افت رشد جمعیت در ایران و دلایل آن
مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، اعلام کرد نرخ رشد جمعیت در ایران اکنون حدود ۶ دهم درصد است. این آمار نگرانکننده روز دوشنبه یکم اردیبهشت ۱۴۰۴ منتشر شد.
وی اظهار داشت حدود ۱۰.۵ درصد از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند. او افزود «با حرکت شتابان به سمت پیری و کاهش نفوس پیش میرویم». نرخ رشد جمعیت در حکومت ایران در سال ۱۳۶۵ به ۳.۹ درصد رسیده بود، اما اکنون با افتی شدید روبهرو شده است.
پس از پایان جنگ و آغاز دهه ۱۳۸۰، سیاستهای کنترلی جمعیت توسط حکومت ایران آغاز شد. در این دوره، تبلیغات گستردهای برای خانوادههای کمجمعیت صورت گرفت. این سیاستها تا پایان دهه ۱۳۹۰ ادامه یافت.
خامنهای چندینبار از این سیاستها انتقاد کرده و آنها را اشتباه دانسته است. پس از توصیههای او، قانون «جوانی جمعیت» از آبان ۱۴۰۱ اجرایی شد. این قانون بر محدودسازی سقط جنین و غربالگری تمرکز دارد.
این قانون همچنین محدودیتهایی برای توزیع وسایل پیشگیری از بارداری اعمال کرده است. اقدامات فوق در چارچوب طرح افزایش رشد جمعیت انجام میشود. با این حال، بسیاری از زوجها همچنان از فرزندآوری اجتناب میکنند.
مرکز آمار در ۲۲ اسفند ۱۴۰۳ گزارش داد که جمعیت ایران از مرز ۸۶ میلیون نفر عبور کرده است. اما با وجود افزایش جمعیت، روند پیر شدن جامعه با شتاب بیشتری پیش میرود. جمعیت ۸۶ میلیونی ایران، اکنون پنج برابر سریعتر از رشد، در حال پیر شدن است.
با روند فعلی طی ۷۵ سال آینده جمعیت ایران ۴۳ میلیون خواهد شد!!!
مؤسسه ملی تحقیقات جمعیت گزارش داد این روند نتیجه افزایش امید به زندگی و کاهش شدید نرخ باروری است. سازمان ملل نیز پیشبینی کرده است که تا سال ۲۰۵۰ میلادی، یکسوم جمعیت ایران بالای ۶۰ سال خواهند بود. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۱ میلادی، سه برابر افزایش خواهد یافت.
اسکندر مومنی، وزیر کشور، در دیماه هشدار داد که در صورت ادامه این روند، جمعیت ایران طی ۷۵ سال آینده نصف خواهد شد. او گفت «با ادامه این روند، کشور با بحران جدی در آینده مواجه خواهد شد».
حکومت ایران برای مقابله با کاهش رشد جمعیت، کمپینهایی برای تشویق خانوادهها به فرزندآوری راهاندازی کرده است. در سطح شهرها، بیلبوردهایی با شعار «کودکان، نبض زندگی ما هستند» دیده میشود. کمپینهایی دیگر نیز سعی دارند مزایای فرزند بیشتر را تبلیغ کنند.
با این حال، بسیاری از مردم به این کمپینها بیاعتنا هستند. مسائل اقتصادی، بیکاری و گرانی، از دلایل اصلی بیمیلی به فرزندآوری عنوان میشود. بهرغم تبلیغات حکومتی، رشد جمعیت همچنان روندی کاهشی دارد.
در دهه اخیر، اثرات منفی کاهش رشد جمعیت در ایران آشکار شده است. کمبود نیروی کار و افزایش بار مالی بر دوش نسل جوان، بخشی از این پیامدهاست. نسل جوان ناچار به حمایت مالی از جمعیت رو به افزایش سالمند شده است.
رکود اقتصادی یکی دیگر از پیامدهای کاهش رشد جمعیت است. کاهش تعداد افراد در سن کار، به معنای افت تولید و کاهش بهرهوری اقتصادی خواهد بود. این وضعیت همچنین فشار بر صندوقهای بازنشستگی را افزایش داده است.
عوارض روند کاهش رشد جمعیت
افزایش جمعیت سالمند، سیستم درمانی کشور را نیز تحت فشار قرار داده است. هزینههای درمانی بالا رفته و نیاز به مراقبتهای خاص سالمندان بیشتر شده است. کاهش رشد جمعیت، ظرفیت تأمین اجتماعی را نیز با بحران روبهرو کرده است.
برای مقابله با این بحران، حکومت ایران مشوقهایی را برای خانوادهها معرفی کرده است. این مشوقها شامل وام مسکن با بهره کم، کمکهای مالی و خدمات بهداشتی رایگان برای مادران و کودکان است. اما این اقدامات هنوز نتوانستهاند تأثیر چشمگیری بر رشد جمعیت بگذارند.
بسیاری از شهروندان معتقدند مشوقهای فعلی ناکافی و غیرقابل اتکا هستند. آنها نگران آینده اقتصادی، نبود امنیت شغلی و تورم افسارگسیخته هستند. این نگرانیها مانع از تصمیم به فرزندآوری شده است.
در همین راستا، محدودیتهایی برای آزمایشهای غربالگری نیز اعمال شده است. این تصمیمات باعث نگرانی در بین زنان شده است. بسیاری از آنها نگرانند بدون دسترسی به آزمایشهای لازم، خطرات زایمان افزایش یابد.
چالشهای ناشی از کاهش رشد جمعیت، ابعاد مختلفی دارد. حکومت ایران برای افزایش نرخ تولد، سیاستهای سختگیرانهای اعمال کرده است. اما بدون بهبود شرایط اقتصادی، این سیاستها تأثیری نخواهند داشت.
در واقع، کاهش رشد جمعیت تنها یک مسئله آماری نیست، بلکه نشانهای از بحران اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در کشور است. تا زمانی که ریشههای این بحران اصلاح نشود، هیچ کمپین یا قانونی نمیتواند مسیر رشد جمعیت را تغییر دهد.
تغییر در رفتار اجتماعی نیازمند اعتماد عمومی و برنامهریزی علمی است. اما شرایط فعلی، بیاعتمادی گسترده میان مردم و حکومت را نشان میدهد. سیاستهای فعلی، نه تنها کمکی به رشد جمعیت نکردهاند، بلکه نارضایتی عمومی را افزایش دادهاند.
[پیری جمعیت ایران؛ پیامدهای فقر و بحران اقتصادی]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.