معمای بحرانهای هفتگانه: کابینه پزشکیان گروگان ناترازیها و سراشیبی سقوط
دولت پزشکیان با کوهی از مشکلات ساختاری و ناترازیهای انباشته روبهرو است. وعدههای او در حوزههای کلیدی مانند رفع تحریمها، اصلاحات ارزی، رفع فیلترینگ و مدیریت ناترازی انرژی، مانند افزایش قیمت بنزین به هیچ نتیجهای نرسیده و با ابهامات جدی مواجه است.
چالشهای بنیادین پیش روی پزشکیان در ۷ حوزه کلیدی
دولت چهاردهم با مجموعهای پیچیده از معضلات ساختاری و ناترازیهای انباشته مواجه است. این بحرانها هفت حوزه اصلی کشور را در بر میگیرد. این حوزهها شامل انرژی، بودجه و فیلترینگ هستند. سیاست خارجی، محیطزیست، مسکن و خودرو نیز بخشی از این چالشهای بزرگ ملی است.
پزشکیان و کارگزاران کابینهاش وعدههای متعددی برای حل این مسائل ساختاری دادند. اما تقریباً هیچ اقدام موثر و پایداری در عمل مشاهده نشده است.
کارشناسان معتقدند که اجرای اصلاحات موردی موفق نخواهد بود. موفقیت نیازمند وجود اراده سیاسی قاطع و تصمیمگیری جامع است. یک بسته جامع و همهجانبهنگر باید به صورت کامل و هماهنگ اجرا شود.
البته اجرای این تصمیمات قاطع میتواند هزینهزای اجتماعی باشد. ممکن است این اقدامات به اعتراضاتی شبیه آبان ۱۳۹۸ منجر شود. چنین اعتراضاتی میتواند موجودیت دولت و حاکمیت را تهدید کند.
بررسی صورت مسئله بحرانهای دولت پزشکیان ضروری است. مقایسه ادعاهای وی و کارگزارانش با عملکرد واقعی حائز اهمیت است. آنچه در عمل دیده میشود، حکایت از دولتی بحرانزده دارد. این دولت اکنون در سراشیب از هم پاشیدگی و ضعف قرار گرفته است.
بنبست دیپلماسی: وعده رفع تحریمها در دوران پزشکیان
پزشکیان در ۵ تیر ۱۴۰۳ درباره رفع تحریمهای بینالمللی اظهار کرد که کار با استفاده از قدرت نرم و سخت و دیپلماسی و میدان انجام خواهد شد. پزشکیان همچنین صراحتاً وعده داد که تحریمها را لغو خواهد کرد. عباس عراقچی نیز در ۸ آبان ۱۴۰۴ در این باره سخن گفت. او بیان داشت: «رفع تحریمها مأموریت اختصاصی وزارت امور خارجه است.»
اما در عمل، نتایج مطلوبی از این وعدهها به دست نیامده است. چند دور مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا از فروردین ۱۴۰۴ انجام شد. این مذاکرات در مهلت ۶۰ روزه اعلام شده توسط ترامپ به نتیجه نرسید. سپس با صدور قطعنامه شورای حکام، روند مذاکرات متوقف شد. حمله اسرائیل به ایران در خردادماه ۱۴۰۴ نیز آن را ناتمام گذاشت. اما مکانیسم ماشه در مهرماه ۱۴۰۴ فعال گردید. پس از آن، قطعنامه جدیدی توسط شورای امنیت در آبان ماه تصویب شد. به دنبال این رویدادها، توافق ایران و آژانس رسماً از سوی ایران ملغی اعلام شد. هیچ اقدام رسمی برای لغو فراگیر تحریمها در سالهای اخیر عملیاتی نشده است. در عوض، تحریمها در طول زمان گذشته تشدید نیز شدهاند.
وعده رفع تحریمها هنوز در حد یک شعار باقی مانده است.
چالشهای فضای مجازی: تناقض در وعدههای رفع فیلترینگ پزشکیان
پزشکیان در ۱۰ تیر ۱۴۰۳ وعده داد که کل دولت در برابر فیلترینگ سخت خواهد ایستاد. وی تضمین داد که در برابر «گشتهای اجباری فیلتر کردن و فیلترشکن بازی» مقاومت شود.
