ایران آکادمیا، دانشگاه مجازی برای آموزش بدون سانسور، گفت‌وگوی علی کلائی با شاهین نصیری

در روزهای اخیر و در شبکه‌های اجتماعی تلاشی دیده می‌شود به نام “ایران آکادمیا”. نهادی که می‌گوید علمی است و می‌خواهد یک دانشگاه مجازی برای آموزش بدون سانسور باشد. با شاهین نصیری، پژوهشگر فلسفه، یکی از بنیانگذاران و عضو هیأت مدیره “ایران آکادمیا” در باب چیستی و چرایی این نهاد علمی به بحث نشسته‌ایم 

ایران آکادمیا چیست؟ اصولا چه تعریفی را برای آن در نظر دارید؟
– واژه‌ی «آکادمیا» که ریشه در اساطیر یونان دارد٬ برای نخستین بار نام نهادی آموزشی شد که آن را افلاطون حدود ۲۵۰۰ سال پیش در شهر آتن بنیان گذاشت. امر آموزش در این نهاد به‌عنوان یک کنش جمعی انگاشته می‌شد که از طریق پرسشگری٬ سنجش و گفت‌وگوی برابر میان اعضای آن صورت می‌پذیرفت. شاخص دیگر این نهاد٬‌ استقلال و تعلق آن به حوزه‌ی خصوصی – عمومی است که یونانیان آن را «آگورا» (۱) می‌نامیدند. حوزه خصوصی – عمومی جایی است که افراد می‌توانند به‌طور آزادانه به بحث و گفت‌وگو پیرامون موضوع‌های گوناگون بپردازند. شاید بتوان گفت که سنگ بنای علوم انسانی و اجتماعی با تأسیس چنین نهادی و نهادهای مشابه در‌‌ همان دوران گذاشته شد.

شاهین نصیری

در دوران مدرن٬ آکادمیا به سرمشقی الهام‌بخش برای اندیشمندان و روشنفکران تبدیل شد تا بتوانند نهاد مستقل دانشگاه که اساس آن آزادی‌های علمی و پژوهشی است را پایه‌ریزی کنند. ما نیز با الهام از چنین سنت آموزشی دیرین تلاش می‌کنیم تا به دانشجویان در ایران در راستای دستیابی به خودآیینی فردی و جمعی که لازمه‌ی آن پرورش پرسشگری و اندیشه‌ی سنجشگر است یاری رسانیم. “ایران آکادمیا” (۲) نهادی علمی است که گستره‌ی فعالیت خود را در حوزه‌ی علوم انسانی و اجتماعی تعریف می‌کند. به‌طور خلاصه٬ اهداف اصلی این نهاد را می‌توان این‌چنین برشمرد:
الف) ایجاد و گسترش فضای آموزشی آن‌لاین که از طریق آن دانشجویان فارسی زبان بتوانند به‌طور آزادانه و رایگان به دانش روشمند و سنجشگر٬ پژوهش‌های معتبر معاصر و منابع روز در حوزه‌ی علوم انسانی و اجتماعی دسترسی پیدا کنند؛
ب) ایجاد فضایی برای تبادل فکری میان جامعه علمی فارسی‌زبان در حوزه‌ی علوم انسانی و اجتماعی که بتواند در زایش گفتمان‌های نوین به‌منظور رویاروی با مسائل و مشکلات خاص در ایران و کشورهای فارسی زبان مؤثر باشد؛
ج) ایجاد و تقویت پل ارتباطی میان جامعه‌ی عملی جهانی و دانشجویان و پژوهشگران ایرانی.

