چرا فرونشست زمین در ایران ابعاد گسترده‌ای به خود گرفته است؟

در روزها اخیر اخبار متوالی فرونشست زمین در مناطق مختلف کشور خبرساز شده است. اخبار حاکی از آن است که ۲۹ استان کشور درگیر این معضل هستند. چرا فرونشست زمین در ایران ابعاد گسترده‌ای به خود گرفته است؟

شاید پدیده، برای عموم شهروندان پدیده آشنا و ملموسی نباشد اما خطر ناشی از آن همه شهروندان ایرانی را تهدید می‌کند

خطر فرونشست زمین در ایران.

مدت‌های مدیدی است که کارشناسان امر و متخصصین محیط زیست در ایران نسبت به فرونشست زمین در ایران هشدار می‌دهند.

اکنون این هشدارها مانند بسیاری عرصه‌های دیگر در حاکمیت ولایت فقیه تبدیل به آژیرهای خطر در مورد فرونشست زمین شده است.

سازمان نقشه‌برداری ایران می‌گوید که از ۳۱ استان کشور ۲۹ استان در معرض پدیده فرونشست زمین هستند.

پدیده فرونشست زمین در ایران به نقطه‌ای رسیده است که متخصصین امر از آن با عنوان «نشست‌‌کردن ایران» یاد می‌کنند.

چندی پیش موسسه تحقیقاتی اینتل‌لب که یک گروه مشاوره اطلاعاتی می‌باشد با انتشار برخی تصاویر ماهواره‌ای از فرونشست زمین در تهران آن را «بمب ساعتی بی‌صدا» قلمداد کرد و این خطر را تهدیدی برای جمعیت کلانشهر تهران دانست.

بالاترین میزان فرونشست زمین در جهان

پیش از آن نیز مجله علمی نیچر در گزارشی اعلام کرده بود مناطقی از تهران هر ساله حدود ۲۵ سانتی‌متر نشست می‌کنند که این رقم یکی از بالاترین ارقام در این زمینه در سطح جهانی می‌باشد.

بحرانی که بر اثر استفاده بی‌رویه از آب از سفره‌های زیرزمینی به وجود آمده و همچنان در حال پیشرفت است.

تحقیقات نشریه علمی نیچر نشان می‌داد که اضافه‌برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی بر اساس آمار در دسترس دشت‌های مورد سنجش در ایران حد فاصل سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۴ حاکی از آن است که خشکسالی ناشی از فعالیت‌های انسانی عامل اصلی تخلیه سفره‌های آب زیرزمینی در ایران است.

بر اساس این تحقیقات؛ میزان کاهش آب آب‌خوان‌ها در این مقطع زمانی، تقریبا ۷۴ میلیارد متر مکعب بوده و اضافه‌ برداشت در ۷۷ درصد از مساحت خاک ایران به نشست بیشتر و شوری خاک انجامیده است.

به عبارت دیگر متوسط سالانه اضافه‌ برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی ۵.۲۵ میلیارد متر مکعب بوده است.

بر اساس این گزارش برخی متخصصین امر بر این باورند که این رقم در برخی از سال‌ها به بیش از ۶ میلیارد متر مکعب نیز رسیده است.

اضافه‌برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی در دهه‌های متمادی افزون بر ۶۷ درصد دشت‌های کشور را با خطر بی‌آبی و بیابان‌زایی مواجه کرده است.

عوارض فرونشست زمین

این امر خود علاوه بر افزایش خطر فرونشست زمین در این مناطق، معضل دیگری را نیز به همراه دارد؛ مهاجرت به دلیل خشکسالی.

معضل برداشت بی‌رویه از سفره‌‌های آب زیرزمینی آنجا عمق فاجعه‌ی بیشتری به خود می‌گیرد که بدانیم این سفره‌‌های زیرزمینی بعد از برداشت آب از بین رفته و در آینده و بارش‌های آتی احتمالی امکان تجدیدپذیری در آنها از بین می‌رود و این منابع بار دیگر پر نمی‌شوند.

علی بیت‌اللهی عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در روز دوشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۰ در گفتگویی با خبرگزاری ایلنا عنوان ساخت که «دقیقا از ۶۰۹ دشت کشور نیمی از آنها به دلیل فرونشست و افت آب‌های زیرزمینی کویری شده‌اند و نصف دیگر آنها هم حالت مطلوبی نداشته و در آستانه بحران و خطر قرار دارند».

خطر در مناطق شهری

این خطر تنها شامل دشت‌ها و مناطق غیرمسکونی نمی‌شود بلکه بسیاری از شهرها و مناطق مسکونی نیز در اثر این فرونشست شاهد ایجاد ابرچاله‌هایی بوده‌اند.

وزارت راه و شهرسازی حکومت اعلام داشته است ۵۶ میلیون نفر در کشور در خطر فرونشست زمین قرار دارند.

بر اساس گزارش این وزارت‌خانه استان‌های اصفهان، تهران، کرمان، خراسان رضوی، البرز، فارس، یزد، همدان، مرکزی، چهارمحال و بختیاری، آذربایجان شرقی، زنجان، قم، اردبیل، کردستان، آذربایجان غربی، خراسان شمالی و کرمانشاه در معرض بیشترین خطر تهدید فرونشست زمین هستند.

به عنوان نمونه در مناطق ۱۸ و ۱۹ در جنوب غربی تهران میزان فرونشست زمین حدود ۲۴ سانتی‌متر است.

البته در برخی مناطق این رقم بنا بر گفته علیرضا شهیدی، رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در تهران ۳۶ سانتی‌متر بوده است.

این در حالی است که استانداردهای بین‌المللی، فرونشست ۴ میلی‌متر در سال را مرز بحرانی برای شهرها تعریف کرده‌اند.

وجود برخی مراکز و زیرساخت‌های شهری در این مناطق مانند مخازن نفت، پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های صنعتی و همچنین خطوط متراکم نفت و گاز باعث افزایش خطرات ناشی از فرونشست زمین شده است.

بیت‌اللهی علل فرونشست بیش از حد استاندارد جهانی در شهر تهران را وجود بیش از ۳۰ هزار حلقه چاه آب غیرمجاز در استان تهران عنوان کرده و افزوده «ساخت استخرهای آبی طویل در مناطق این چاه‌ها توسط افراد بانفوذ» از عوامل اصلی فرونشست زمین در تهران است.

تاثیر فرونشست زمین بر بحران آب و قطعی برق

همچنین برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی که بدون ارتباط با ارگان‌های قدرت میسر نیست یا توسط خود آنها انجام می‌شود علاوه بر معضل فرونشست زمین در دشت‌ها و شهرهای کشور بر بحران آب و قطعی آب نیز تاثیر مستقیم می‌گذارند. [قطعی آب و برق در تابستان داغ ایران؛ یک جنایت یا یک سیاست؟]

با تمامی این اوصاف ضروری است برای بحرانی به این ابعاد چاره‌اندیشی جدی صورت گیرد، اما از سوی مسئولان حکومتی تنها عملی که برای مقابله با این بحران شده است وعده‌های سر خرمن و استفاده از کلیدواژه‌هایی ماند «فاجعه» و «زلزله خاموش» بوده است.

امری که به  نظر می‌رسد در اراده و خواست حکومتگران بر ایران جایی ندارد و به همین دلیل است که مشکلاتی این چنینی از سوی مردم بازتاب‌هایی چون شعارهای «مرگ بر خامنه‌ای» و «مرگ بر دیکتاتور» در مواجهه با قطعی برق در شهرهای ایران می‌یابد. [فریاد شبانه مرگ بر خامنه ای در فردیس کرج]

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)