بحران ترک تحصیل در ایران؛ فقر، نابرابری و عدم سرمایهگذاری عامل اصلی بازماندگی از آموزش
وضعیت نگرانکننده ترک تحصیل دانشآموزان در کشور، ریشه در عوامل ساختاری چون فقر شدید، نابرابریهای اقتصادی و کمبود بودجه برای زیرساختهای آموزشی دارد. این پدیده فزاینده، آینده میلیونها کودک و نوجوان را تحتالشعاع قرار داده و نیاز به یک بازنگری جدی در سیاستهای آموزشی و اقتصادی کشور دارد.
ابعاد آماری و علل ساختاری ترک تحصیل
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، اخیراً اعلام نمود که تقریباً ۹۵۰ هزار دانشآموز بازمانده از تحصیل وجود دارند. او بیان کرد که فقر اقتصادی، بیماریها، مهاجرت و شرایط نامناسب آموزشی، از جمله عوامل دخیل در این مسئله هستند.
برای مثال، در ۴ روستای کوچک در حاشیه اهواز که بیش از ۳ هزار نفر جمعیت دارند، حتی یک مدرسه متوسطه هم وجود ندارد. نتیجه این محرومیت، ترک تحصیل ۴۲ دانشآموز بوده که نه به انتخاب خود، بلکه به اجبار این کمبود، از تحصیل بازماندهاند.
برای دسترسی به نزدیکترین مدرسه، دانشآموزان باید هر روز یک مسیر طولانی و پرخطر را از یک جاده پرترافیک طی کنند. خانوادهها به دلیل نگرانی از امنیت مسیر، مایل نیستند فرزندانشان را به مدرسه بفرستند که این خود به ترک تحصیل منجر میشود. تعداد دانشآموزانی که هر سال ترک تحصیل میکنند، به صورت سالانه گزارش میشود. با این حال، آمار بازماندگی از تحصیل به شکل انباشتی محاسبه میگردد.
علی زرافشان، مشاور وزیر آموزش و پرورش، دلایل اصلی بازماندگی از تحصیل را شامل بحرانهای ساختاری، فقر، نابرابری، مهاجرت، حاشیهنشینی، کسری بودجه برای توسعه زیرساختهای آموزشی و اشتغال کودکان دانست. این عوامل در کنار یکدیگر، نرخ ترک تحصیل را افزایش میدهند.
جغرافیای نابرابری و تأثیر عوامل فرهنگی بر ترک تحصیل
بر اساس سالنامه آماری سال ۱۴۰۳-۱۴۰۲، استان خوزستان با ۱ میلیون و ۸۷ هزار و ۵۰ دانشآموز، از نظر تعداد کل دانشآموزان در رتبه چهارم کشوری قرار دارد. با این وجود، رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، پیشتر اعلام کرده بود که بالاترین درصد بازماندگان از تحصیل در ایران، به استانهای سیستان و بلوچستان، تهران، خراسان رضوی، خوزستان و شهرستانهای تهران اختصاص دارد.
به گفته حکیمزاده، مشکلات اقتصادی و فرهنگی، مهاجرت، دوری از محیط مدرسه و تعصبات خانوادگی، از جمله عوامل مؤثر در ترک تحصیل دانشآموزان هستند. بیماری و حتی فوت کودک، نداشتن اطلاعات تماس و آدرس دقیق از خانوادهها، و نیز ثبت نشدن کودکان در آمار رسمی به دلیل تحصیل در مراکز غیررسمی، از دیگر علل عمده ترک تحصیل به شمار میآیند. حتی در محیطهای شهری نیز آمار ترک تحصیل کم نیست. یکی از دلایل اصلی ترک تحصیل در شهرها، ابهام در وضعیت شغلی آتی است. دانشآموزان، با مشاهده افراد تحصیلکرده و بیکار، با این پرسش مواجه میشوند که چرا باید به درس خواندن ادامه دهند. این ابهام در افق آینده، باعث میشود که دانشآموزان چشماندازی برای تحصیل در مدرسه نبینند. در صورتی که دانشآموز پدر ثروتمندی نداشته باشد، برای کمک به اقتصاد خانواده، به سمت بازار کار سوق پیدا کرده و ترک تحصیل میکند.
کیفیت آموزش و سیاستهای غیرحرفهای؛ تهدیدی برای ماندگاری در مدرسه
علاوه بر فقر و مسائل زیرساختی، موضوع دیگر اخلاق غیرحرفهای کادر آموزشی است. پیشتر، دانشگاه فرهنگیان تضمین میکرد که هر معلم پس از فارغالتحصیلی از آن، میتواند وارد محیط مدرسه شود. اما در سالهای اخیر، با استخدامهای فلهای و غیرحرفهای مانند استخدام آخوندها در آموزش و پرورش، مدارس به سمت غیرحرفهای شدن پیش میروند. این شرایط، یکی از موانع اصلی برای جلوگیری از ترک تحصیل به شمار میرود.
