“گفتوگو برای آشتی ملی”
مصاحبه با سعید برزین
فرخ نگهدار، از سازمان فدائیان خلق (اکثریت)، در بررسی موانع مشارکت سیاسی و امکان گفتوگوی ملی تاکید دارد که:
یک – سیاستهای حکومت، به ویژه نظارت استصوابی، عامل بازدارنده اصلی مشارکت سیاسی است.
دو – از خرداد ۷۶، روند گفتوگو بین نیروهای مختلف سیاسی گسترش یافته اما همچنان با چالشهای جدی روبرو است.
سه – جبهه میانهرو میتواند محور گفتوگو باشد اما نیازمند به بلوغ سیاسی و تفکیک وظائف است.
برزین – شما اخیرا گفتهاید که نیروهای سیاسی در ایران نتوانستهاند به سمت شرایطی بروند که همه نیروها، بر حسب پایگاه اجتماعی خود، حق مشارکت در قدرت را داشته باشند. مشکل اساسی در کجاست؟
نگهدار – اگر بازه زمانی را صد ساله فرض کنیم، به علت بالا رفتن سطح تحصیلات، شهرنشینی و نقش رسانه ها، سطح مشارکت نیروهای سیاسی قطعا به وسعت بالا رفته است. اگر آن بازه را از انقلاب تا امروز در نظر بگیریم، تصمیمات در راس نظام عامل اصلی بازدارنده و تحولات مثبت جامعه شناختی هم چنان نقش پیشران در افزایش سطح مشارکت داشته است.
بنابراین مشکل اساسی در پائین ماندن سطح مشارکت در «عقب ماندگی اجتماعی» نیست. مشکل اصلی در سیاست های حکومت است. یک نمونه اش «نظارت استصوابی».
برزین – انقلاب ۱۳۵۷ در ایران موجب همزیستی نیروهای سیاسی نشد. آیا شرایط کنونی ما از نظر تحمل و بردباری اجتماعی و سیاسی فرق کرده و بهتر شده؟
نگهدار – اگر مجددا بازه زمانی را یکصد ساله بگیریم، تا انقلاب سطح همزیستی و تحمل نیروهای سیاسی کشور نزدیک به صفر است. اما از مقطع خرداد ۷۶ تا امروز، علیرغم تمام تشبثات حکومت، باب گفتگو، رایزنی، و در مواردی اشتراک مساعی، در طیف بسیار گسترده ای از نیروهای سیاسی رو به گسترش بوده است. طیف های اعتدالی اصلاحی که در ۲۰ ساله اول انقلاب بشدت علیه بقیه نیروهای سیاسی مخالف نظام عمل می کردند، به تدریج باب گفتگو و مراوده با طیف های دیگر اپوزیسیون را گشودند.
در عین حال از اوایل سال های ۷۰ شمسی، بخش های معینی از بازماندگان نظام پادشاهی، با شعار مشروطه خواهی کوشیدند رابطه با دیگر نیروهای سیاسی کشور، و نیز رابطه درونی خود، را ترمیم کنند. متاسفانه پادشاهی خواهی در سال های اخیر زمینه را به طیف های افراطی واگذار کردهاند. آنها از همراهی با لیبرال ها به مقابله با آنها و پیروی از نتانیاهو و ترامپ روی آورده اند.
برزین – در چارچوب گفتوگوی ملی، برای جبهه میانهرو (چه در حکومت و چه در اپوزیسیون) چه توانایی و فرصتهایی میبینید؟ آنها چگونه میتوانند جبهه خود را تقویت کنند؟
نگهدار – معنای پذیرش گفتگوی مستمر با «دیگری»، اذعان مستمر به پذیرش حق موجودیت و قبول همزیستی مسالمت آمیز با نیروهای سیاسی طرف گفتگوست. اما قبول همزیستی لزوما به معنای همکاری یا همراهی سیاسی با «دیگری» نیست. در حالیکه جبهه نهادی متشکل از نیروهای سیاسی مختلف برای تجمیع اراده ها، برای تصمیم سازی سیاسی، برای هم افزایی و تولید قدرت، است. جبهه نهادی ساختارمند و حقوقی است.
جبهه نمی تواند امتزاجی از نیروهای سیاسی حکومتی و غیر حکومتی باشد. از جمله اصلاح طلبان نمی توانند هم پشتیبان حکومت، و هم مخالف آن، باشد. عمده ترین تفاوت میان روزنه گشایان و جبهه اصلاحات در همین تفاوت در شیوه عمل آنها در قبال حکومت است.
در وضعیت فعلی راه گفتگوی همدلانه میان نمایندگان تشکل های تحول طلب، اصلاح طلب، روزنه گشا، و اصول گرایان معتدل، اعم از مدافع یا منتقد حکومت، نه تنها بسته نیست، بلکه زمینه برای بسط دامنه و رژفای گفتگو میان نیروهای فوق الذکر نیز هم چنان در حال گسترش است. جنگ و احتمال وخامت اوضاع در آینده این روند را تسریع می کند. گفتگوها در شبکه اجتماعی – اعم از کلاب هاوس، یوتیوب، و غیره – پشتوانه صحت این ارزیابی است.
