کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی؛ شکاف روزافزون اعتبار با هزینه سفره خانوارها
در ۱۲ مهر ۱۴۰۵، اعتبار هر نفر در طرح کالابرگ همچنان یک میلیون تومان است. قیمت کالاهای اساسی و ارز اما هر روز بالاتر می‌رود. وعده‌ی افزایش اعتبار نیز هنوز رسمی و قطعی نشده است. فروشندگان هم از انتظار طولانی برای دریافت مطالباتشان ناراضی‌اند. فاصله‌ی اعتبار با هزینه‌ی واقعی زندگی، طبق داده‌های اخیر، رو به افزایش است.
کالابرگ در برابر هزینه واقعی سبد خوراک
هزینه سبد ۱۱ قلمی مشمول، برای هر نفر بیش از ۵ میلیون و ۳۸۲ هزار تومان محاسبه شده است. یعنی اعتبار کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی کمتر از یک‌پنجم این سبد را پوشش می‌دهد. گزارشی دیگر، افزایش ۶۷ درصدی هزینه سبد ۱۱ قلمی را از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ ثبت کرده است. در همین بازه، سهم اعتبار از سبد از ۴۴ درصد به ۲۶ درصد رسیده است. برآوردها یکسان نیست، اما جهت همه‌ی آن‌ها نزولی است.
داده‌های هزینه خانوار نیز همین فشار را نشان می‌دهد. هزینه سالانه‌ی خانوار شهری از ۲۶۹ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۳۹۲ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است. هزینه خوراکی و دخانیات نیز از ۶۳.۷ میلیون به حدود ۱۱۱ میلیون تومان افزایش یافته است. حتی در دهک اول، کالابرگ در سال ۱۴۰۴ تنها ۲۸ درصد هزینه خانوار را پوشش داده است. بیش از ۷۰ درصد هزینه‌ها بدون پوشش مانده است. در خانوارهای کم‌درآمد، سهم خوراک از سبد هزینه بیشتر است و گرانی غذا اثر سنگین‌تری دارد.
مثال ملموس‌تر، برنج است. هر کیلو برنج هندی ۲۶۰ هزار تومان قیمت دارد و کیسه ده‌کیلویی ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تمام می‌شود. اعتبار کالابرگ تنها ۳۸.۵ درصد این مبلغ را پوشش می‌دهد. اعتبار هر نفر برای خرید یک کیسه برنج هم کافی نیست. برنج فقط یکی از اقلام ضروری سفره است. تورم نقطه‌به‌نقطه‌ی خوراکی‌ها نیز در مرداد ۱۴۰۵ به ۱۲۸.۱ درصد رسیده است. خانوار باید مابه‌التفاوت را از درآمد خود بپردازد.
ارز و ریال؛ فرسایش روزانه ارزش اعتبار
قیمت دلار در بازار آزاد در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ به حدود ۲۷۰ هزار تومان رسید. بازار ارز تهران نیز در بازگشایی همان روز، رشد ۹ هزار و ۴۳۵ تومانی را در ۲۴ ساعت ثبت کرد. با این نرخ، اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کمتر از ۴ دلار می‌ارزد. گزارش‌ها نرخ دی‌ماه را حدود ۱۴۰ هزار تومان فرض کرده‌اند. در آن زمان، همین مبلغ حدود ۷ دلار ارزش داشت. یعنی ارزش دلاری اعتبار در حدود ۹ ماه تقریباً نصف شده است.
طرح کالابرگ با حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی از واردات کالاهای اساسی شکل گرفت. هدف، جبران مابه‌التفاوت قیمت در انتهای زنجیره بود. اکنون نرخ بازار بیش از ۹ برابر آن مبناست. جهش‌های ارزی معمولاً به قیمت برنج، روغن و پروتئین منتقل می‌شود. اعتبار از دی‌ماه ۱۴۰۴ تغییری نکرده، اما قیمت سبد و نرخ دلار تقریباً دو برابر شده‌اند. اعتبار ریالی ثابت در برابر قیمت‌های متحرک، توان خود را سریع از دست می‌دهد.
