پیشگفتار مترجم

برای انتشار مجدد الفبای جنگ سراسر آلبوم عکس نوشته‌ها را مورد بازخوانی قرار دادم و بخش‌های مختصری از توضیحات را که در گذشته غیرضروری دانسته بودم به ترجمۀ حاضر افزودم. در نسخۀ حاضر مثل نسخۀ پیشین سعی کردم نسخۀ مجازی کاملاً منطبق بر نسخۀ اصلی باشد.
مطمئناً کیفیت تصاویر و اندازۀ آنها در شرایط مجازی نمی‌تواند کاملاً با نسخۀ اصلی برابری کند. در نسخۀ فرانسوی و آلمانی صفحاتی که عکس نوشته‌ها را بدرقه می‌کنند زمینۀ عادی و سفید و فقط زمینۀ صفحات عکس نوشته‌ها سیاه است. متأسفانه فن آوری من در زمینۀ صفحه آرائی اجازه نمی‌دهد که این تفاوت را رعایت کنم. برای چهار بیتی‌های برتولت برشت نیز که از ترجمۀ فرانسوی به فارسی ترجمه کرده‌ام، بیشتر متوجه مفاهیم شاعرانه بوده‌ام تا ترجمۀ شعر که یکی از مشکلترین کارها در ترجمه است.
در حال حاضر گرچه نزدیک به سه دهه است که بطور کلی از برتولت برشت و دانشکدۀ تآتر… فاصله گرفته‌ام، ولی در اینجا بطور مختصر می‌توانم بگویم که» الفبای جنگ «چنانکه می‌بینیم از تعدادی ]عکس نوشته[تشکیل شده و حاکی از نگرش برتولت برشت به موضوع تصویر و بهتر
بگوئیم دیالکتیک ضروری بین تصویر و نوشته در فرآیند تشکل مفاهیم و درک واقعیتها نزد خواننده است. با این حساب که از دیدگاه برتولت برشت و از دیدگاه مارکسیستی موضوع فقط به درک واقعیت منحصر نیست بلکه همواره روی مداخلۀ قانونمند و آگاهانۀ انسانها برای دگرگون کردن جهان در راستای منافع عمومی و پرولتاریا اصرار می‌ورزد. در اینجاست که بحث دربارۀ نقش خلاقیت هنری در جبهۀ جنگ طبقاتی در حوزۀ زیبائی شناسی که در مقطع انقلاب اکتبر روسیه و سپس سالهای ۲۰ آغاز شد از اهمیت خاصی برخوردار است زیرا همین سرشت مبارزه جویانه در عرصۀ شناخت و آرزومندی برای ایجاد تحول در جهان پیرامون ممکن است به تشکل یکی از سنجه‌های اجتناب ناپذیر برای تشخیص و بازشناسی اثر واقعاً هنری بیانجامد. از دیدگاه او تصویر به تنهائی قادر به بیان واقعیت نیست و نیازمند توضیح می‌باشد. به سخن دیگر دیالکتیک عکس و نوشته‌ای که آن را همراهی می‌کند می‌تواند دربارۀ واقعیت به ما گزارش دهد. واقعیتی که در الفبای جنگ بازنمائی شده، با ساز و برگی که پیش روی ماست، عکس و نوشته) چهار بیتی (در نظم خاصی، مربوط است به جنگ و مشخصاً جنگ جهانی دوم. بی گمان الفبای جنگ را می‌توانیم به عنوان اثر هنری پرولتاریائی و معرف نگرش مارکسیستی برتولت برشت نسبت به ادبیات و موضوع جنگ بدانیم. برای مثال، در عکس نوشتۀ شمار ۀ ۴۹ نمونه‌ای از این نگرش را می‌بینیم:» تنها علیه ما بود که بلد بودند با هم متحد شوند «. به این معنا که جنگ در جایگاه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای نظم سرمایه و طبقاتی دشمن نوع بشر است و ارتش هائی که علیه یکدیگر می‌جنگند در واقع علیه» ما «]مردم – نوع بشر[ بسیج شده‌اند.
