برگردان به فارسی: شهرام کیانی

 

در نوامبر ۱۹۷۳، دانشجویان یونانی که دانشگاه پلی تکنیک آتن را اشغال کرده بودند، در اعتراض به دهه ها مداخله آمریکا در یونان، شعارهای «آمریکا بیرون» و «ناتو بیرون» را بر سر در دانشگاه نوشتند. امروز نیز پایگاه های آمریکا در این کشور همچنان یونان را به جنگ های واشنگتن گره می زنند.

 

یونانی ها در مراسم پنجاه و سومین سالگرد قیام ۱۹۷۳ پلی تکنیک آتن شرکت می کنند. هر ساله در ۱۷ نوامبر، ده ها هزار یونانی برای گرامیداشت قیام ۱۹۷۳ پلی تکنیک علیه حکومت نظامی به سمت سفارت آمریکا در آتن راهپیمایی می کنند. خواسته دانشجویان که بر دروازه پلی تکنیک نقش بسته بود، همچنان برآورده نشده باقی مانده است: «آمریکا از یونان خارج شو!». — آنتونیس زوریداکیس / نورفوتو از طریق گتی ایمیجز

 

بیش از شش سال بود که یک دیکتاتوری نظامی بر یونان حکومت می کرد که در نوامبر ۱۹۷۳، صدها دانشجو دانشگاه پلی تکنیک آتن را اشغال کردند و دانشگاه خود را به کانون مقاومت تبدیل ساختند. طولی نکشید که هزاران کارگر، دانش آموز و شهروند عادی به آن ها پیوستند.

یکی از دانشجویان بر ستون های دروازه مرکزی پلی تکنیک دو پیام را با حروف درشت رنگ زد: «آمریکا از یونان خارج شو!» و «ناتو از یونان خارج شو!». تنها چند روز بعد، در ۱۷ نوامبر، یک تانک نظامی همان دروازه را در هم شکست. چرا جوانان یونانی که برای سرنگونی دیکتاتوری نظامی جان خود را به خطر انداخته بودند، هم زمان خواستار خروج ایالات متحده و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) نیز بودند؟

پاسخ این پرسش در سه دهه پیش از این قیام نهفته است. در طول آن سال ها، یونان اشغال نازی ها، مداخله نظامی بریتانیا، جنگ داخلی و تحکیم یک نظم سیاسی ضدکمونیستی را تجربه کرد که با کمک های آمریکا سرپا نگه داشته می شد. طبقه حاکم یونان نیز با کمال میل اجازه داد مداخله آمریکا حاکمیت خود او را تثبیت کند.

 

مقاومتی که بریتانیا با آن مخالفت کرد

در جریان جنگ جهانی دوم، یونان یکی از بزرگ ترین جنبش های مقاومت در اروپا را شکل داد. «جبهه آزادی بخش ملی» (EAM) به رهبری کمونیست ها و شاخه مسلح آن، «ارتش آزادی بخش خلق یونان» (ELAS)، صدها هزار نفر را بسیج کردند و بخش عمده ای از مناطق روستایی یونان را تحت کنترل خود درآوردند.

جبهه آزادی بخش ملی فراتر از یک سازمان چریکی بود. این جبهه در مناطقی که از اشغال نازی ها آزاد می کرد، نهادهای اداره مردمی برپا ساخت، مدارس را سازمان دهی کرد و اشکال تازه ای از مشارکت سیاسی را معرفی نمود. در سال ۱۹۴۴، زنان توانستند در انتخاباتی که جنبش مقاومت برگزار کرد رای دهند و نامزد شوند؛ یعنی سال ها پیش از آن که در انتخابات سراسری یونان از حق رای برابر برخوردار شوند.

زمانی که نیروهای آلمانی در اکتبر ۱۹۴۴ عقب نشینی کردند، جنبش مقاومت به یکی از قدرتمندترین نیروهای اجتماعی و سیاسی کشور تبدیل شده بود. اما دولت وینستون چرچیل مصمم بود مانع از آن شود که این جنبش به رهبری کمونیست ها بر یونان پس از جنگ مسلط شود.

این رویارویی بر سر آینده نیروهای مسلح متمرکز شد. دولت یونان تحت نظارت بریتانیا خواستار خلع سلاح ارتش آزادی بخش خلق یونان (ELAS) شد، در حالی که تشکیلات نظامی وابسته به دولت در تبعید را حفظ می کرد. جبهه آزادی بخش ملی ترتیباتی را که هوادارانش را در برابر نیروهای بالقوه متخاصم خلع سلاح می کرد، رد نمود.

