بحران سوخت در ایران؛ صف بنزین از یک سو، هشدار قطعی گاز از سوی دیگر

بحران سوخت این روزها دو چهره دارد. یک طرف صف‌های طولانی بنزین است و یک طرف هشدار قطعی گاز. بسیاری از استان‌های جنوبی و شهرهای کشور روزهاست با اعتراض کامیون‌داران، صف بنزین و سهمیه‌بندی‌های بحث‌برانگیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند. حالا هشدار درباره محدودیت و قطعی گاز در برخی استان‌ها نیز مطرح شده است.

 

بحران سوخت در جایگاه‌ها؛ صف و محدودیت

گزارش‌های ۲۳ و ۲۴ آبان ۱۴۰۵ از نشانه‌های بحران سوخت و صف‌های طولانی در جایگاه‌ها حکایت دارد. این صف‌ها بیشتر در مناطق جنوبی و برخی استان‌های مرزی دیده می‌شود. در بندرعباس، شامگاه ۲۲ آبان شهروندان با پارک خودروها مسیری را مسدود کردند. در بندرعباس و میناب رانندگان از نبود بنزین آزاد اعتراض کرده‌اند.

کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها دست‌کم در ۱۱ استان جمع‌آوری یا محدود شده است. رانندگان برای سوخت‌گیری بیشتر باید از سهمیه سوم کارت خود استفاده کنند. از ابتدای آبان، ۵۰ لیتر بنزین لیتری ۱۰ هزار تومان به کارت‌ها افزوده شد. سهمیه‌های پیشین ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان بود. از ابتدای آبان هشت استان دیگر نیز به فهرست افزوده شد.

ذخیره سهمیه نیز محدود است؛ تنها ۶۰ لیتر ماهانه قابل انتقال و سقف ذخیره ۱۸۰ لیتر است. مدیر شرکت ملی پخش منطقه فارس گفت سقف کارت اضطراری از ۲۰ به ۳۰ لیتر رسیده است. او توزیع حدود ۱۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر را ۲۰ درصد بیش از میانگین دانست.

 

ناترازی بنزین؛ روایت رسمی و تردید کارشناسان

معاون پزشکیان تأیید کرد دولت مانند گذشته نمی‌تواند همه نیاز را از جایگاه‌ها تأمین کند. معاون وزیر نفت اما گفت دولت تصمیم تازه‌ای درباره بنزین نگرفته است. او طرح شناسه‌دارشدن کارت آزاد جایگاه‌ها را آزمایشی خواند. رئیس مجلس نیز ۲۴ آبان اظهارنظرهای مکرر درباره بنزین را عامل نگرانی مردم دانست.

میانگین مصرف روزانه بنزین تا پایان مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۳۳ میلیون لیتر بوده است. رشد سالانه مصرف که پیش‌تر حدود ۶ درصد بود، متوقف شده است. حکومت ملایان همواره از بهانه قاچاق سوخت به عنوان عوامل تشدید ناترازی و به تبع آن افزایش قیمت استفاده می‌کند. این در حالی است که مقادیر زیادی که سوخت قاچاق می‌شود به اذعان بسیاری از کارگزاران حکومت کار افراد عادی نمی‌تواند باشد و شبکه سازمان‌یافته وابسته به حکومت دست‌اندرکار این قاچاق است چرا که بنزین و گازوئیل را با نرخ دولتی خریده و با قیمت فوب خلیج فارس، بنزین را لیتری ۵۶ سنت و گازوئیل را لیتری ۸۶ سنت می‌فروشد. یعنی بنزین لیتری ۱۴۹ هزار تومان و گازوئیل لیتری ۲۲۹ هزار تومان!!! (قیمت FOB  خلیج فارس یعنی قیمت فروش بنزین یا گازوئیل در مبدأ صادراتی، هنگام تحویل محموله روی کشتی در بندر خلیج فارس.)

نتایج اولیه طرح جمع‌آوری کارت‌ها از کاهش مصرف حکایت دارد. هدف رسمی طرح، مقابله با قاچاق و نظارت دقیق‌تر بر سوخت‌گیری عنوان شده است.

در مقابل، تحلیلگران این محدودیت‌ها را مقدمه افزایش تدریجی قیمت می‌دانند. رئیس اتحادیه حمل‌ونقل بار سبک تهران گفت سهمیه وانت‌بارها کافی نیست. او هشدار داد هزینه سوخت می‌تواند به گرانی حمل‌ونقل و کالاها بینجامد. ویدیوهای رسیده به رسانه‌ها از صف‌های طولانی پمپ‌بنزین‌ها حکایت دارد. فشار بحران سوخت بیش از همه بر رانندگان و کارگران حمل‌ونقل می‌افتد.

 

هشدار قطعی گاز در سه استان

رئیس اتاق اصناف ایران در ۲۴ آبان از احتمال محدودیت گاز در سه استان خبر داد. این استان‌ها گلستان، مازندران و خراسان شمالی‌اند. آنها در انتهای خطوط انتقال گاز قرار دارند و بیشتر در معرض افت فشارند. هنوز زمان دقیق محدودیت، مدت قطعی و فهرست اصناف مشمول اعلام نشده است. این هشدارها به معنای آغاز قطعی نیست.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ناترازی احتمالی در اوج مصرف را حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام کرد. سخنگوی دولت در ۱۹ آبان رقم ۴۳۰ میلیون مترمکعب را مطرح کرد. در سال‌های گذشته این ناترازی ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب بود. کارگزاران حکومت بهانه دیگری نیز برای این افزایش قیمت‌ها و کمبودها مطرح می‌کنند بهانه جنگ که ۸ ماه است خبر چندانی از آن نیست اما بهانه‌اش در همه جا استفاده می‌شود.

مصرف گاز خانگی، تجاری و صنایع کوچک در پنج روز ۷۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است. پیش‌بینی می‌شود ۱۱ استان، به‌ویژه استان‌های شمالی، با تنش گازی روبه‌رو شوند. در صورت تشدید ناترازی، اولویت با مشترکان خانگی است و محدودیت بیشتر صنایع و نیروگاه‌ها را می‌گیرد. تا ۷ آبان محدودیت تازه‌ای برای صنایع اعمال نشده بود. اگر گاز نیروگاه‌ها کم شود، بخشی از بار به گازوئیل منتقل می‌شود.

 

ثروت انرژی و صف‌های امروز

بر پایه گزارش‌ها، ایران پس از روسیه دومین دارنده ذخایر گاز جهان است. در برخی گزارش‌ها حتی جایگاه نخست ذکر شده است. سهم ایران از ذخایر گاز جهان حدود ۱۷ تا ۱۸ درصد برآورد شده است. در تولید گاز نیز ایران در جایگاه سوم جهان قرار دارد. زیرساخت گازی ایران از دو تولیدکننده بزرگ نخست عقب‌تر توصیف شده است.

با این حال، سهم ایران از تجارت جهانی گاز کمتر از ۲ درصد گزارش شده است. پرسش این است که چگونه کشوری با چنین ثروتی به بحران سوخت رسیده است. هم‌زمان شهروندان نگران قطع گاز در زمستان‌اند.

بحران سوخت به دغدغه روزمره تبدیل شده و فردا نگرانی کمبود گاز به آن افزوده می‌شود. فشار این مشکلات بر دوش مردم، رانندگان، کارگران، تولیدکنندگان و صاحبان مشاغل است. گزارش‌ها از ریسک هم‌زمان کمبود، افزایش قیمت و عدم قطعیت در تأمین گاز صنایع سخن می‌گویند.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)