وحشت ملایان از مکانیسم ماشه؛ تلاشهای مذبوحانه برای ممانعت از فعالسازی
حکومت ایران به همراه چین و روسیه، تلاشهایی برای جلوگیری از فعال شدن مکانیسم ماشه آغاز کرده است. این تلاشها از سوی مقامات اروپایی و غربی رد شده و با واکنشهای تندی روبرو شده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه حکومت ایران، ۲۳ مرداد ۱۴۰۴ اعلام کرده بود حکومت ایران در حال همکاری با چین و روسیه است. این همکاری با هدف جلوگیری از استفاده سه کشور اروپایی از مکانیسم ماشه است.
او هشدار داده بود که بازگشت تحریمهای شورای امنیت پیامدهای سیاسی و حقوقی دارد. اما عراقچی ادعا کرد که اثر اقتصادی سنگینی نخواهد داشت. حال این سؤال مطرح است که آیا حکومت ایران میتواند مانع فعالشدن مکانیسم ماشه شود؟
تلاشهای ناکام برای جلوگیری از مکانیسم ماشه
عراقچی در ۲۳ مرداد تأکید کرد از نگاه حکومت ایران، کشورهای اروپایی حق استفاده از این ابزار را ندارند. بریتانیا، فرانسه و آلمان به سازمان ملل اعلام کردهاند اگر تا ۹ شهریور توافقی حاصل نشود، از مکانیسم ماشه استفاده میکنند.
این سازوکار در برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ پیشبینی شده است. مکانیسم ماشه به هر یک از طرفها اجازه میدهد در صورت نقض تعهدات، تحریمهای قبلی بازگردانده شود. این امر بدون نیاز به رأیگیری یا وتو ممکن است.
فعال شدن این مکانیسم عملاً حکومت ایران را به وضعیت پیش از توافق هستهای بازمیگرداند. این موضوع پیامدهای سیاسی و حقوقی قابل توجهی خواهد داشت.
با این حال، عراقچی مدعی شد تأثیر اقتصادی آن سنگین نیست. او گفت بخش عمده تحریمها از ۲۰۱۸، با خروج آمریکا، اعمال شده است.
وزیر خارجه حکومت ایران در نامهای به دبیرکل سازمان ملل توضیح داده است. او نوشت سه کشور اروپایی دیگر عضو برجام محسوب نمیشوند. به همین دلیل، حق استفاده از مکانیسم ماشه را ندارند.
عراقچی افزود چین و روسیه نیز با این ارزیابی همنظر هستند. به همین دلیل تهران با هماهنگی این دو کشور به دنبال جلوگیری از اقدام اروپاییهاست.
اظهارات خلاف واقع عراقچی و دلیل تکرار و ماهیت این اظهارات
این ادعای عراقچی منبای حقوقی ندارد و تنها آمریکا به دلیل خروج از برجام حق استفاده از این مکانیسم را ندارد.
گفتگوهای اخیر تهران با تروئیکای اروپایی خصوصا پس از جنگ ۱۲ روزه نیز ادعای عراقچی را باطل میکند.
در چرایی این اظهارات عراقچی میتوان گفت پس از اظهار نظر مخالف چین و روسیه در رابطه با فعالسازی مکانیسم ماشه، حکومت ایران و عراقچی در پی سازوکاری هستند که در لباس حقوقی تلاش کنند که وانمود سازند تروئیکای اروپایی حق فعالسازی این روند را ندارند.
به موازات نیز سیاست گروگانگیری و تشدید آن توسط حکومت ایران به کمک گرفته شده است تا بلکه امتیازی در مذاکرات با تروئیکای اروپایی جهت پیشگیری از فعالسازی مکانیسم ماشه شود.
اما نفس همین اقدامات نشان میدهد برخلاف اظهارات عراقچی، هم تروئیکای اروپایی از چنین حقی برخوردارند و هم برای ملایان بسیار ضروری است که این مکانیسم فعال نشود.
شاید در زمینه تحریمها، توفیر چندانی در کار نباشد اما ۲ قطعنامه از ۶ قطعنامه پیشین ۲۲۳۱، حق غنیسازی را به طور کامل از حکومت ایران سلب میکند.
یعنی اگر مکانیسم فعال شوند ملایان حتی اجازه غنیسازی ۳.۶۷ درصدی مندرج در برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ را نیز از دست میدهند.