محمد داوری، سخنگوی سازمان معلمان ایران، اخیراً اعلام کرد که در فرآیند گزینش معلمان، «سلامت روان در حاشیه است و در مسائل عقیدتی و سیاسی، مو را از ماست میکشند.» این روش، نوعی عدم تعادل در گزینشها ایجاد کرده و اعتراضات به آن، کاملاً منطقی و درست است. او نمونهای را ذکر کرد که مربوط به فردی با رتبه برتر بود که به دلیل اینکه در تحقیقات محلی گفته بودند حجاب او کمی «شل» است، رتبه برتر او حذف شده و قبولیاش اعلام نشد. سختگیریهایی از این دست در فرآیند استخدام معلمان بسیار رایج است و بر کیفیت آموزش تأثیر میگذارد.
آمار تکاندهنده بازماندگی و اولویتهای متناقض وزارتخانه
آمار بازماندگان از تحصیل، ابعاد تکاندهندهای دارد. معاون ابتدایی وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده بود که بر اساس آخرین آمار سامانه محمودوند تا ۲۲ اردیبهشت ماه ۱۴۰۴، تعداد ۱۵۲۲۸۷ کودک بازمانده از تحصیل در گروه سنی ۶ تا ۱۱ سال در استان خوزستان شناسایی شدهاند. از این تعداد، بیش از ۱۳۰ هزار نفر هیچ سابقه ثبتنامی در مدرسه نداشتهاند.
بر اساس آمار وزارت آموزش و پرورش، در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ نیز ۹۰۲ هزار و ۱۸۸ کودک در مقاطع گوناگون تحصیلی از تحصیل بازماندهاند. آمار تفکیکی نشان میدهد که در مقطع ابتدایی ۱۵۶ هزار و ۸۳۵ نفر، در دوره اول متوسطه ۱۹۵ هزار و ۵۶۸ نفر و در دوره دوم متوسطه ۵۴۹ هزار و ۷۸۵ نفر، دچار ترک تحصیل شدهاند. نرخ ترک تحصیل در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ در کل دورههای تحصیلی، ۱.۹۷ درصد معادل ۲۸۷ هزار و ۶۱۷ نفر بود. همچنین این نرخ در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ در کل دورههای تحصیلی، ۱.۶۵ درصد معادل ۲۴۷ هزار و ۲۴۲ نفر برآورد شده است.
این آمار نگرانکننده در حالی است که علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، اخیراً اعلام کرد که وزارتخانه در حوزه «پرورشی»، چند سیاست را دنبال کرده است. محور این سیاستها «نماز و قرآن» بوده و در کنار آن «تقویت هویت دینی و ملی» نیز از جمله برنامههای این وزارتخانه است. کاظمی افزود که محصولاتی مرتبط با جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و دستاوردهای ایران، با هدف آشنایی دانشآموزان با دستاوردهای موشکی و فرماندهان کشتهشده ملایان، برای ارائه در مدارس آماده شده است.
تشدید نابرابری آموزشی و افت تحصیلی دانشآموزان
محمدرضا صباغیان، نماینده بافق، اخیراً اظهار داشته که امروز مدارس متعدد به سبکهای مختلف در کشور، یادآور «نظام کاست و طبقاتی در زمان ساسانیان است که در تاریخ آنها را سرزنش میکردیم.» او بیان کرد که فرزندان افراد پولدار و بعضاً مسئولین، بسیار راحت مدارس خود را جدا میکنند. آنان در مدارس غیرانتفاعی با شهریه چندصد میلیون تومانی مشغول به تحصیل هستند. در مقابل، ۸۰ درصد دانشآموزان این کشور در مدارس دولتی تحصیل میکنند. بهترین معلمان این مدارس دولتی به مدارس خاص منتقل شدهاند و دانشآموزان دولتی با کمترین امکانات درس میخوانند.
همه این پارامترها علاوه بر پدیده ترک تحصیل، سبب افت تحصیلی دانشآموزان نیز شدهاند. احسان عظیمیراد، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، اخیراً اعلام کرده که میانگین معدل دانشآموزان کل کشور بین ۹ تا ۱۲ است. میانگین معدل دانشآموزان رشته ریاضی بین ۹ تا ۱۰، رشته تجربی حدود ۱۰ تا ۱۱ و علوم انسانی ۱۱ تا ۱۲ است. البته او اذعان داشته که این اعداد گاهی جابهجا میشوند. در نهایت، روزنامه اعتماد در گزارشی در ابتدای مهر نوشت که با شروع سال تحصیلی جدید، بسیاری از دانشآموزان فاقد شناسنامه در استان سیستان و بلوچستان، از ثبتنام در مدارس بازماندهاند. این روزنامه یادآور شده که پیش از این، خانوادههای فاقد شناسنامه میتوانستند با مراجعه به فرمانداری یا استانداری و دریافت نامه خوداظهاری، فرزندانشان را در مدارس ثبتنام کنند. اما در سال جاری این روند متوقف شده است. در این گزارش، پدر سیستان و بلوچستانی که متوجه شد مدرسه دیگر فرزندانش را ثبتنام نمیکند، با شرمساری این موضوع را به فرزندانش اطلاع داده است. این شرایط در نهایت به افزایش ترک تحصیل میانجامد.
[آمار نگرانکننده ترک تحصیل دانشآموزان زیر حاکمیت ولایت فقیه]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.