شناسنامه و هویت   شناسنامه،کارت ملی،پاسپورت،گواهینامه،همه این مدارک،نشانگر هویت یک شخص در جامعه است. هویت به مجموعه ویژگی‌ها، مشخصات، ارزش‌ها و خصوصیات فردی گفته می‌شود که باعث تمایز یک شخص از دیگری می‌شود. این مفهوم می‌تواند شامل جنبه‌های مختلفی از جمله نام، ملیت، نژاد، جنسیت، مذهب، فرهنگ و زبان باشد. هویت همچنین به معنای درک خود و جایگاه فردی در جامعه و جهان است.به همین دلیل نیز انسانها برای اثبات هویت خود به یکی از مدارک شناسایی که در مقدمه به ان اشاره کردم، نیاز دارند. کودکان بدون شناسنامه که به حکم اجبار عنوان کودکان بی‌هویت را یدک می‌کشند، هم آسیب‌زا و هم آسیب‌دیده هستند. سازمان ملل متحد در چندین بیانیه و سند به مسأله هویت و حقوق مرتبط با آن پرداخته است. در اینجا به برخی از مهم‌ترین اسناد و بیانیه‌ها اشاره می‌کنم: ۱.     **اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)**: این سند تأکید می‌کند که هر فرد حق داشتن هویت و ملیت را دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند به دلیل نژاد، رنگ، جنسیت، زبان، مذهب و غیره از حقوق خود محروم شود. ۲.     **پیمان بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶)**: این پیمان به حقوق افراد از جمله حق به زندگی، آزادی و امنیت، و همچنین حق شناسایی هویت و حفظ فرهنگ و زبان خود می‌پردازد. ۳.     **کنوانسیون حقوق کودکان (۱۹۸۹)**: این کنوانسیون تأکید می‌کند که کودکانی که از گروه‌های اقلیت یا بومی هستند باید حق داشته باشند تا هویت فرهنگی، زبانی و مذهبی خود را حفظ کنند. جمهوری اسلامی در سال ۱۳۷۲، با تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان، به طور رسمی به این کنوانسیون پیوست و مفاد آن در کشور لازم‌الاجرا شد؛ اما زمان تصویب آن، این حق شرط را برای خود قائل شدند که مواد متعارض با قوانین داخلی یا موازین اسلامی را رعایت نکنند؛ که متاسفانه منجر به نادیده انگاشتن منافع عالیه کودک، که یکی از اصول مهم کنوانسیون است، می‌شود. از عمر جمهوری اسلامی، ۴۶ سال می‌گذرد، دراین مدت به امار اشخاص و الخصوص،کودکانی که بدونه هویت قانونی در ایران زندگی میکنند اضافه‌ شده است و به معضلی جدی تبدیل شده است. معضل کودکان بدون شناسنامه در ایران، پیامدهای جدی برای کودکان، خانواده‌هایشان و جامعه به طور کلی دارد. دلایل اصلی بدون شناسنامه بودن کودکان در ایران: ازدواج‌های ثبت نشده و موقت:  یکی از دلایل اصلی، ازدواج‌های ثبت نشده و موقت است. در این نوع ازدواج‌ها، به دلیل عدم ثبت رسمی، اثبات نسب کودک دشوار می‌شود و در نتیجه، امکان دریافت شناسنامه برای کودک وجود ندارد. در ایران، اعطای شناسنامه به کودکان تحت شرایط و مقررات خاصی انجام می‌شود. یکی از این شرایط و مراحل برای اخذ شناسنامه،به دین شکل است.والدین یا نمایندگان قانونی آنها موظف هستند تولد کودک را در مراجع ذی‌صلاح، مانند ثبت‌احوال، ثبت کنند ومدارک مورد نیاز :  شناسنامه والدین (پدر و مادر)  گواهی تولد که معمولاً از بیمارستان یا مرکز زایمان صادر می‌شود. به دلیل اجبار بودن داشتن شناسنامه والدین و گواهی تولد،گروه‌های اجتماعی خاصی در ایران از درخواست شناسنامه برای کودک و یان کودکان خود محروم می‌مانند. مشکلات قانونی و اداری: برخی خانواده‌ها به دلیل ناآگاهی از قوانین