به عبارت دیگر این اصلیترین خسران برای ملایان خواهد بود؛ یعنی ممنوعیت هر نوع غنیسازی. با توجه به اصرار تهران بر ادامه غنیسازی، در صورت فعالسازی مکانیسم، بلافاصله ارجاع به شورای امنیت و استفاده مشروع از گزینه نظامی قانونی روی میز جامعه جهانی میآید.
از این رو تهران بیمحابا در پی آن است که به هر قیمت جلو فعالسدن مکانیسم ماشه را بگیرد. بر خلاف همه تبلیغات رسانهای و دیپلماتیک.
مخالفت روسیه و واکنش اروپاییها
عراقچی تصریح کرد تصمیمگیری نهایی در شورای امنیت انجام میشود. او افزود حکومت ایران عضو این شورا نیست. این عامل کار را دشوارتر میکند.
چنانچه ذکر شد روسیه با برنامه آلمان، فرانسه و بریتانیا برای فعالسازی مکانیسم ماشه مخالفت کرده است. نمایندگی دائم روسیه یادداشتی به شورای امنیت فرستاد. در این یادداشت، مسکو هرگونه تلاش برای بازگرداندن قطعنامهها را فاقد مشروعیت خواند.
روسیه این اقدامات را بیاثر و بدون پایه حقوقی و مضر برای دیپلماسی دانست. مسکو تأکید کرد استفاده از مکانیسم ماشه فقط زمانی مجاز است که کشور متقاضی تمام مراحل حل اختلاف را طی کرده باشد.
روسیه مدعی است آلمان، فرانسه و بریتانیا این مراحل را طی نکردهاند. آنها خود در نقض برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شریک بودهاند. این اظهارات یک روز پس از آن مطرح شد که سه کشور اروپایی، استدلالهای حقوقی حکومت ایران را رد کردند.
[سایه سنگین مکانیسم ماشه؛ بنبست دیپلماتیک حکومت ایران و سردرگمی در سیاست]
اتمام حجت اروپا و استیصال حکومت ایران
در همین حال دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، گفت برنامه هستهای حکومت ایران تهدید صلح است. او افزود تهران در ارائه تضمینهای معتبر ناکام مانده است. لمی فاش کرد لندن پیشنهاد تمدید محدود تحریمها را داده بود. این پیشنهاد مشروط به ازسرگیری مذاکرات و همکاری با آژانس بود.
به گفته لمی: «ایران هنوز هم حق انتخاب بازگشت به دیپلماسی را دارد و اکنون توپ در زمین حکومت ایران است.»
سه کشور اروپایی بارها با مقامات حکومت ایران دیدار کردهاند. عراقچی هشدار داده فعال شدن مکانیسم ماشه باعث میشود حکومت ایران مشمول ماده ۴۱ منشور ملل شود. این وضعیت تبعات سیاسی و حقوقی خواهد داشت.
با این حال، پس از این اظهارات، در جمعه ۳۱ مرداد ۱۴۰۴، عباس عراقچی با وزرای خارجه اروپایی و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تماس تلفنی داشت.
به گزارش والاستریت ژورنال، لورنس نورمن، احتمال بازگشت تحریمها از طریق فعالشدن مکانیسم ماشه را «بسیار بالا» پیشبینی کرد. او نوشت این تماس هیچ پیشرفتی نداشت. هیچ اقدام مشخصی از سوی حکومت ایران مطرح نشد. با این حال، عراقچی اعلام کرد دور جدید مذاکرات ۴ شهریور برگزار میشود.
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، خبر مذاکرات را تأیید کرد. او هشدار داد: «وقت دارد تمام میشود.»
یوهان وادهپول، وزیر خارجه آلمان، نوشت: «ما اجازه نمیدهیم مهلت مکانیسم ماشه منقضی شود.» او افزود: «ایران باید برای جلوگیری از فعالسازی سازوکار تحریمها جدی وارد عمل شود.»
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت اروپا به راهحل دیپلماتیک متعهد است. او تأکید کرد آمادگی حکومت ایران برای تعامل با آمریکا مهم خواهد بود.
هر چند عراقچی پس از این دیدار به تروئیکای اروپایی در مورد فعالسازی مکانیسم ماشه هشدار داد اما این نیز دلیل و آیت سومی است که نشان میدهد ملایان چقدر از فعالشدن آن هراسانند و به موازات از جلوگیری از فعالشدن آن عاجز.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.