پای صحبت‌ها و درد و دل‌های آنان می‌نشیند. به نظر می‌رسد برنامه «نبض دانشجو» بر خلاف «جیوگی» علنی‌تر اهداف پشت پرده خود را نمایان می‌کند و به راحتی اهداف را لو می‌دهد. چرا که در بین موضوعات صنفی و آموزشی بخشی از زمان و برنامه‌های خود را به صورت مستفیم صرف مسائل حال و حاضر موضوعات سیاسی و اجتماعی و به خصوص انتخابات می‌کند.

نتیجه گیری

هر دوی این برنامه‌ها در دو شبکه سراسری با بیشترین مخاطب و در بهترین ساعات شبانه روز پخش و به روی آنتن می‌روند. برنامه های که با اتمام انتخابات فعالیت آن‌ها هم به آخر خط می‌رسد و به آنچرا که مد نظرشان بود به بهترین شکل دست پیدا می‌کنند. این وسط بازنده اصلی این اهداف سیاسی شوم، جوانان و دانشجویانی هستند که سواد رسانه‌ای پایینی دارند که از پشت پرده اتفاقات انتخابات، اطلاعات کمی دارند. بازیگردانانی که با عقیده های سست وارد گود عروسک بازی عرصه سیاستدارنی می‌شوند که در طی مدتی کوتاه به صورت موقت صدا و سیما به آن‌ها اجازه می‌دهد آزادانه نظرات مخالف خود را با پوششی که چندان هم مد نظر نظام مقدس جمهوری اسلامی نیست، مطرح کنند. حرف‌‌هایی که فقط در اوج هیجان و شور بی وصف «انتخابات» گفته می‌شود و تا انتخاباتی دیگر به حالت «تعلیق» در می‌آید.

«جیوگی» و «نبض دانشجو» تک و تنها برنامه‌های صدا و سیما نبودند که با این اهداف قد علم کردند و این هم روندی نیست که به پایان برسد. برنامه «منطقه آزاد»، دیگر برنامه‌ای است شبیه به برنامه‌های «جیوگی» و «نبض دانشجو» که تا انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ هم فعالیت می‌کرد. «منطقه آزاد» برنامه ۱۵ دقیقه‌ای بود که از شبکه پرمخاطب سه صدا و سیما و حوالی ساعاتی پخش می‌شد که بیشتر مردم و به خصوص دانشجویان و جوانان پای تلویزیون می‌نشستند. این برنامه که ظاهرا دیگر قرار نیست در انتخابات عملیات خود را انجام دهد، روندی چالشی را در پیش گرفته بود. اوج جنجال سازی آن در انتخابات پر حرف و حدیث ریاست جمهوری ۸۸ بود. در این برنامه حرف‌های زده می‌شد که چندان به مذاق مدیران صدا و سیما خوش نمی‌آمد و نمی‌توانست از فیلتر شبکه سه عبور کند. اما آن وسط بودند دانشجویانی که با گوشی‌های موبایل خود صحبت‌های دانشجویانی که می‌گفتند “آنچه که درمورد آن صحبت می‌کنید «انتخابات» نیست، بلکه «انتصابات» است” را ضبط و در یوتیوب آپلود و در شبکه های اجتماعی منتشر می‌کردند. مطلب را با این صحبت دانشجوی شهرکُرد که خطاب به مسئوالان صدا و سیما در برنامه «منطقه آزاد» جمله تکان دهنده تحویل داد، پایان می برم: «این توهین به شعور دانشجو است که شما در تمام دوران زندگی آن را فراموش کنید و فقط زمانی که به رای دانشجو و حضورش در انتخابات نیاز دارید به یادش بیافتید و بگوید به فکر شما هستیم. این نهایت تحقیر کردن دانشجو و اهانت به آن است.»