پزشکیان در ۱ آبان ۱۴۰۳ نیز بر تعهدات خود تأکید کرد. او اعلام کرد: «ما بر حرفهای خود پایبندیم درباره فیلترینگ، مجلس و قوه قضائیه تصمیم میگیرند. همچنین وزارت ارتباطات باید در این خصوص وارد عمل شود.
اما در عمل، خبرهای ضد و نقیضی پیرامون فیلترینگ منتشر شده است. روزنامه شرق خبری در خصوص مصوبه رفع فیلتر شورای عالی فضای مجازی منتشر کرد. این مصوبه در ۴ دی ماه ۱۴۰۳ به تصویب رسیده است. اما مصوبه مذکور تا کنون به صورت عمومی منتشر و ابلاغ نشده است.
همین روزنامه در گزارشی دیگر، خبر متفاوتی را اعلام نمود. در شنبه سوم آبان ۱۴۰۴، کمیته بررسی رفع فیلترینگ تشکیل جلسه داد. این جلسه برای رفع فیلتر پلتفرمهای کلیدی برگزار شده بود. پلتفرمهایی مانند تلگرام، یوتیوب و اینستاگرام مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت، این کمیته به رفع فیلتر پلتفرمهای مذکور رأی منفی داده است.
به تازگی، جنجالی نیز در شبکههای اجتماعی به وجود آمده است. این جنجال در رابطه با طرحی به نام سیمکارتهای سفید بوده است. این طرح حاکی از رفع فیلترینگ به صورت طبقاتی برای بخشی از جامعه است.
اصلاحات ناکام بودجهای: مخالفت مجلس با طرحهای پزشکیان
پزشکیان در ۲۲ آبان ۱۴۰۴ درباره لزوم اصلاحات بودجه سخن گفت. او با لحنی انتقادی پرسید: «تا به حال شنیدهاید من بگویم فلانی مقصر است؟» پزشکیان افزود: عامل گرانی، دولت و مجلس هستند. او پیشنهاد کرد که اصلاحات باید از خود ما آغاز شود. وی خواستار حذف هزینههای اضافی، بیهوده و بدون بهرهوری در بودجه سال جاری شد.
سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه نیز در ۱۹ مهر ۱۴۰۴ وعده داد که ردیفهای بدون خروجی مشخص برای مردم حذف خواهند شد.
اما در عمل، بودجه سال ۱۴۰۴ با چالشهای جدی مواجه شد. دولت و سازمان برنامه و بودجه تلاش کردند تا بودجه را انقباضی ببندند. تلاش دیگر دولت پزشکیان، ورود مبالغ فرابودجه به بودجه اصلی برای شفافیت بیشتر بود. اما این رویکرد با مخالفت شدید مجلس روبهرو شد. مجلس فرابودجه را از قانون بودجه سال ۱۴۰۴ بیرون کشید. نمایندگان مجلس مبالغ قابل توجهی را به لایحه بودجه اضافه کردند. در رابطه با نهادهای غیربهرهور نیز اقدام مؤثری صورت نگرفت. اصلاح فراگیر خاصی چه در لایحه و چه در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ اجرایی نشده است.
شکاف ۵۳ درصد در نرخ ارز و عقبنشینی از اصلاحات انرژی
عبدالناصر همتی، وزیر پیشین اقتصاد دولت پزشکیان، در ۳ دی ۱۴۰۳ اظهار داشت که نرخ ارز طبق قانون باید تکنرخی، شناور و مدیریت شده باشد.
خود پزشکیان نیز در ۱۴ مهر ۱۴۰۴ از وضعیت ارز انتقاد کرد. او گفت: «عدهای با ارتباط و رابطهبازی ارز دریافت میکنند.» این در حالی است که تولیدکنندگان واقعی از دریافت ارز محروم ماندهاند.
اما در عمل، در آذرماه ۱۴۰۳ سامانه ارز تجاری تأسیس شد. نرخ سامانه ارز تجاری در روزهای ابتدایی به بازار آزاد نزدیک بود. اما شکاف میان این دو نرخ، در حال حاضر به سطح ۵۳ درصد رسیده است.