در عمل، رهبری جبهه آزادی بخش ملی و حزب کمونیست یونان موضعی دوگانه نسبت به ارتش بریتانیا و ماموران بریتانیایی مستقر در خاک یونان داشتند. آن ها در برابر اشغال نازی ها با بریتانیایی ها همکاری کرده بودند، اما نسبت به مداخله بریتانیا در یونان آزادشده عمیقا بدبین بودند. رویدادهای پس از عقب نشینی آلمان از آتن به سوءظن آن ها مهر تایید زد: نیروهای آزادی بخش (EAM/ELAS و متحدانشان) ناچار بودند نبرد جدیدی را آغاز کنند.

در ۳ دسامبر ۱۹۴۴، تظاهراتی عظیم که در ابتدا مسالمت آمیز بود، در مرکز آتن گرد آمد. پلیس آتش گشود و شماری از تظاهرکنندگان را کشت و بسیاری دیگر را زخمی کرد.

رئیس پلیس آتن، آنگلوس اورت، بعدها اذعان کرد که دستور تیراندازی را او صادر کرده است. او در دوران اشغال نازی ها نیز در راس پلیس باقی مانده بود و هم با مقامات اشغالگر و هم با سازمان اطلاعات بریتانیا ارتباط داشت. این کشتار سرآغاز درگیری های دسامبر بود که یونانی ها آن را «دکموریانا» (رویدادهای دسامبر) می نامند.

نیروهای بریتانیایی با استفاده از تانک، توپخانه و هواپیما در خیابان های آتن با ارتش آزادی بخش خلق یونان درگیر شدند. متحدان یونانی بریتانیا شامل تشکیلاتی بودند که اعضای سابق «گردان های امنیتی» را در بر می گرفتند؛ گردان هایی که در سرکوب جنبش مقاومت با اشغالگران نازی همکاری کرده بودند. مبارزانی که با نازی ها جنگیده بودند، اکنون در برابر ارتش بریتانیا و همکاران سابق اشغالگران نازی که در کنار بریتانیا می جنگیدند، قرار گرفتند.

خود چرچیل در روز کریسمس وارد آتن شد تا در مذاکرات سیاسی مداخله کند. کارزار نظامی بریتانیا سرانجام ارتش آزادی بخش خلق یونان را در پایتخت شکست داد. پس از آن، «توافق نامه وارکیزا» که در فوریه ۱۹۴۵ میان دولت و جبهه آزادی بخش ملی امضا شد، جنبش مقاومت را ملزم به تحویل سلاح های خود کرد.

چپ متحمل شکست نظامی شده بود و اکنون ناچار بود از موضع ضعف شدید، تن به یک توافق سیاسی بدهد. هواداران چپ خیلی زود دریافتند که این توافق چه حمایت ناچیزی برایشان به ارمغان می آورد.

 

ترور سفید و سلطه آمریکا

پس از خلع سلاح ارتش آزادی بخش خلق یونان، سرکوب گسترده چپ ها آغاز شد که یونانی ها از آن با عنوان «ترور سفید» یاد می کنند. گروه های مسلح راست گرا که اغلب با تساهل یا همکاری مقامات دولتی فعالیت می کردند، افراد مرتبط با جبهه آزادی بخش ملی را هدف قرار دادند. آن ها مبارزان سابق مقاومت را به قتل رساندند، شکنجه کردند یا از خانه هایشان راندند. مقامات دولتی نیز شمار بسیار بیشتری را زندانی کردند.

آمارهای آن زمان که توسط جبهه آزادی بخش ملی گردآوری شد، نشان دهنده ۱،۲۸۹ مورد قتل، ۳۱،۶۳۲ مورد شکنجه و آزار جسمی، ۸۴،۹۳۱ بازداشت و ۲۶۵ مورد تجاوز جنسی در فاصله فوریه ۱۹۴۵ تا مارس ۱۹۴۶ بود. اسناد سازمان ملل متحد بعدها به این ارقام استناد کردند، هرچند منشا این آمارها خود جنبش تحت تعقیب بود و نه یک تحقیق مستقل سراسری.