تأمین مالی طرح کالابرگ نیز دشوار است. در آغاز، معادل ریالی ۲.۵ میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای پرداخت اعتبار استفاده شد. این منبع، با دلار ۱۴۰ هزار تومانی، حدود ۳۵۰ همت بود و برای حدود ۴ ماه کفایت می‌کرد.
کسبه و سرمایه‌ی بلوکه‌شده
کسبه نیز از طرح کالابرگ ناراضی‌اند. به گفته‌ی فروشندگان، سرمایه‌ی آن‌ها ۴۰ تا ۵۰ روز در این طرح می‌ماند. فروشنده کالا را نقدی یا با سررسید کوتاه می‌خرد. پول فروش را اما با تأخیر دریافت می‌کند. در این فاصله، اجاره، حقوق کارکنان و هزینه‌های جاری متوقف نمی‌شود. فشار این وضعیت بر واحدهای کوچک، که سرمایه‌ی در گردش محدودی دارند، بیشتر است. خرید دوباره‌ی موجودی نیز دشوار می‌شود.
مجری طرح در ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد مطالبات فروشگاه‌ها هفتگی پرداخت می‌شود. به گفته‌ی او، مطالبات تا ۷ شهریور تسویه شده است. همچنین تخصیص بودجه از بانک مرکزی با چرخه‌ی ۲ تا ۳ هفته‌ای انجام می‌شود. گزارش‌های ۱۰ مهر هنوز از تسویه تا ۷ شهریور سخن می‌گویند. اگر این تاریخ معیار باشد، فاصله حدود ۳۴ روز است. دو روایت رسمی و صنفی هنوز به یک عدد نرسیده‌اند.
تأخیر در شرایط تورمی، هزینه‌ی پنهان هم دارد. سبد ۱۱ قلمی در هفت ماه حدود ۶۷ درصد گران شده است. این یعنی میانگین رشد ماهانه‌ای نزدیک به ۸ درصد. بر این پایه، پولی که ۴۰ تا ۵۰ روز دیرتر برسد، تقریباً ۱۰ تا ۱۳ درصد از ارزش خود را از دست می‌دهد. فروشنده برای جایگزینی موجودی باید قیمت‌های بالاتر را بپردازد. کالاهای اساسی معمولاً حاشیه‌ی سود کمی دارند و این فشار را تشدید می‌کند.
وعده‌ی افزایش اعتبار و فاصله با تورم
وزیر اقتصاد از شناسایی ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای افزایش اعتبار کالابرگ خبر داده است. او امیدوار است افزایش هر نفر دست‌کم ۳۰۰ هزار تومان باشد، اما این رقم قطعی نیست. رئیس کل بانک مرکزی در ۹ مهر ۱۴۰۵ از تلاش برای افزایش ۵۰ درصدی اعتبار سخن گفت. مرحله‌ی جدید نیز از ۱۵ مهر وعده داده شده است. ارقام اعلام‌شده هنوز در قالب مصوبه‌ی نهایی ابلاغ نشده‌اند.
افزایش ۳۰۰ هزار تومانی کالابرگ، رشدی ۳۰ درصدی در اعتبار است. هزینه‌ی سبد اما حدود ۶۷ درصد بالا رفته است. با اعتبار ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومانی، تنها حدود نیمی از قیمت یک کیسه برنج پوشش داده می‌شود. گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد فاصله‌ی اعتبار تخصیص‌یافته با هزینه‌ی واقعی سبد بیشتر شده است. برآورد همین گزارش، رشد هزینه‌ی سبد را تا شهریور حدود ۶۹ درصد می‌داند. این یعنی ارزش واقعی افزایش، کمتر از رقم اسمی آن است.
در ۱۲ مهر، سه روز مانده به موعد وعده‌داده‌شده، نه سقف مبلغ مشخص شده و نه فهرست نهایی مشمولان. ارقام مطرح‌شده برای کالابرگ از کف ۳۰۰ هزار تومانی تا رشد ۵۰ درصدی متغیر بوده است. یعنی اظهارت مسئولان حکومتی تا کنون در حد وعده باقی مانده است.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.