یا مشکلات اداری، برای دریافت شناسنامه فرزندان خود اقدام نمی‌کنند. همچنین، پیچیدگی‌های فرآیند ثبت احوال و نیاز به ارائه مدارک مختلف،  مانعی برای برخی خانواده‌ها است. فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی:  تا قبل از اصلاح قانون مدنی در سال ۱۳۹۸، تابعیت تنها از طریق پدر به فرزندان منتقل می‌شد. بنابراین، فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی، فاقد تابعیت ایرانی محسوب می‌شدند و در نتیجه، امکان دریافت شناسنامه نداشتند. اخیراً با اصلاح قانون مدنی، این مشکل تا حدودی رفع شده است. مشکلات اقتصادی و اجتماعی:  فقر و حاشیه‌نشینی، از دیگر عوامل موثر در بدونه شناسنامه بودن کودکان است. برخی خانواده‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی، توانایی پرداخت هزینه‌های مربوط به دریافت شناسنامه را ندارند یا به دلیل زندگی در مناطق دورافتاده و حاشیه‌ای، به خدمات ثبت احوال دسترسی ندارند. مهاجرت و پناهندگی:  کودکان متولد شده از مهاجران و پناهندگان، به ویژه آنهایی که به طور غیرقانونی در ایران زندگی می‌کنند، اغلب فاقد شناسنامه هستند. درباره آمار کودکان بدون شناسنامه در ایران، اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. این مسئله به دلایل مختلفی از جمله عدم ثبت رسمی برخی ازدواج‌ها، مشکلات اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها و مسائل مربوط به مهاجرت و پناهندگی، پیچیده است. با این حال، برخی گزارش‌ها و اظهارات غیررسمی، ابعاد این معضل را نشان می‌دهند: بر اساس برخی گزارش‌ها، تعداد کودکان بدون شناسنامه در ایران قابل توجه است. به طور مثال برخی گزارشها از وجود یک میلیون نفر بی شناسنامه در ایران خبر می دهند که حدود ۴۰۰ هزار نفر از این تعداد کودک هستند. استان سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط خاص خود، بیشترین تعداد کودکان بدون شناسنامه را در کشور دارد. با توجه به همجواری این استان با کشورهای دیگر، مسئله ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی در این استان بیشتر از سایر نقاط کشور است، که این امر خود منجر به مشکلات قانونی و عدم امکان دریافت شناسنامه برای کودکان میشود. این عوامل در کنار هم، باعث شده‌اند که مسئله کودکان بدون شناسنامه در سیستان و بلوچستان به یک چالش جدی تبدیل شود. فعالین حقوق کودکان در ایران، به‌ویژه در استان سیستان و بلوچستان، تلاش‌های قابل توجهی برای حل معضل کودکان بدون شناسنامه انجام داده‌اند. این تلاش‌ها شامل موارد زیر است: آگاهی‌رسانی: فعالین با برگزاری کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی، خانواده‌ها را از اهمیت دریافت شناسنامه برای فرزندانشان آگاه می‌کنند. آن‌ها همچنین در مورد قوانین و مقررات مربوط به ثبت احوال و نحوه دریافت شناسنامه اطلاع‌رسانی می‌کنند. فعالین حقوق کودکان، با پیگیری‌های قانونی، تلاش می‌کنند تا موانع اداری و قانونی موجود بر سر راه دریافت شناسنامه را برطرف کنند. آن‌ها همچنین به خانواده‌ها در زمینه تهیه مدارک مورد نیاز برای ثبت احوال کمک می‌کنند. **پیامدهای بدون شناسنامه بودن کودکان:** محرومیت از حقوق اساسی:  کودکان بدون شناسنامه، از حقوق اساسی مانند حق تحصیل، بهداشت، درمان و خدمات اجتماعی محروم می‌شوند. این کودکان