برگردان به فارسی: شهرام کیانی

افزایش امید به زندگی مدتهاست که بهعنوان گواهی بر موفقیت سرمایهداری تلقی میشود؛ اما این سوسیالیستها بودند که بر سرمایهگذاری در حوزه سلامت و رفاه پافشاری کردند.
برای یک ماتریالیست که نگاهش به تجربه واقعی زیست انسانی گره خورده است، کمتر شاخصی به اندازه آمارهای مرگ و زندگی گویاست. این آمارها به مثابه محک نهایی واقعیت برای هر معیار دیگری از رفاه عمل می کنند که ممکن است به آن تکیه کنیم — از نابرابری درآمد گرفته تا میزان شادی خوداظهارشده — چرا که طول عمر، وضعیت کلی بهزیستی انسان را بی واسطه عریان می سازد.
پس شواهد چه می گویند؟ در طول تاریخ درازمدت سرمایه داری، روند تعیین کننده، بهبود چشمگیر وضعیت سلامت بوده است. قطعا عاملی در پس این روندها وجود داشته که توانسته آن ها را برای مدتی چنین طولانی تداوم بخشد. در واقع، دو قرن بهبود در دستمزدها و استانداردهای زندگی؛ کاهش ستم و محرومیت مادی؛ گسترش اوقات فراغت، هزینه های اجتماعی و سرمایه گذاری در بهداشت و سلامت، همگی دستاوردهای ملموس و ماندگاری به بار آوردند. بسیاری از این پیشرفت ها مرهون سیاست های سوسیالیستی است که به افزایش امید به زندگی — حیاتی ترین همه آمارها — انجامید. عمرها طولانی تر و سالم تر شد و مرگ نابهنگام کاهش یافت.
بسیاری از این پیشرفتها مرهون سیاستهای سوسیالیستی است که به افزایش امید به زندگی — حیاتیترینِ همه آمارها — انجامید. عمرها طولانیتر و سالمتر شد و مرگِ نابهنگام کاهش یافت.
روندهای تاریخی و استثنای آمریکایی
روندهای امید به زندگی را که در نمودار اول نشان داده شده است، در نظر بگیرید. این داده ها به قرن نوزدهم بازمی گردند و — به جز دو جنگ جهانی که در کمال شگفتی تنها به صورت نوسان هایی جزئی در منحنی ثبت شده اند — افزایش مداومی را در تمام کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان می دهند. در سال ۱۸۰۰ میلادی، میانگین امید به زندگی در این کشورها زیر ۴۰ سال بود؛ اما امروز از ۸۰ سال فراتر رفته است. این الگو تمام قاره ها را در بر می گیرد. برای نمونه، در آفریقا امید به زندگی در سال ۱۹۲۵ تنها ۲۶ سال بود، اما تا سال ۲۰۲۳ با افزایشی نزدیک به دو و نیم برابر، به ۶۴ سال رسید.
در سال ۱۸۰۰ میلادی، میانگین امید به زندگی در این کشورها زیر ۴۰ سال بود؛ اما امروز از ۸۰ سال فراتر رفته است. این الگو تمام قارهها را در بر میگیرد. برای نمونه، در آفریقا امید به زندگی در سال ۱۹۲۵ تنها ۲۶ سال بود، اما تا سال ۲۰۲۳ با افزایشی نزدیک به دو و نیم برابر، به ۶۴ سال رسید.
در میان کشورهای عضو OECD، ایالات متحده با سرسختی تمام جدا از بقیه ایستاده است. منحنی امید به زندگی در این کشور اخیرا متوقف و خط صاف شده و با همه گیری کووید-۱۹ سقوطی تند را تجربه کرده است. اگرچه زندگی در آمریکا توانست با تزلزل به روند پیش از کووید خود بازگردد، اما این کشور همچنان در میان دموکراسی های ثروتمند یک استثنای عجیب باقی مانده است؛ در حالی که در همه جای دیگر، این روند صعودی به وضوح ادامه دارد.

(نمودار ۱: امید به زندگی. خط قرمز: ایالات متحده؛ خطوط کم رنگ: کشورهای عضو OECD؛ خط نارنجی رنگ: میانگین OECD. منابع: گپ مایندر، ماتیاس لیندگرن، موسسه سنجش و ارزشیابی سلامت [IHME]، سازمان ملل و OECD.)
گاهی استدلال می شود که افزایش امید به زندگی تماما ناشی از کاهش مرگ ومیر کودکان است، اما این ادعا درست نیست. همان طور که در نمودار دوم دیده می شود، دستاوردهای امید به زندگی شامل حال افراد ۱۵ ساله نیز می شود (و همین مسیر صعودی برای افراد ۶۵ ساله نیز برقرار است). این تصویر بار دیگر آن «استثنای آمریکایی» را که خود موید قاعده است، عیان می سازد؛ استثنایی که با بزرگ نمایی نمودار، بیشتر به چشم می آید.