امکان پیوستن اپوزیسیون متکی بر اسرائیل، مثل پهلوی طلبان، به روند گفتگوی ملی صفر است. جناح های افراطی حکومتی هم در صورت تشدید فشار خارجی بر کشور، به احتمال زیاد تجزیه خواهند شد. بخشی به «فشار حداکثری» بر همه منتقدان متوسل خواهند شد، و بخشی دیگر به روند گفتگوی ملی خواهد پیوست.
برزین – چه ضعفهایی در نیروهای میانهرو ایرانی میبینید که آنها را در پیشبرد تعامل و گفتوگو سیاسی ناتوان میکند؟
نگهدار – استمرار گفتگو میان تشکل های سیاسی نیازمند سطح معینی از تجربه و بلوغ سیاسی است. تاریخ فعالیت سیاسی در بُعد اجتماعی پیشینه ای کمتر از ۱۰۰ سال دارد. حزب توده ایران نخستین تشکلی است که فعالیت سیاسی بر اساس برنامه و در میان مردم را رایج کرد. جبهه ملی ایران نخستین تشکلی است که فعالیت سیاسی بر پایه همکاری بین الاحزابی را در ایران تجربه کرد. کودتای ۲۸ مرداد راه انباشت تجربه و بلوغ سیاسی در کشور ما را سد کرد. مسیری که ایران از سال ۴۲ (سرکوب جبهه ملی و نهضت آزادی) به بعد طی کرد، راه را برای تفوق هویت گرایی اسلامی هموار ساخت.
بیش از ۴ دهه طول کشید که پیروان خط امام آنقدر تجربه بیاموزند که متوجه بشوند که برنامه و خط مشی مبنای اتحاد است و نه صرف هویت اسلامی. همین گذار از همگرایی هویت محور به همگرایی برنامه محور، راه گفتگو و تعامل با فعالینی را هموار می کند که از پیشینه های هویتی و ماهیتی دیگری می آیند.
آنچه گفته شد به این معنا نیست که تا پایان پروسه دگردیسی احزاب مذهبی و هویت گرا همکاری یا همگرایی آنان با نیروهای سکولار یا برنامه محور ناممکن است. اولا تجربه نشان داده چنین پروسه ای هرگز پایان نخواهد یافت. ثانیا حتی در بسته ترین تشکل های هویت گرا نیز همواره امر سیاسی جهت دهنده است. طرح مطالبات مشترک، یا اهداف سیاسی همسو، زمینه گفتگوها، مراودات، رایزنی ها، و حتی همکاری های بین الاحزابی را هموار می کند.
به نظر من در وضع سیاسی فعلی زمینه برای تشکیل جبهه نیروهای میانه رو هنوز فراهم نشده. اما زمینه برای تعامل سیاسی میان گرایش های مختلف میانه رو، اعم از حکومتی یا غیر حکومتی، است. آزادی زندانیان سیاسی، آزاد سازی رسانه ملی، لغو احکام اعدام، لغو نظارت استصوابی، لغو قانون حجاب، پذیرش طرح دو دولتی، احیای روابط دیپلماتیک میان ایران و امریکا، از زمره محورهایی است که بخش عمده ای از نیروهای حاکم و غیرحاکم می توانند حول آن تعامل و رایزنی مستمر داشته باشند.
برزین – نیروهای افراطی در حکومت و در اپوزیسیون حاضر به گفتوگو جهت مدیریت و حل اختلافات فیمابین نیستند. آیا اساساً گفتوگو با این نیروهای افراطی ممکن است؟ اگر نیست چه باید کرد؟
نگهدار – گفتگو با نیروهای افراطی حکومتی و ضدحکومتی، علیرغم امنتاع آنها فطعا ضروری است. در حال حاضر پهلوی طلبان، مجاهدین خلق، پایداری چی ها و هم مسلکان آنان در حکومت به گفتگو با ما تن نمی دهند. اما این امتناع هرگز نباید نیروهای میانه رو را به عمل مشابه ترغیب کند. ما باید آنان را خطاب قرار دهیم. به این وسیله ما موجودیت آنان را به رسمیت می شناسیم.
زبان ما در گفتگوی یک جانبه با نیروهای سیاسی تاریخا شکل گرفته کشور نباید در آنها حس نگرانی یا ترس تولید کند. ما باید در عمل نشان دهیم که ما برای تغییر رفتار آنان مبارزه می کنیم، نه برای حذف آنان از صحنه سیاسی کشور. ما باید در عمل نشان دهیم که ایران خانه مشترک همه احزاب سیاسی کشور است. ما باید مستمرا از آنها دعوت کنیم حق موجودیت و حق مشارکت همه گرایش های سیاسی در رقابت های انتخاباتی را بپذیرند.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.