تصویر نمادین نیکوس بلویانیس، مبارز چپ گرای مقاومت یونان، با شاخه گل میخک قرمز در دست. — فم فرانسز / کتابخانه دیجیتال گالیکا

 

فضای سیاسی به هیچ وجه برای برگزاری یک رقابت انتخاباتی آزاد مناسب نبود. دولت انتخابات را برای مارس ۱۹۴۶ برنامه ریزی کرد، در حالی که هزاران چپ گرا با زندان، آوارگی، ارعاب و محدودیت در فعالیت سیاسی روبرو بودند. چپ به رهبری کمونیست ها انتخابات را تحریم کرد و استدلال نمود که این شرایط هرگونه مشارکت دموکراتیک معنادار را ناممکن ساخته است.

راست پیروز شد. همه پرسی دیگری در اواخر همان سال، پادشاه جرج دوم را به تخت سلطنت بازگرداند و نفوذ سلطنت را در نظم سیاسی پس از جنگ تحکیم کرد. یونان به ورطه یک جنگ داخلی تمام عیار سقوط کرد.

با این حال، تا سال ۱۹۴۷، بریتانیا دیگر توان مالی تداوم مداخله خود را نداشت و ایالات متحده جای آن را گرفت.

رئیس جمهور هری ترومن درخواست ۴۰۰ میلیون دلار کمک برای یونان و ترکیه کرد و اعلام نمود که واشنگتن به ملت های آزاد برای مقاومت در برابر سلطه کمونیسم کمک خواهد کرد. در یونان، این امر به معنای کمک های نظامی گسترده به دولتی بود که با «ارتش دموکراتیک یونان» (DSE) به رهبری کمونیست ها می جنگید.

سلاح ها، پول و مستشاران نظامی آمریکا به تعیین نتیجه جنگ کمک کردند. در مراحل پایانی جنگ در سال ۱۹۴۹، هواپیماهای دولتی یونان بمب های ناپالم اهدایی آمریکا را بر خاک یونان فرو ریختند و مواضع کمونیست ها را در کوهستان های شمال یونان هدف قرار دادند. ایالات متحده در جنگ جهانی دوم از ناپالم استفاده کرده بود، اما به کارگیری آن در یونان پیش از استفاده بسیار مشهورتر واشنگتن از این سلاح در ویتنام رخ داد.

نیروهای دولتی در سال ۱۹۴۹ ارتش دموکراتیک یونان را شکست دادند. اما برای هواداران این ارتش، پایان جنگ به معنای آزادی نبود.

دولت هزاران چپ گرا را به زندان ها و اردوگاه های جزایر دورافتاده فرستاد. اردوگاه جزیره «ماکرونیسوس» به ویژه به دلیل نظام شکنجه، ضرب و شتم، اجبار به امضای توبه نامه و بازآموزی ایدئولوژیک بدنام شد. تضاد این رفتار با نحوه برخورد با همکاران نازی ها بسیار چشمگیر بود و شمار اعدام ها در میان چپ ها به مراتب بالاتر بود.

یکی از این اعدام ها به نماد آن نظم سیاسی تبدیل شد. نیکوس بلویانیس در دوران اشغال نازی ها یکی از مبارزان کمونیست مقاومت بود. مقامات پس از جنگ داخلی او را دستگیر کردند و یک دادگاه نظامی وی را به اعدام محکوم کرد. عکسی از او که در جریان محاکمه اش با لبخند و شاخه گل میخک قرمزی در دست گرفته بود، شهرتی جهانی یافت و کارزاری بین المللی خواستار بخشش جان او از سوی دولت یونان شد.

با این وجود، در ۳۰ مارس ۱۹۵۲، جوخه آتش بلویانیس و سه کمونیست دیگر را تیرباران کرد.

مرگ آن ها بازتاب دهنده عزم دولت یونان پس از جنگ برای ریشه کن کردن چیزی بود که تهدید کمونیستی می پنداشت؛ آن هم به رغم احیای ظاهری نهادهای پارلمانی. در همان سال، یونان به ناتو پیوست.

