بحران آب علاوه بر قطعی برق و پیک پنجم کرونا

در حالی که کشور وارد روزهای گرم تابستان شده بحران آب به همراه قطعی برق و اوج گرفتن پیک پنجم کرونا امان شهروندان ایرانی را بریده است.

بحران آب چیست؟

بر اساس تعاریف کلاسیک هر گاه مجموع مصرف آب در یک کشور بیشتر از ۴۰ درصد کل منابع تجدیدپذیر آب آن کشور باشد آن کشور وارد بحران آب یا معضل کم آبی می‌شود.

تامین آب شرب ۴۶۷ شهر در ایران وابسته به منابع آبی پشت سدهاست اما میزان آب سدها در سال ۱۴۰۰ نسبت به متوسط سال ۱۳۹۹، ۶۰ درصد و میزان حجم موجود در آنها نیز ۳۴ درصد کاهش یافته است.

در روز ۱۴ تیر ۱۴۰۰ یعنی هنوز نیمی از ماه اول تابستان نگذشته و تابستان هنوز روزهای گرم‌ترش را به رخ نکشیده است پایتخت وارد وضعیت نارنجی؛ یعنی هشدار کم‌آبی قرار گرفته است.

استان تهران به تنهایی ۲۵ درصد و شهر تهران ۱۷ تا ۱۸ درصد از آب شرب کشور را مصرف می‌کنند.

در حال حاضر بحران آب در تهران به نسبت سال‌های گذشته بسیار عمیق‌تر شده و سدهای تهران ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش حجم داشته‌اند و در سال ۱۴۰۰ سدهای تهران کسری ۳۶۰ میلیون متر مکعبی آب را تجربه می‌کنند، اما مشکل تنها در تهران نیست. [۸۰۰ روستا در خوزستان و روی دریای نفت آب آشامیدنی پایدار ندارند]

اما اگرچه بحران آب فعلی ایران تا حدود زیادی به منابع آبی و میزان آب بستگی دارد اما قطعا بیش از همه، بحرانی است که حکومت ولایت فقیه ساخته و ناشی از چندین دهه سوء مدیریت سیاسی که کاهش یا حل این بحران را که آسیب های بسیار جدی و تا اندازه‌ای دائمی به کشور وارد می‌کنند را بسیار دشوار می‌کند.

۳۰۴ شهر در معرض بحران آب

مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب کشور عنوان کرد در حال حاضر از ۳۰۴ شهر در معرض بحران آب، ۱۰۱ شهر در وضعیت قرمز تامین آب قرار دارند.

حمیدرضا جانباز افزود در سال ۱۴۰۰ قرار بوده آب آشامیدنی حدود ۸ هزار روستا از طریق آبرسانی سیار انجام شود. این عدد در سال ۱۳۹۹ برابر با پنج هزار و پانصد روستا بوده است.

به عبارت دیگر تعداد روستاهایی که به نسبت سال ۱۳۹۹ با تانکر آبرسانی می‌شوند در طول تنها یک سال ۴۵ درصد افزایش داشته است. [بحران بی‌آبی در کشور، نزدیک به نیمی از جمعیت کشور به منابع آب دسترسی ندارند]

بحران آب استان‌‌های شمالی را نیز در برگرفته

بحران آب در ایران به حدی رسیده که استان‌های شمالی کشور که از نظر میزان بارندگی در رتبه بالاتری قرار دارند نیز دچار بحران آب هستند.

مدیر عامل آبفای مازندان روز یکشنبه ۱۳ تیر از وجود بحران آبی در این استان خبر داد.

استان  گرگان نیز که از نظر میزان بارش در رتبه‌ای تقریبا مشابه مازندران قرار دارد نیز شاهد قطعی چند ساعته آب در مرکز استان یعنی شهر گرگان بوده است.