کارشناسان اقتصادی اعلام کردهاند بالاترین شکاف قابل قبول، حدود ۱۰ درصد است. شکاف بالاتر از این سطح، انگیزه شدیدی برای رانت و فساد در حوزه ارزی ایجاد میکند. به جز تأسیس سامانه ارز تجاری، اصلاح قابل توجه دیگری انجام نشده است.
ناترازی بنزین ادعا و خلاف واقع در عمل
در رابطه با ناترازیهای انرژی و بنزین، پزشکیان در ۲۷ خرداد ۱۴۰۳ اعلام کرد: «اگر قرار است بنزین گران شود، ابتدا باید خودروی کممصرف عرضه شود. خودرو باید هر ۱۰۰ کیلومتر، ۳ لیتر بنزین مصرف کند.
پزشکیان در ۱۱ تیر ۱۴۰۳ نیز گفت: «مردم بدانند ما بدون رضایت مردم در زمینه افزایش قیمت بنزین هیچ کاری نخواهیم کرد.»
اما پزشکیان در ۱ آبان ۱۴۰۴ موضعی متفاوت اتخاذ کرد. او اعلام داشت: «در اینکه بنزین را باید گران کرد، شکی نیست.» وی افزود: «چه کسی گفته بنزین را لیتری ۱۵۰۰ تومان میدهند؟ آب هم به این قیمت نیست.»
در عمل، پس از کش و قوسهای فراوان، مصوبه دولت بهصورت غیررسمی منتشر و اعلام شد که بنزین سهنرخی خواهد شد. این تصمیم قرار است از ۱۵ آذر ۱۴۰۴ اجرایی گردد.
خودروهایی که بیش از ۱۶۰ لیتر مصرف بنزین دارند، مشمول نرخ ۵ هزار تومان خواهند شد.
در سایر حاملهای انرژی و حوزه آلودگی هوا، هیچ اقدام مؤثر و فراگیری توسط دولت انجام نشده است. تصمیمگیری نهایی در رابطه با ناترازیهای کنونی همچنان به آینده موکول شده است.
مسکن و خودرو: تداوم سیاستهای گذشته علیرغم وعدههای پزشکیان
پزشکیان در ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ در رابطه با بحران بازار مسکن سخن گفت. او اظهار داشت دولت رئیسی وعده ساخت ۱ میلیون مسکن را داده بود. مجلس نیز به ساخت ۱ میلیون واحد مسکونی الزام کرده بود. اما منابع مالی مورد نیاز برای آن تعیین نشده بود. پزشکیان نتیجه این بیبرنامگی را وضعیت مسکن موجود در کشور دانست.
فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه پزشکیان، در ۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام کرد دولت به ساخت ۱.۵ میلیون واحد مسکونی طی ۵ سال آینده متعهد است. اولویت اصلی دولت، تولید مسکن برای ۸۰۰ هزار نفر از متقاضیان مسکن ملی است.
با این حال، با وجود وعده پزشکیان مبنی بر بازنگری در سیاستهای مسکن دولتی، سیاستگذاری حوزه مسکن در عمل تفاوت خاصی با گذشته نداشته است.
در رابطه با بازار خودرو نیز پزشکیان در ۱۳ تیر ۱۴۰۳ پرسید: «چرا نمیگذارید مردم خودشان به صورت آزاد خودرو وارد کنند؟ مردم خودشان دلار دارند. مملکت را به کجا رساندهایم که مردم حتی به واردات خودروی دست دوم هم راضی شدهاند. ولی همین را هم به مردم اجازه نمیدهند. من واردات خودرو را آزاد میکنم.»
اما در عمل، وضعیت واردات خودرو تغییر نکرده است. آزادسازی واردات خودرو با تعرفه ۱۰۰ درصدی در سال ۱۴۰۳ اعلام شد. با این حال، بر اساس گزارشها، ثبت سفارش این محصول در سال ۱۴۰۴ متوقف شده است.
[نگاهی به کارنامه دولت پزشکیان؛ روایتی از ناتوانی ساختاری و بحرانهای فزاینده]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.