به دلیل نداشتن تحصیلات و موقعیت بد اجتماعی،به مشاغل کاذب و باندهای تبهکاری جذب خواهند شد. آسیب‌پذیری در برابر استثمار و سوءاستفاده: این کودکان، به دلیل نداشتن هویت قانونی، در برابر استثمار، سوءاستفاده و قاچاق آسیب‌پذیرتر هستند. مشکلات در آینده: بدون شناسنامه، این کودکان در آینده با مشکلات جدی در زمینه‌های مختلف مانند استخدام، ازدواج و دریافت خدمات اجتماعی مواجه خواهند شد. جلب توجه عمومی: فعالین حقوق کودکان، با انتشار گزارش‌ها و مقالات، توجه عمومی را به معضل کودکان بدون شناسنامه جلب می‌کنند. آن‌ها همچنین با برگزاری تجمعات و اعتراضات، تلاش می‌کنند تا مسئولان را به رفع این معضل ترغیب کنند. تاثیرگذاری تلاش‌ها:  تلاش‌های فعالین حقوق کودکان، تا حدودی در آگاه‌سازی خانواده‌ها و جلب توجه عمومی به این معضل مؤثر بوده است. همچنین، برخی از اصلاحات قانونی و تسهیل فرآیندهای اداری، نتیجه پیگیری‌های فعالین حقوق کودکان بوده است.  فعالین حقوق کودکان، نقش مهمی در حمایت از حقوق کودکان بدون شناسنامه ایفا می‌کنند.فعالین حقوق کودکان با روشنگری و آگاهی‌بخشی، جامعه را نسبت به حقوق کودکان حساس می‌کنند و با پیگیری‌های مستمر، از تضییع حقوق آنان جلوگیری می‌کنند. انان با دستان مهربان خود، التیام‌بخش زخم‌های کودکان آسیب‌دیده می‌شوند و با صدای رسا، فریادرس کودکان بی‌سرپرست،بدسرپرست،کودکان کار و……هستند. نکته مهم: فضای مجازی و اینترنت به ویژه در دو دهه اخیر تأثیرات چشمگیری در زمینه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی داشته‌اند. در رابطه با موضوع شناسنامه و هویت، فضایی مجازی می‌تواند به طرق مختلف به حل مشکلات و تسهیل فرآیندها کمک کند: **دسترس‌پذیری اطلاعات**۱.فضایی مجازی می‌تواند به والدین و خانواده‌ها اطلاعات دقیقی در مورد روند و مراحل اخذ شناسنامه و مدارک مورد نیاز ارائه دهد. این امر می‌تواند به کاهش ابهامات و سردرگمی‌های احتمالی کمک کند. ۱.     **تسهیل ارتباطات**: از طریق فضای مجازی، والدین می‌توانند با مراجع ذی‌ربط و سازمان‌های دولتی به راحتی ارتباط برقرار کنند. این امر می‌تواند به تسهیل مدت زمان لازم برای دریافت شناسنامه کمک کند. ۲.     **دسترسی به مشاوره آنلاین**: خدمات مشاوره آنلاین می‌توانند به والدین اطلاعات لازم در مورد قوانین و رویه‌های مربوط به ثبت هویت کودکان را ارائه دهند. ۳.     **آگاهی‌بخشی و آموزش**: رسانه‌های اجتماعی و وب‌سایت‌ها می‌توانند به ایجاد آگاهی درباره اهمیت ثبت هویت و شناسنامه برای کودکان کمک کنند. این آگاهی‌بخشی می‌تواند باعث افزایش ثبت تولدها و کاهش مشکلات مرتبط با هویت شود. ۴.     **توسعه خدمات جدید**: برخی از اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های آنلاین می‌توانند خدمات مرتبط با ثبت احوال و صدور شناسنامه را ارائه دهند و روند را برای خانواده‌ها ساده‌تر کنند. در مجموع، فضای مجازی می‌تواند ابزارهای مؤثری فراهم کند که ضمن تسهیل روند ثبت هویت، به بهبود وضعیت اجتماعی و حقوقی کودکان و خانواده‌ها کمک کند.    رزگار شیخ جگری  فعال سیاسی و کنشگر کودکان 

مطالب منتشر شده در این صفحه نمایانگر سیاست رسمی رادیو زمانه نیستند و توسط کاربران تهیه شده اند. شما نیز می‌توانید به راحتی در تریبون زمانه عضو شوید و مطالب خود را منتشر کنید.