(نمودار ۲: امید به زندگی در ۱۵ سالگی. خط قرمز: ایالات متحده؛ خطوط کم رنگ: کشورهای عضو OECD؛ خط نارنجی رنگ: میانگین OECD. منابع: گپ مایندر، ماتیاس لیندگرن، IHME، سازمان ملل و OECD.)
با این حال، این واقعیت نیز پابرجاست که نرخ مرگ ومیر کودکان سقوطی چشمگیر داشته است؛ موضوعی که در نمودار سوم به تصویر کشیده شده است. در سال ۱۸۰۰، نزدیک به ۴۰ درصد از نوزادان در سوئد پیش از رسیدن به ۵ سالگی جان می باختند. تا سال ۱۸۵۰، این رقم در سوئد و همچنین در فرانسه و بریتانیا به ۲۵ درصد رسید. یک قرن بعد، در سال ۱۹۵۰، این نرخ در این کشورها به زیر ۶ درصد کاهش یافت و تا سال ۲۰۲۱ به کمتر از ۰.۶ درصد رسید. برای رخ دادن چنین تحولاتی، می بایست دگرگونی عظیمی در شرایط مادی زندگی پدید می آمد. پیشرفت های پزشکی نقشی حیاتی داشتند، اما فراگیر شدن و دسترسی همگانی به آن ها نیز به همان اندازه مهم بود. به طور مشابه، مجموعه ای از عوامل مادی دست به دست هم دادند تا این روندها را رقم بزنند؛ از جمله آب سالم و بهسازی محیط (چیزی که روزگاری «سوسیالیسم فاضلاب» نامیده می شد)، تغذیه، فقرزدایی، مراقبت های بهداشتی نوزادان و گسترش دسترسی به خدمات درمانی.

(نمودار ۳: مرگ ومیر کودکان. خط قرمز: ایالات متحده؛ خطوط کم رنگ: کشورهای عضو OECD؛ خط نارنجی رنگ: میانگین OECD. منابع: گپ مایندر، ماتیاس لیندگرن، IHME، سازمان ملل و OECD.)
مرگ اهمیت دارد، اما بیماری و خشونت اغلب آن را پیش از موعد رقم می زنند. به جای ترسیم نرخ مرگ ومیر، شاید گویاتر — و مسلما تلخ تر — باشد که به «مرگ ومیر زودرس» نگاه کنیم: سال هایی از زندگی که بر اثر مرگ در سنین پایین از دست می روند و برای بازتاب هزینه مرگ در جوانی وزن دهی می شوند. پژوهش های بهداشت عمومی این شاخص را با عنوان PYLL (سال های بالقوه از دست رفته عمر) بیان می کنند که با جمع زدن سال های از دست رفته پیش از یک آستانه سنی مشخص، مرگ های قابل پیشگیری را در اولویت بررسی قرار می دهد. در نمودار پایانی، کاهش تدریجی PYLL را در تمام کشورهای ثروتمند به جز ایالات متحده شاهد هستیم. دهه ۲۰۱۰ در آمریکا به هدر رفت و سال های همه گیری کووید، مرگ ومیر زودرس در این کشور را به سطح اواسط دهه ۱۹۹۰ بازگرداند. حتی بدون در نظر گرفتن کووید، روند کلی در آمریکا درجا زدن و رکود است که خود به تنهایی یک رسوایی به شمار می آید.

(نمودار ۴: مرگ ومیر زودرس. خط قرمز: ایالات متحده؛ خطوط کم رنگ: کشورهای عضو OECD؛ خط نارنجی رنگ: میانگین OECD. منابع: گپ مایندر، ماتیاس لیندگرن، IHME، سازمان ملل و OECD.)
این دست اندازها در مسیر پیشرفت باید تکان دهنده باشند، اما با این حال باید آن ها را در برابر پس زمینه پیشرفت های خارق العاده ای که در قرن گذشته در زمینه مرگ ومیر و ابتلا به بیماری ها حاصل شده، قرار داد. کاهش بار بیماری ها نشان می دهد که مردم نه تنها عمر طولانی تری دارند، بلکه بهتر هم زندگی می کنند. حال، چگونه می توانیم این واقعیت را با گزاره سال ۱۸۴۴ کارل مارکس آشتی دهیم که می گفت سرمایه داری جسم را فرسوده و ذهن را تباه می کند؟
«اگرچه بازارهای رقابتی شرط لازم بودند، اما به هیچ وجه شرط کافی به شمار نمی رفتند.»
درست است که سرمایه داران برای کاهش هزینه های نیروی کار با فشاری بی امان روبرو هستند و این امر به سلامت و رفاه کارگران آسیب می زند؛ اما همین فشارها، سرمایه داران را از طریق استخراج ارزش اضافی نسبی به سمت بهبود بهره وری سوق می دهد. بنابراین، پیشرفت هایی که شاهدش بوده ایم تا حدی مدیون رشد سرمایه داری است. اما اگرچه بازارهای رقابتی شرط لازم بودند، به هیچ وجه شرط کافی به شمار نمی رفتند. این دستاوردها به همان اندازه به سیاست های سوسیالیستی وابسته بودند که فراگیر شدن آن ها را تضمین می کردند.
هیچ کجا به اندازه ایالات متحده — بی رحم ترین اقتصاد سرمایه داری — فقدان سوسیالیسم چنین عمیق احساس نمی شود؛ جایی که سلامت ملی ضربه ای سهمگین خورده است. هزینه های اجتماعی عمومی و امید به زندگی همبستگی قدرتمندی با یکدیگر دارند؛ رابطه ای که حتی با ثابت در نظر گرفتن سطح درآمد نیز پابرجاست. انقلاب در سلامت ملت ها، با کار بی زرق وبرق و تدریجی نهادهای سوسیال دموکرات و سوسیالیستی به پیش رفت که کفه ترازو را به نفع زندگی و علیه مرگ سنگین کردند.
درباره نویسنده: دیوید کالینیتسکی دانشیار گروه جامعه شناسی در دانشگاه وسترن انتاریو است.

هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.