بحران آب در ایران؛ فاجعه سدسازی و بیکفایتی مدیریتی
بحران بیآبی در ایران، فراتر از یک خشکسالی ساده، نتیجه دههها حکمرانی ناکارآمد، توسعه نامتوازن و سوءمدیریت منابع آب است. در این میان، سدسازی بیرویه و لجامگسیخته، در کنار بیکفایتی مدیران و عدم توجه به ارزیابیهای زیستمحیطی، به عنوان متهمان اصلی در تشدید این وضعیت اضطراری شناخته میشوند. این عوامل و گرمای شدید، شرایط را به مرز «مرگ اکوسیستم» رسانده، اما کارشناسان معتقدند عامل اصلی، مدیریت نادرست منابع آبی موجود است.
تأثیر ویرانگر سدسازی بر اکوسیستمهای آبی
سدسازی در ایران، با وجود اقلیم خشک و کمآب، به عنوان ابزاری حیاتی برای مهار سیلاب، تأمین آب کشاورزی و تولید برق مطرح شد. با این حال، اجرای این پروژهها بدون در نظر گرفتن آثار زیستمحیطی، اکوسیستمهای آبی کشور را بهطور عمده دگرگون کرده است. متخصصان محیط زیست تأکید دارند که احداث سدهایی که اساساً نباید ساخته میشدند، بحران را تشدید کرده است .
سدسازی بیمحابا، بدون ارزیابی محیطزیستی و با «افتخار سازندگی»، طبیعت را زخمی کرده و جریان طبیعی رودخانهها را قطع نموده است. این اقدام منجر به خشک شدن تالابهایی چون گاوخونی و پریشان، همچنین دریاچه ارومیه شده است. در حال حاضر، حدود ۱۳۳۰ سد در کشور ساخته شده که نتیجه آن، پایین رفتن آبهای زیرزمینی و تشدید پدیده فرونشست زمین است. در بسیاری از سدهای مهم مانند سد کرج و زایندهرود، ذخیره آب کاهش چشمگیری داشته و میانگین پرشدگی سدهای کشور در حدود ۴۰ تا ۴۱ درصد است. برای مثال، در تابستان ۱۴۰۴، سد لار ۹۹ درصد و سد کرج ۹۴ درصد خالی گزارش شده بود.
نقش مخرب سدسازیهای بیرویه سپاه و باندهای مافیایی
برخی از کارشناسان و مسئولان سابق، از نقش باندهای مافیایی در بحران آب کشور و فعالیت شرکتهای وابسته به نهادهای خاص، از جمله سپاه پاسداران، انتقاد کردهاند. این انتقادات نشان میدهد که توسعه بیضابطه سدسازی، تحت نفوذ این شرکتها و خارج از نظارت علمی، انجام شده است.
عیسی کلانتری، وزیر پیشین کشاورزی و رئیس سابق سازمان محیطزیست، از فعالیتهای شرکتهای وابسته به سپاه پاسداران و آستان قدس رضوی در این بحران پرده برداشته بود. این سازمانها، با وجود اشباع شدن سدسازی در کشور، برنامه ساخت حداقل ۱۱۳ سد جدید را دارند. این در حالی است که نیمی از ظرفیت مخازن همین سدهای موجود خالی است. چنین توسعهای نه تنها مشکلات را حل نمیکند، بلکه موجب آوارگی مردم، تهدید تنوع زیستی، و ایجاد مشکلات اقتصادی و اجتماعی برای جوامع محلی شده است. همچنین، افزایش تبخیر آب از مخازن کمعمق سدها، بهویژه با توجه به گرمای شدید اقلیمی، یکی از عوامل مهم اتلاف منابع آب کشور است.
بیکفایتی مدیران و سوءمدیریت منابع به جای خشکسالی
اگرچه تغییرات اقلیمی و خشکسالی، بستر طبیعی مشکل کمآبی را فراهم کرده، اما کارشناسان منابع آب بر این باورند که سوءمدیریت، نقش اصلی را در وضعیت کنونی ایفا میکند. مسعود تابش، رئیس هیئتمدیره انجمن آب و فاضلاب ایران، اعلام کرد که ۹۰ درصد منابع آبی کشور تاکنون مصرف شده است.
سوءمدیریت بحران آب شامل چندین اشکال ساختاری است:
الگوی کشت نامتناسب با اقلیم (مانند کشت برنج و صیفیجات آببر در مناطق کویری اصفهان) و ادامه آبیاری غرقابی، فشار اصلی را بر منابع آب وارد کرده است. حدود ۹۰ تا ۹۲ درصد مصرف آب کشور مربوط به بخش کشاورزی است.
حفر میلیونها چاه غیرمجاز و برداشت بیش از حد از سفرههای زیرزمینی، سطح آب زیرزمینی را در برخی مناطق سالانه چند متر کاهش داده است.
توسعه بیبرنامه شهرها و صنایع سنگین (مانند ذوبآهن و فولاد در حوزه زایندهرود) در مناطق خشک، بارگذاری سنگینی بر منابع آبی محلی وارد کرده است.
به هشدار متخصصان گوش نمیشود و مدیریت منابع آبی بر اساس علم و توسعه پایدار انجام نمیگیرد.
وضعیت اضطراری کنونی در شهرهایی نظیر تهران، مشهد و کرمان که با کمآبترین دوران بهرهبرداری خود روبهرو هستند، گواه واضحی بر ناکارآمدی مدیریت ذخایر آبی کشور در سالیان گذشته است. این فاجعه نتیجه حکمرانیای است که علم و برنامه ریزی بلندمدت را نادیده گرفته است.
[سدسازی بی رویه سپاه پاسداران و نابودی طبیعت]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.