بخش عمده ای از الیت سیاسی یونان در دوران اشغال نازی ها از کشور گریخته بودند، در حالی که بخش های مهمی از الیت اقتصادی آن با نیروهای اشغالگر همکاری کرده بودند. پس از آزادی، گروه اول به قدرت بازگشت و بخش بزرگی از گروه دوم نفوذ اقتصادی خود را حفظ کرد. هیئت حاکمه احیاشده، سازوکارهای سرکوب جدیدی بنا نهاد و دوران تازه ای را برای سرمایه داری یونان رقم زد که در آن دستمزدها پایین نگه داشته می شد و اتحادیه های کارگری سرکوب می شدند. امپریالیسم آمریکا که زمام امور را از همتای بریتانیایی خود تحویل گرفته بود، پشتوانه این آرایش جدید نیروها بود. در سال های پس از جنگ، مداخله آمریکا اشکال گوناگونی به خود گرفت؛ اما در عین حال، چپ یونان بسیار سرسخت تر از آن ظاهر شد که کسی بتواند پیش بینی کند.

 

زمانی که سفیر آمریکا در انتخابات یونان مداخله کرد

نفوذ آمریکا فراتر از تامین سلاح بود. اسناد دیپلماتیک از طبقه بندی خارج شده آمریکا از مداخله مستقیم ایالات متحده در ترتیبات انتخاباتی یونان پرده برمی دارند.

در مارس ۱۹۵۲، جان پیوریفوی سفیر آمریکا به واشنگتن اطلاع داد که مداخله سیاسی سفارت آمریکا و یک بیانیه عمومی، مانع از اجرای نظام نمایندگی تناسبی شده است. سفیر آمریکا با صراحت تمام درباره تلاش های دولتش برای تاثیرگذاری بر نظام انتخاباتی یک دموکراسی به ظاهر مستقل سخن می گفت. انتخابات چهار سال بعد، پیامدهای سیاسی ترتیبات غیرعادی انتخاباتی یونان را به وضوح به تصویر کشید.

در انتخابات پارلمانی سال ۱۹۵۶، ائتلاف مخالف «اتحادیه دموکراتیک» ۴۸.۱۵ درصد آرای مردمی را به دست آورد، در حالی که حزب محافظه کار «اتحادیه ملی رادیکال» به رهبری کنستانتینوس کارامانلیس ۴۷.۳۸ درصد آرا را کسب کرد.

با این حال، کارامانلیس ۱۶۵ کرسی پارلمان را به دست آورد، در حالی که مخالفان تنها ۱۳۲ کرسی کسب کردند. حزبی که آرای کمتری آورده بود، دولت جدید را تشکیل داد.

ائتلاف مخالفان یک جبهه انتخاباتی کمونیستی نبود؛ بلکه نیروهای میانه رو و چپ را در برابر دولت محافظه کار گرد هم آورده بود. اما حتی این چالش گسترده پارلمانی نیز نتوانست جناح راست را از قدرت کنار بزند.

دو سال بعد، «چپ متحد دموکراتیک» (EDA) به دومین حزب بزرگ پارلمانی یونان تبدیل شد و قدرت انتخاباتی مستمر چپ را به رغم سال ها سرکوب به نمایش گذاشت. این نتیجه زنگ خطر را برای نهاد محافظه کار حاکم به صدا درآورد و ترس آن را از پیامدهای سیاسی یک نظام دموکراتیک بازتر تشدید کرد.

 

سلطنت، دولت پنهان و جاده منتهی به دیکتاتوری

سلطنت یونان به هیچ وجه یک نهاد تشریفاتی نبود. دربار بارها در امور سیاسی مداخله می کرد، نفوذ چشمگیری بر نیروهای مسلح داشت و به شکل دهی ترکیب و بقای دولت ها کمک می کرد. در کنار دولت رسمی، یک دستگاه امنیتی ضدکمونیستی گسترده و شبکه هایی از سازمان های راست گرا وجود داشتند که برخی از آن ها روابط نزدیکی با عناصری در پلیس، ارتش و سرویس های اطلاعاتی حفظ کرده بودند.

نهادهای امنیتی یونان و آمریکا همچنین در دوران جنگ سرد در ساختارهای مخفی همکاری می کردند؛ از جمله یک شبکه زیرزمینی موسوم به «پوستین قرمز». این شبکه ها بخشی از معماری امنیتی ضدکمونیستی کشور را تشکیل می دادند، هرچند وجود آن ها به تنهایی مسئولیت هر رخداد خشونت سیاسی را اثبات نمی کند.

در سال ۱۹۶۵، تقابل پادشاه کنستانتین دوم با نخست وزیر میانه رو، گئورگیوس پاپاندرئو، بر سر کنترل ارتش، یک بحران دولتی را رقم زد. پاپاندرئو در سال ۱۹۶۴ اکثریت چشمگیری در پارلمان به دست آورده بود، اما دولت او در میانه مداخله دربار و جدایی گروهی از اعضای حزب خودش سقوط کرد. یونانی ها این انشعاب ها را «آپوستاسیا» (ارتداد) می نامند.

