مولانا پس از تمثیل محاصره قلعه توسط دشمن و آب را بر ساکنان آنجا بستن، به یاد قلعۀ تن و پیری و اختلال در جذب مواد بیرونی و مرگ بدن می افتد.در اندیشۀ وی تمثیل از تمثیل می زاید،مگر دانۀ معنی در کشتزار ِضمیر خواننده ریشه دوانده، خود درختی بارور گردد:

باقی ابیات از شماره ۳۶۰۶ به بعد، دفتر ششم 

زآن، لقب شد خاک را دارُالغرور

کو کَشَد پا را سپس، یَومَ العُبور ۱

پیش از آن بر راست و بر چپ می دوید

که بچینم درد ِ تو ، چیری نچید ۲

او بگفتی مر تو را وقت ِ غمان 

دور از تو رنج و ده کُه در میان ۳

چون سپاه رنج آمد، بست دم

خود نمی گوید تو را من دیده ام  ۴

حق پی ِ شیطان بدین سان زد مثل

که تو را در رزم آرد با حِیَل (حیله ها) ۵

که : ” تورا یاری دهم من با توام

در خطرها پیش ِ تو من می دوم ۶

اسپَرت باشم گه ِ تیرِ خدنگ 

مَخلَص ِ تو باشم اندر وقت ِ تنگ ۷

جان فِدای تو گنم در انتِعاش ( نکو حالی)

رُستمی؛ شیری؛ هِلا مردانه باش” ۸

(تفسیر اجمالی ابیات):

ب۱: از آنجا جهان مادی را خانۀ غرور لقب داده اند که در روز عبور(هنگام مرگ) پا را عقب کشیده  و آدم مشرف به مرگ را تنها رها می کند. [هرچه جمال ومال داشته باشی باید بگذاری و بروی]

ابیات دو تا پنجم : حال آنکه پیش تر دنیا و مردمش تو را دربر گرفته دلداری ها می دادند که : ما در هنگام رنج،کنارت هستیم و میان تو و درد، ده کوه فاصله می اندازیم .حال آنکه در هجوم پیری و فقر  و بیماری روی خود را برگردانده بی اعتنایی می کنند ، انگار نه انگار که اصلا تو را دیده اند. 

ب ۵ : [مولانا از بیان این بی وفایی دنیا به یاد بی وفایی و خدعۀ شیطان می افتد] خداوند در بارۀ ابلیس  هم مثال آورده است تا چگونه تو را به جنگ (با امور معنوی) بر می انگیزد،اما پای عمل که پیش آید، پشتت را خالی می گذارد.

ابیات ۶الی۸ : می گوید که:” من در خطرها یاریت می کنم و اگر از برابر دشمن بگریزی، من تو را  پناه خواهم داد . جانم را برای بهبود حالت فدا خواهم کرد،برو که رستمی و شیرگیر !”

سوی کفرش آورد زاین عشوه ها

آن جُوال ِ خُدعه و مکر و دَها (۹)

چون قدم بنهاد، در خندق فتاد،

او به قاها قاه ِ خنده؛ لب گشاد(۱۰) 

“هَی! بیا من طمع ها دارم ز تو !”

گویدش: “رَو رَو، که بیزارم ز تو(۱۱) 

تو نترسیدی ز عدل ِ کردگار؟

من همی ترسم، دو دست از من بدار “!(۱۲)

تفسیر اجمالی ابیات 

ب۹ : آن مخزن حیله و فریب و زیرکی، انسانی را که بر او اعتماد کرده است با چنین حیله هایی جانب سرکشی در برابر اوامر خداوند می کشاند [و در موقع حساس دست از یاری میکشد] ابیات بعدی به  آیه ۴۸ از سورۀ اَنفال اشاره دارد:[ ترجمۀ کریم زمانی]

“و (یاد آور) آنگاه که شیطان اعمال آنان را در نظرشان بیاراست وگفت:”امروز(در غزوۀ بدر) هیچ یک ازمردم(مسلمان) بر شما پیروز نتواند شد. منم پناه دهندۀ شما!” اما همینکه آن دو گروه در برابر  یکدیگرقرار گرفتند،گریختن گرفت و گفت:”من از شما بیزارم . چیزی می بینم که شما نمی بینید.  من از خدا می ترسم زیرا خداوند سخت کیفر است.” 

ابیات ده الی دوازده : انسان فریب خوردۀ شیطان وقتی دست به عمل زد و در خندق گناه افتاد، آنگاه ابلیس قهقۀ شادی سر می دهد .آن فریب خورده می خواندش که : “های ! بیا به کمک تو نیازمندم” شیطان می گوید: ” برو که از تو بیزارم، تو از دادگاه عدل خداوندی نترسیدی ؟؛ولی من می ترسم “

ادامۀ ابیات در بخش چهارم 

http://zibarooz.blogfa.com/post/334

کتاب گفتاری دیدار مثنوی در دژهوش ربا

https://t.me/didarmasnavi/2219

دیدار معنوی مثنوی ــ دیدار مثنوی در دژ هوش ربا (بخش نخست)

دیدار معنوی مثنوی ــ دیدار مثنوی در دژ هوش ربا (بخش دوم)

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)