به سخن دیگر می‌توانیم بگوئیم که برشت در ساخت و ساز این کتاب، نمایشنامۀ» صعود مقاومت ناپذیر آرتور و اوئی «) و نمایشنامه‌های مشابه دیگر (را در شکل دیگری و با ساز و کار دیگری بازنمائی کرده است. ظهور و سقوط هیتلر، با این حساب که تا وقتی نظم سرمایه به نفع سوسیالیسم سرنگون نشده ما همچنان در خطر تکرار فاجعه خواهیم بود. در عکس نوشتۀ شمارۀ ۶۶، برشت در مورد بازگشت اسیران جنگی فرانسوی هشدار می‌دهد:» ولی هرگز تصور نکنید آزاد شده‌اید «. عکس نوشته‌ها با توضیحات و نوشته‌های فرامتنی در نسخۀ فرانسوی، و به همین گونه داستان سیر تکوینی و تاریخی الفبای جنگ) ص ۱۸۶ همین کتاب (به این تعبیر برتولت برشت دربارۀ جنگ دوم جهانی ابعاد گسترده تر و ر وشنتری بخشیده است. با یادآوری این نکته که، بطور کلی موضوع جنگ نیز در دوران ما به دلیل سیاست‌های جنگ طلبانۀ و تجاوزکارانۀ ضروری برای نظام سرمایه داری و تداوم خشونت ناظر بر جامعۀ طبقاتی بیش از پیش» الفبای جنگ «را به موضوعی به روز شده تبدیل می‌کند.
ساخت ساز الفبای جنگ کمابیش با مقولۀ مونتاژ به مفهومی که در سینما و به همین گونه در نمایشنامه‌های خود برتولت برشت ر ایج است نسبت هائی را نشان می‌دهد، دربارۀ این موضوع در بخش توضیحات به شکل پراکنده مطالبی مطرح شده است. به سخن دیگر آنچه از بن مایه‌ها و تأثیرات زیبائی شناختی اثر انتظار می‌رود، دستیابی به حقیقت – در آمیخته با احساسات زیبائی شناختی – در عبور از ابهامات و تحریفاتی می‌کوشد که روی واقعیت تاریخی مانند جنگ دوم جهانی سایه انداخته است. یعنی موضوعی که به ما اجازه می‌هد تا فراسوی الفبای جنگ دربارۀ قابلیت هنر در شناخت جهان بیرونی… و به هدف… مداخله در آن، در اینجا برای جلوگیری از تکرار فاجعه‌ای به نام جنگ بیاندیشیم)… (. یعنی موضوعی که الفبای جنگ را به الفبای صلح تبدیل می‌کند. یادآوری این نکته نیز خالی از فایده نیست که کتاب حاضر با نظریات برتولت دربارۀ سامانۀ تآتری نیز در پیوند تنگاتنگ قرار می‌گیرد. برتولت برشت برای کار تدارکاتی نمایشنامه هائی که به روی صحنه می‌آورد همیشه یک آلبوم، دفتر یادداشت یا پرونده برای کارهای صحنه‌ای و نمایشنامه‌هایش تهیه می‌کرد که شامل توضیحات صحنه‌ای و عکس بود. او تهیۀ این دفتر یادداشت برای کار نمایش یا ]کتاب صحنه‌ها یا الگوها[ را به شکل جامعتری برای تآتر آموزشی مطرح می‌کرد. از دیدگاه او نمایشنامۀ آموزشی را باید مشابه یک پژوهشعلمی تلقی کنیم که مانند هر آزمایشگاه علمی و تجربی دیگری به پر وندۀ
مدون نیاز دارد،» در نخستین مرحلۀ اجرای نمایشنامۀ آموزشی، ابزارها دارای همان عمل کردی ست که ابزارهای فنی در پژوهشگاه‌های علمی «با این پیشگفتار، الفبای جنگ را به خوانندگان می‌سپارم و محض اطلاع یادآوری می‌کنم که در یوتوب الفبای جنگ با موزیک هانس ایسلر
منتشر شده که می‌توانید در لینک ذیل در یوتوب جستجو کنید.

حمید محوی
گاهنامۀ هنر و مبارزه. پاریس. مارس ۲۰۱۹

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)