این درگیری از آن جهت بسیار گویا بود که پاپاندرئو یک انقلابی کمونیست نبود؛ او سیاستمداری میانه رو بود که در چارچوب نظام پارلمانی فعالیت می کرد. با این وجود، تلاش او برای اعمال اقتدار بر ارتش با دربار و تشکیلات امنیتی تصادم پیدا کرد.

تا آوریل ۱۹۶۷، یونان به یک انتخابات سراسری دیگر نزدیک می شد. پیش از آن که رای دهندگان بتوانند پای صندوق های رای بروند، ارتش مداخله کرد.

 

سرهنگ ها و متحدان آمریکایی آن‌ها

در ۲۱ آوریل ۱۹۶۷، گروهی از افسران ارتش قدرت را به دست گرفتند. آن ها قانون اساسی را به حالت تعلیق درآوردند، احزاب سیاسی را ممنوع کردند، سانسور برقرار ساختند و هزاران مخالف سیاسی را بازداشت کردند.

دیکتاتوری نظامی سامانه ای از تبعید و شکنجه برپا کرد که به طور ویژه کمونیست ها، فعالان اتحادیه های کارگری، دانشجویان و سایر مخالفان را هدف قرار می داد. رهبران کودتا تصرف قدرت را برای جلوگیری از تسلط کمونیست ها ضروری توجیه می کردند.

میزان دقیق آگاهی قبلی آمریکا از کودتا و نقش مقامات فردی ایالات متحده در آن، همچنان محل بحث است. اما اسناد مربوط به همکاری نظامی متعاقب واشنگتن با این دیکتاتوری، گسترده و غیرقابل انکار است.

دولت جانسون ارسال برخی سامانه های تسلیحاتی عمده را به حالت تعلیق درآورد. با این حال، این تعلیق تنها جزئی بود و محدودیت های مربوط به تحویل اقلام نظامی به تدریج کاهش یافت. یادداشتی در اکتبر ۱۹۶۹ برای رئیس جمهور ریچارد نیکسون اذعان می کرد که ایالات متحده در فاصله آوریل ۱۹۶۷ تا ژوئن ۱۹۶۹ حدود ۱۰۰ میلیون دلار تجهیزات نظامی را به عنوان کمک بلاعوض به یونان تحویل داده است. در همین دوره، دیکتاتوری زندانیان سیاسی را در اردوگاه ها و زندان ها نگه می داشت و شکنجه و سرکوب بی وقفه ادامه داشت.

مقامات آمریکایی درک روشنی از ماهیت این دیکتاتوری داشتند. آن ها همچنین جایگاه یونان در ناتو، تاسیسات نظامی آن و موقعیت راهبردی این کشور در شرق مدیترانه را برای منافع آمریکا حائز اهمیت می دانستند.

تناقض آشکار بود. واشنگتن در ظاهر خواستار حکومت مشروطه می شد، در حالی که روابط نظامی قابل توجهی را با دیکتاتوری ای که همان حکومت را برانداخته بود، حفظ می کرد.

یونان یک نمونه منزوی نبود. در اسپانیا نیز ایالات متحده در سال ۱۹۵۳ توافق نامه های نظامی با دیکتاتوری فرانسیسکو فرانکو امضا کرده بود و در ازای کمک های مالی و نظامی، دسترسی به پایگاه ها را تضمین نموده بود. حفاظت از منافع راهبردی غرب می توانست با بقای دولت های اقتدارگرا همزیستی داشته باشد.

 

تانک در قیام پلی تکنیک آتن

تا نوامبر ۱۹۷۳، دیکتاتوری یونان با مخالفت های فزاینده ای روبرو بود. در ۱۴ نوامبر، دانشجویان دانشگاه پلی تکنیک آتن را اشغال کردند و یک ایستگاه رادیویی موقت راه اندازی نمودند. برنامه های رادیویی آن ها مردم را به پیوستن به مبارزه برای آزادی فرا می خواند. مشهورترین شعار این قیام «نان، آموزش، آزادی» بود.

اما پیام هایی که بر ستون های دروازه دانشگاه نقش بسته بود، بعد دیگری از این شورش را آشکار می ساخت. روی آن ها نوشته شده بود: «آمریکا از یونان خارج شو!» و ناتو از یونان خارج شو!».

