حذف زنان از بازار کار در ایران
بر اساس آمار جهانی، ایران در میان کشورهای همسایه خود، پس از افغانستان و عراق، کمترین نرخ مشارکت اقتصادی زنان را دارد.
در سال ۲۰۲۴ میلادی، نرخ مشارکت زنان ایرانی با کاهشی یک واحد درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ میلادی، به حدود سیزده و نیم درصد رسید.
برخی سیاستگذاران معتقدند که نرخ مشارکت اقتصادی زنان نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت زنان در جامعه ایران ارائه دهد. اما عملکرد ایران در شاخصهای نابرابری جنسیتی و شکاف جنسیتی جهانی، واقعیت دیگری را نشان میدهد.
موانع ساختاری مشارکت زنان
این عملکرد ضعیف، بیشتر به موانع قانونی و نهادی و نیز محدودیتهای ساختاری اقتصاد برمیگردد. بررسیها نشان میدهد که ایران پس از افغانستان، عراق و پاکستان، بالاترین سطح نابرابری جنسیتی را بر اساس شاخص GII در منطقه دارد.
این شاخص توسط نهاد توسعهای سازمان ملل متحد (UNDP) تهیه میشود. این شاخص نابرابری جنسیتی را در یک کشور بر اساس سه بعد اصلی بررسی میکند.
این ابعاد شامل بهداشت باروری، توانمندسازی زنان و همچنین مشارکت اقتصادی زنان است.
در سال ۲۰۲۳ میلادی، ایران با کسب عدد ۰.۴۸۵ در شاخص GII، رتبه ۱۲۳ را از میان ۱۹۳ کشور به دست آورد.
برخی سیاستگذاران، پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی زنان را به تفاوت نوع شاخصها نسبت میدهند. این در حالی است که شاخصهای دیگر مانند GGGI (شاخص شکاف جنسیتی جهانی) نیز بیانگر وضعیت نامناسب است. این شاخصها نشان میدهند که در میان کشورهای همسایه، تنها افغانستان جایگاهی پایینتر از ایران دارد.
عوامل تأثیرگذار بر مشارکت اقتصادی زنان
نرخ مشارکت اقتصادی پایین زنان در ایران ناشی از سه عامل فرهنگی، قانونی و اقتصادی است. با وجود افزایش تعداد زنان تحصیلکرده، نگرشهای سنتی درباره نقش خانهداری زنان همچنان غالب است.
وضعیت ناپایدار اقتصادی، تورم و کاهش قدرت خرید نیز باعث خروج تدریجی زنان از بازار کار شده است. افزایش هزینه خدمات نگهداری از کودکان نیز زنان را بین مادری و اشتغال مردد کرده است.
بنابراین، زنان برای ورود به بازار کار باید از موانع متعدد فرهنگی، قانونی و اقتصادی عبور کنند.
ایران با جمعیت بالای زنان تحصیلکرده روبروست. اما از بهرهگیری از این ظرفیت عظیم زنان چشمپوشی میکند.
با وجود پایین بودن مشارکت اقتصادی زنان ایرانی، برخی از سیاستگذاران معتقدند که این موضوع لزوماً نشاندهنده نابرابری جنسیتی نیست. آنها همچنین باور دارند که محدودیتهای چشمگیری در زمینه پیشرفت زنان ایران وجود ندارد.
بررسی شاخصها و دیدگاهها
برای مثال، فخرالسادات فاطمی، مدیرکل امور بینالملل معاونت زنان و خانواده ریاستجمهوری، درباره نرخ پایین مشارکت اقتصادی زنان اعلام کرد: «آنچه موجب شده این آمارها پایین نشان داده شود، نوع تفاوت شاخصهایی است که داریم، چون کشورهای دیگر بر اساس شاخص جم (GEM) گزارش میدهند که سازمان جهانی کار اعلام کرده است. این مساله باعث شده که شاخصهای کشورمان متفاوت باشد و تا حدودی آمار فعالیت زنان ایرانی کاهش یابد و معمولا در رنکینگ جهانی لحاظ نشود.»
در رد این ادعا، نخست میتوان ماهیت شاخص مذکور را بررسی کرد. GEM، یا شاخص قدرتمندسازی جنسیتی، توسط برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در سال ۱۹۹۵ میلادی معرفی شد.
این شاخص نابرابری جنسیتی را اندازهگیری میکرد. بااینحال، به دلیل تمرکز محدودیتهایی که داشت، نتوانست تمام جنبههای نابرابری جنسیتی را بهطور جامع نشان دهد.
به همین دلیل، شاخص دیگری توسط برنامه توسعه سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۰ میلادی معرفی و جایگزین شاخص GEM شد.
شاخص جدید، اندازهگیری جامعتری از نابرابری جنسیتی و همچنین اثرات آن بر توسعه انسانی ارائه میداد. در حال حاضر باید دید بر اساس شاخص GII، ایران چه جایگاهی در میان کشورهای همسایه دارد.
جزئیات شاخص GII و GGGI
شاخص GII یا همان شاخص نابرابری جنسیتی (Gender Inequality Index)، یکی از شاخصهای توسعه انسانی است.
این شاخص میزان زیانهای توسعه انسانی ناشی از نابرابری جنسیتی را نشان میدهد. این زیانها در سه حوزه کلیدی شامل سلامت باروری زنان، فرصتهای تحصیلی و تصمیمگیری زنان در جامعه، و در نهایت مشارکت زنان در بازار کار بررسی میشود.
سلامت باروری نشان میدهد تا چه اندازه شرایط بهداشتی و مراقبتی برای زنان حین بارداری و زایمان مناسب است.
فرصتهای تحصیلی و تصمیمگیری زنان در جامعه نیز میزان دسترسی زنان به آموزش و مشارکت در تصمیمگیریهای کلان جامعه را میسنجد.
آخرین معیار برای محاسبه شاخص GII در هر کشور، میزان مشارکت اقتصادی زنان است. این شاخص بررسی میکند که چه درصدی از زنان در سن کار در هر کشور شاغل بوده یا به دنبال شغل موردنظر خود هستند. اعداد این شاخص بین صفر و یک است. هرچقدر شاخص یک کشور به صفر نزدیکتر باشد، به معنای آن است که نابرابری جنسیتی در آن کشور کمتر است.
بر اساس گزارش UNDP، ایران در سال ۲۰۲۳ میلادی با کسب رتبه ۰.۴۸۲، بیشترین نابرابری جنسیتی را پس از افغانستان، عراق و پاکستان در میان کشورهای همسایه داشته است.
یکی دیگر از شاخصهای مربوط به تبعیضهای جنسیتی در جهان، GGGI یا شاخص شکاف جنسیتی جهانی است. این شاخص توسط انجمن اقتصادی جهانی (World Economic Forum) منتشر میشود. این شاخص برابری جنسیتی را در چهار حوزه مشارکت اقتصادی، دستیابی آموزشی، سلامت و بقا، و قدرتمندسازی سیاسی مورد ارزیابی قرار میدهد. این شاخص از صفر (نابرابری) تا یک (برابری) اندازهگیری میشود و شکافهای جنسیتی را شناسایی میکند.
[تبعیض جنسیتی و استثمار مضاعف زنان کارگر]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.