در این شکی نیست که ایران در منطقه گرم و خشک و نیمه بیابانی قرار گرفته و این حدود جغرافیایی باعث ایجاد مشکلاتی در عرصه تامین آب شرب می‌شود اما تمامی مشکل بحران آب به اقلیم ایران برنمی‌گردد.

مشکلات و دلایل دیگری نیز در کارند که شاید بتوان گفت سهم آنها در بحران آب بیشتر از آب و هوای و اقلیم آب و هوایی کشورمان است.

فرسودگی شبکه انتقال آب

یکی از عوامل قطعی آب فرسودگی شبکه انتقال آب می‌باشد. آبی که برای شرب تصفیه و سالم‌سازی می‌شود به دلیل فرسودگی شبکه و لوله‌های آب و دستگاه‌های مربوط به آن در راه رسیدن به مقصد یعنی مصرف کننده از بین می رود.

تنها به عنوان نمونه در روز ۸ تیر ۱۴۰۰، بهروزی؛ مدیرعامل آبفای شیراز اعلام کرد ۲۵ تا ۲۶ درصد از آب این استان در شبکه توزیع هدر می‌رود.

پیش از این و در ابتدای تیر ۱۳۹۹ نیز معاون وزیر نیرو؛ تقی‌زاده، اعلام کرده بود «در حال حاضر ۳۰ درصد تجهیزات موجود در صنعت آب فرسوده هستند که نیاز به تعمیر و یا تغییر دارند… اما اصلاح تمام زیرساخت‌ها نیازمند سرمایه زیادی است.»

کشاورزی ناکارآمد و غیرتوسعه یافته

یکی دیگر از دلایل کمبود آب کشاورزی ناکارآمد و غیرتوسعه یافته در حاکمیت ملایان در ایران است.

در حالی که تنها ۱۲ درصد از مساحت ایران زیر کشت محصولات کشاورزی می رفته است  حدود ۹۳ درصد از مصرف آب ایران در بخش کشاورزی بوده است.

این امر به شدت منابع آبی را تحت تاثیر قرار داده و در سایه سوء مدیریت و عدم مدیریت فجایع ناشی از آن به بخش آب شرب مصرفی شهروندان سرریز می‌شود.

سدسازی‌های بی‌رویه

سدسازی‌های بی‌رویه که عمدتا توسط سپاه پاسداران و بعد از پایان جنگ بین حاکمیت ولایت فقیه با عراق وارد این عرصه شد یکی از علل اصلی کمبود و در نتیجه آن قطعی آب  در ایران می‌باشد.

این ارگان قدرت عرصه را در این زمینه بر سازمان‌های متولی از جمله سازمان محیط زیست و فعالان این عرصه تنگ کرده و برای منافع اقتصادی دست به احداث سدهایی زده است که نه مقرون به صرفه هستند و نه در تامین آب شرب مصرفی شهروندان و حتی تامین آب کشاورزی کارآمد هستند. نمونه سد گتوند از این حیث قابل توجه است.

تاثیرات بحران آب بر جامعه انسانی

کم‌آبی و بحران کمبود آب در حالت معمول جامعه شهروندی هر کشور را با مشکلات عدیده‌ای مواجه می‌سازد. اما آنچه این روزها در گرماگرم تابستان و بحران آب به مشکلات مردم ایران دامن زده است اوج گرفتن پیک پنجم کرونا است.

بر پایه آخرین اطلاعات اعلام شده ۹۲ شهر ایران در وضعیت قرمز و حاد شیوع بیماری کرونا قرار دارند که برخی از این استان‌ها در نواحی کاملا خشک کشور قرار گرفته‌اند از جمله سیستان و بلوچستان، هرمزگان، فارس، یزد و…

با این وضعیت و نیاز شدید به آب در روزهای گرم تابستان و مصارف بهداشتی برای مقابله با شیوع کرونا می‌توان حدس زد که تاثیرات بحران آب جامعه انسانی در  ایران چگونه و چقدر است.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)