برای معترضان، این خواسته ها از مبارزه آن ها علیه دیکتاتوری جدایی ناپذیر بود. آن ها در کشوری بزرگ شده بودند که کمک های نظامی آمریکا به شکست چپ کمونیست در آن یاری رسانده بود و زندانیان سیاسی سال ها آزار و شکنجه را تحمل کرده بودند. دیپلمات های آمریکایی در سیاست داخلی آن مداخله کرده بودند و دیکتاتوری نظامی یونان روابط نزدیکی با واشنگتن داشت. هزاران نفر در اطراف پلی تکنیک گرد آمدند.

در ساعات اولیه بامداد ۱۷ نوامبر، دیکتاتوری تانک ها را به سوی دانشگاه اشغال شده فرستاد. یکی از تانک ها دروازه اصلی را در هم کوبید. پلیس و سربازان قیام را به خشونت سرکوب کردند. لئونیداس کالیورتاکیس، مورخ، بیست و چهار مورد مرگ تاییدشده مرتبط با این رویدادها را مستند کرده است که بسیاری از آن ها در خیابان های اطراف پلی تکنیک رخ داد.

در حافظه جمعی مردم یونان، این قیام به رویداد سرنوشت سازی تبدیل شد که دیکتاتوری را سرنگون کرد. با این حال، به لحاظ فنی، دیکتاتوری هشت ماه دیگر نیز دوام آورد.

در ۲۵ نوامبر، افسر تندرو ارتش، دیمیتریوس یوانیدیس، دیکتاتور گئورگیوس پاپادوپولوس را سرنگون کرد و حکومت نظامی به مراتب سرکوبگرانه تری برپا ساخت. اما جامعه یونان به چشم خود دیده بود که پلیس و سربازان جوانانی را که خواستار آزادی بودند، به قتل رساندند. احیای ظاهری کنترل نظامی نتوانست پیامدهای سیاسی قیام را پاک کند.

مقامات آمریکایی به رغم آگاهی از ماهیت سرکوبگرانه حکومت نظامی جدید، همچنان روابط دیپلماتیک و نظامی خود را با آن حفظ کردند.

گزارش های دیپلماتیک آمریکا در سال ۱۹۷۴ به خشم و انزجار معطوف به واشنگتن و باور گسترده یونانی ها مبنی بر این که حمایت آمریکا به بقای دیکتاتوری کمک کرده است، اذعان داشتند. حاکمان جدید نیز در حالی که به دنبال حمایت بین المللی برای حکومت خود بودند، علاقه خود را به روابط با ایالات متحده حفظ کردند.

حکومت نظامی سرانجام در ژوئیه ۱۹۷۴ سقوط کرد؛ پس از آن که کودتایی را علیه رئیس جمهور قبرس، اسقف اعظم ماکاریوس سوم، سازمان دهی کرد و بحرانی را برانگیخت که به تهاجم ترکیه به این جزیره انجامید.

دموکراسی بازگشت. اما میراث قیام پلی تکنیک بسیار فراتر از سرنگونی سرهنگ ها امتداد یافت.

 

پایگاه هایی که هرگز نرفتند

خشم علیه مداخله خارجی پس از احیای دموکراسی نیز به عنوان نیرویی قدرتمند در سیاست یونان باقی ماند. در اوت ۱۹۷۴، حتی نخست وزیر محافظه کار، کارامانلیس، در اعتراض به واکنش ائتلاف ناتو به تهاجم ترکیه به قبرس، یونان را از ساختار فرماندهی نظامی یکپارچه ناتو خارج کرد.

این تصمیم هم بازتاب دهنده نگرانی های امنیتی دولت و هم خشم فوق العاده افکار عمومی پیرامون بحران قبرس بود.

یونان در سال ۱۹۸۰ به فرماندهی نظامی ناتو بازگشت.

در اکتبر ۱۹۸۱، آندرئاس پاپاندرئو، پسر گئورگیوس پاپاندرئو، «جنبش سوسیالیست پانهلنیک» (پاسوک) را به پیروزی رساند. پاسوک ۴۸.۰۷ درصد آرا را کسب کرد که بالاترین سهم در تاریخ انتخاباتی این حزب بود. برنامه این حزب وعده تغییر بنیادین در روابط یونان با ایالات متحده، از جمله برچیدن پایگاه های آمریکایی و خروج از ناتو را داده بود، اما هیچ یک از این دو رخ نداد.

