به استانبول خوش آمدید. مهماندار محجبه با لبخندی بر لب در فرودگاه آتاتورک این جمله را به من گفت. اولین آگهی ای که در سالن فرودگاه دیدم یک برند تجاری مربوط به پوشاک بود. تصویر مانکنی محجبه که کت چرم این برند را پوشیده بود خودنمایی می کرد. سه مرد با ریش های بلند و لباسی سنتی اعراب حوزه خلیج فارس مشابه شیوخ سعودی و واعظان مذهبی مسلمان از گیت مقابل وارد شدند. این اولین تصویری بود که من در سفرم به ترکیه دو ماه پیش از کودتای ۱۵ ژوئیه مشاهده کردم. این تصویر بسیار متفاوت از برداشت من از توضیحات مادرم درباره ترکیه در دهه ۸۰ میلادی بود ترکیه ای که در آن زمان تحت حکومت نظامیان بود با ساختاری سکولار که نشانه ای از نمادهای مذهبی در آن دیده نمی شد.

پس از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در سال ۲۰۰۳ میلادی بسیاری از اندیشکده های امریکایی عموما لیبرال از جمله بروکینگز و کارنگی از حزب عدالت و توسعه به عنوان مدلی مطلوب برای خاورمیانه یاد می کردند آنان باور داشتند که این حزب ترکیب مناسبی از دموکراسی، سکولاریسم و اسلام را ارائه داده است. در آن زمان در ایران من کتابی را تحت عنوان «احزاب اسلامی و چشم انداز لائیستیه در ترکیه» نوشتم و در آن استدلال کردم که اردوغان رییس جمهوری کنونی ترکیه و نخست وزیر وقت آن کشور به دموکراسی باوری ندارد. او خود سال ها پیش گفته بود که دموکراسی از دیدش تراموایی برای رسیدن به هدف است. من به سخنرانی های او در زمان شهرداری اش در استانبول اشاره کرده بودم که تا چه اندازه بار مذهبی داشت. اظهارات او نشان می داد که تا چه اندازه مایل به وارد کردن دین به عرصه سیاست است.

بیش از یک دهه از آن زمان می گذرد. امروز مخالفان اردوغان بازداشت می شوند و صدها هزار نفر از اعضای ارتش، معلمان و روزنامه نگاران بازداشت شده اند. همه این موارد نشان می دهند که خوش بینی درباره مدل محافظه کاران مسلمان در ترکیه اشتباه بود.

متاسفانه بسیاری از تحلیلگران از آن چه در روزنامه ها و رسانه های نزدیک به حزب عدالت و توسعه منتشر می شوند را نادیده می گیرند و همین موضوع سبب خطای در تحلیل می شود. در طول هفته های اخیر تنش میان امریکا، اتحادیه اروپا و ترکیه شتاب گرفته است. ضدیت با سکولاریسم، ضدیت با مدرنیته و اعتقاد به محافظه کاری مذهبی و اجتماعی محتوا و موضوع اصلی سرمقاله ها و یادداشت های نوشته شده توسط روزنامه نگاران مورد حمایت دولت ترکیه به ویژه پس از کودتای نظامی ناموفق اخیر در آن کشور بوده اند.

یکی از حملات اخیر اصلی حامیان حزب عدالت و توسعه علیه مولفه اصلی جمهوری ترکیه بوده است: سکولاریسم.

به عنوان مثال، «ارگون ییلدیریم» در یادداشتی در روزنامه «ینی شفق» از رسانه های نزدیک به دولت عدالت و توسعه در تاریخ ۳۱ ژانویه نوشت:«اکنون باید از رابطه میان اسلام و قانون اساسی صحبت کرد. اسلام چگونه می تواند قانون اساسی ای را تاسیس کند که با میراث، منابع و روح و روان خود منطبق باشد؟ از منظر اسلامی چه نوع قانون اساسی ای مناسب است؟ ما در حال حرکت به سویی هستیم که ترکیه می خواهد قانون اساسی جدیدی را تنظیم و تصویب کند. مسلمانان با جهان بینی اسلامی باید این سوالات را مطرح کنند. آنان باید مفاهیم تازه ای با چشم اندازها و واقعیت های جدیدی را پیش رو قرار دهند که دارای اندیشه و محتوای اسلامی باشد. اسلام یک دوره سکوت را پشت سر گذاشته است. در نتیجه، مسلمانان نیازمند صحبت کردن درباره یک قانون اساسی جدید هستند و به ارائه پیشنهادات و ایده های خود بپردازند».

پیشنهاد ییلدیریم از آن رو قابل توجه است که چندی پیش از آن اسماعیل قهرمان رییس مجلس ترکیه اعلام کرده بود که در قانون اساسی جدید ترکیه نباید نشانی از سکولاریسم وجود داشته باشد.

این تنها ییلدیریم نیست که در ینی شفق علیه سکولاریسم می نویسد. «یوسف کاپلان» روزنامه نگار دیگری است که در تاریخ ۲۸ اکتبر در آن روزنامه نوشت که سکولاریسم خاورمیانه را به بردگی گرفته است و وقت آن فرارسیده که اسلام دوباره آن را رها کند.

علاوه بر مخالفت رسانه های وابسته به دولت درباره سکولاریسم در ترکیه، اظهارات ضد غربی این رسانه ها نیز می توانند نگران کننده باشند به ویژه آن که ترکیه عضوی از ناتو است. به عنوان مثال،‌ «تامر کورکماز» در ماه سپتامبر در ینی شفق نوشت:«پرچم امریکا نماد تروریسم است» اشاره او به پرچم امریکا به نمایش درامده در منبج سوریه توسط حزب اتحاد دموکراتیک حزب کردی شبه نظامی بود که در شمال سوریه با امریکا علیه تروریست ها همکاری کرده است اما از سوی دولت ترکیه خود به تروریسم متهم شده است. نکته جالب توجه آن است که ترکیه در حالی امریکا را متهم به تروریسم می کند که خود روزنامه نگاران را بازداشت می کند و فضای رعب و وحشت ایجاد کرده است.

در تحلیل نهایی، ترکیه در معرض شکست های پیاپی قرار گرفته است. با وجود حملات تروریستی تقریبا هر روزه دولت آن کشور تصمیم گرفته تا دشمن واقعی را هر شخص و جریانی قلمداد کند که روایتی متفاوت از روایت حاکم را بیان می کند.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)