در سال ۱۹۸۳، دولت پاپاندرئو توافق نامه جدیدی را برای تنظیم حضور نظامی آمریکا امضا کرد. کشور در ناتو باقی ماند و تاسیسات آمریکایی به فعالیت خود ادامه دادند.

بیش از پنجاه سال بعد، یونان همچنان بخش مهمی از راهبرد نظامی آمریکا به شمار می رود. دولت های متوالی همکاری های دفاعی با واشنگتن را گسترش داده اند؛ از جمله توافق نامه هایی که به نیروهای آمریکایی اجازه دسترسی به تاسیسات سراسر کشور را می دهد. در میان مهم ترین این پایگاه ها، «خلیج سودا» در جزیره کرت قرار دارد که یک مرکز بزرگ لجستیکی و عملیاتی برای نیروی دریایی و هوایی آمریکا در شرق مدیترانه محسوب می شود.

پیامدهای این امر به ویژه در جریان حملات آمریکا به تاسیسات هسته ای ایران در ژوئن ۲۰۲۵ آشکار شد.

رسانه های خبری یونان گزارش دادند که هواپیماهای سوخت رسان هوایی KC-135 آمریکا که از خلیج سودا به پرواز درآمده بودند، از ماموریت بمب افکن های B-2 ایالات متحده پشتیبانی کردند. بر اساس این گزارش ها، هواپیماهای اعزامی از این پایگاه در عملیات سوخت گیری هوایی بر فراز مدیترانه مشارکت داشتند.

در مارس ۲۰۲۶، ایالات متحده، اسرائیل و ایران بار دیگر درگیر رویارویی نظامی شدند. وزیر دفاع یونان، نیکوس دندیاس، به طور علنی درباره احتمال حمله به تاسیسات نظامی و اقداماتی که دولت برای حفاظت از خلیج سودا و سایر زیرساخت های حیاتی انجام داده بود، سخن گفت.

دولت یونان اعلام کرده است که این کشور در عملیات علیه ایران مشارکت ندارد. اما اهمیت راهبردی تاسیسات نظامی آمریکا در خاک یونان، پرسش ها درباره نحوه استفاده، امنیت و پاسخگویی در قبال آن ها را به طور فزاینده ای سرنوشت ساز کرده است.

 

قیام پلی تکنیک زنده است

هر ساله در ۱۷ نوامبر، ده ها هزار یونانی برای گرامیداشت قیام پلی تکنیک به خیابان ها می آیند. این راهپیمایی سالانه به طور سنتی در مقابل سفارت آمریکا به پایان می رسد. حتی مجسمه هری اس. ترومن در آتن نیز به هدف اعتراضات تبدیل شده است. در طول دهه های گذشته، تظاهرکنندگان بارها به آن حمله کرده و تلاش کرده اند آن را پایین بکشند که گاهی نیز موفق شده اند.

بنای یادبود رئیس جمهوری که دکترین او سرآغاز مداخله پس از جنگ آمریکا در یونان بود، به نمادی تکرارشونده برای مخالفت با آن مداخله تبدیل شد.

دیکتاتوری در سال ۱۹۷۴ سقوط کرد. دموکراسی پارلمانی بازگشت و از آن زمان تاکنون دولت هایی با گرایش های سیاسی مختلف قدرت را در دست داشته اند. با این حال، این کشور همچنان میزبان تاسیسات نظامی ای است که بخشی از حضور راهبردی گسترده تر واشنگتن در مدیترانه و خاورمیانه را تشکیل می دهند.

برای نسل های متمادی از یونانی ها، پلی تکنیک نه تنها نماد مبارزه علیه دیکتاتوری نظامی، بلکه مظهر این خواسته بوده است که آینده کشور باید به دست مردم خود آن رقم بخورد.

پنجاه و سه سال پس از این قیام، واژگانی که دانشجویان بر ستون های دروازه آن نقش زدند، همچنان بخشی از یک مناظره تاریخی حل نشده باقی مانده است. تانک دروازه را در هم شکست؛ اما خواسته های نوشته شده بر ستون های آن زنده ماندند.

 

درباره نویسنده: کریستوس آورامیدیس روزنامه نگار است و سواد رسانه ای انتقادی را در دانشگاه ارسطو تسالونیکی تدریس می کند.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)