* آموزش آن‌لاین از دیدگاه ایران آکادمیا به چه معناست؟ دلیل پرداختن به این نوع آموزش از دیدگاه شما چیست؟
– در دوران ما مرز‌ها و محدودیت‌های جغرافیایی برای تبادل اطلاعات و گسترش آگاهی در حال کم‌رنگ شدن است. در کل می‌توان گفت که در این روزگار برای کسب دانش نیازی به کلاس درس و ساختمان و کنکور… نیست. امروزه٬ دانشگاه‌های بزرگ دنیا نیز این نکته را دریافته‌اند و خدمات آموزشی خود را از طریق اینترنت به دور‌ترین نقاط دنیا ارائه می‌کنند. به همین دلیل٬‌ برای آموزش در ایران نیز می‌توان از فن‌آوری نوین بهره گرفت و از این طریق آموزش آزاد را تسهیل کرد.
ایران آکادمیا به‌عنوان یک دانشگاه مجازی تلاش خواهد کرد که نقشی مکمل برای رفع کاستی‌های ریشه‌دار در علوم انسانی و اجتماعی در ایران ایفا کند. ما سعی خواهیم کرد که با ایجاد چنین نهادی به رشد و فراگیرشدن گفتمان‌های مهم٬‌ اما به حاشیه رانده شده٬‌ دامن زنیم. در این راستا٬‌ باور ما این است که آموزش سنجش‌گرانه و آزاد با به‌کارگیری ره‌یافت بینارشته‌ای می‌تواند نقش مؤثری در تحلیل و بررسی پیچیدگی‌های جامعه مدرن بازی کند. افزون بر این٬‌ ایران آکادمیا امکانی است برای کسانی که به دلایل گوناگون با موانعی برای ادامه تحصیل در ایران روبه‌رو هستند تا بتوانند از آموزش آزاد و بدون سانسور بهره‌مند شوند. به دلیل ویژگی فراسرزمینی این ابتکار٬ ما در نظر داریم که این امکان را فراهم سازیم تا دانشجویان و پژوهشگران در کشورهای فارسی‌زبان دیگر نیز بتوانند‌ با ایران آکادمیا در ارتباط متقابل قرار گیرند‌؛ چراکه عامل مشترک زبان و جغرافیا ما را به هم پیوند می‌زند و تبادل علمی ‌می‌تواند در تببین و حل مسائل ژرف منطقه‌ای به‌کار آید.

* ساختار ایران آکادمیا به چه صورت تعریف می‌شود؟ لطفا قدری در رابطه با ساختار آموزشی و اداری آن توضیح دهید؟
– ایران آکادمیا یک مؤسسه مستقل و مردم‌نهاد است. این نهاد بر مبنای سازوکار نظارتی چندلایه و ساختار اجرایی پویا سازمان‌یابی شده است. مهم‌ترین ارگان این نهاد «هیئت مدیره» است که مسئولیت تدوین و ارزیابی سیاست‌های کلان راهبردی٬ مالی و اجرایی را به‌عهده خواهد داشت. (۳) در کنار هیئت مدیره٬ «هیئت علمی» ‌ آکادمیا به‌طور مستقل فعالیت خواهد کرد. (۴) وظیفه هیئت علمی به‌طور خلاصه تدوین٬ ارزیابی و نظارت بر کیفیت آموزشی و پژوهشی ایران آکادمیا است. افزون بر این٬ هیئت‌های نظارتی٬ مشاور (۵) و پشتیبانان بین‌المللی (۶) برای حفظ و تقویت کیفیت اجرایی و علمی این نهاد تشکیل شده‌اند. این هیئت‌ها به ارزیابی و سنجش عملکرد اجرایی٬ آموزشی و مالی ایران آکادمیا خواهند پرداخت.

* آیا مدارک ایران آکادمیا از نظر آموزشی و از دیدگاه دانشگاه‌ها معتبر است؟ کدام دانشگاه‌ها آن را به رسمیت شناخته‌اند یا خواهند شناخت؟
– مدارک تحصیلی فارغ‌التحصیلان ایران آکادمیا از سوی سازمان‌های اعتباربخشی علمی در هلند با معیارهای عملی اروپا صادر خواهند شد. بنابراین٬ دانشجویان فارغ‌التحصیل از ایران آکادمیا می‌توانند مدرکی معتبر دریافت کنند. ما همچنین در حال مذاکره با دانشگاه‌های معتبر اروپایی٬‌ از جمله دانشگاه لایدن در هلند هستیم تا بتوانیم از همکاری و پشتیبانی علمی آن‌ها نیز بهره‌مند شویم.

* روش آموزش و ارزشیابی در ایران آکادمیا چگونه است؟
– نخستین دوره‌ی آموزشی ایران آکادمیا برنامه‌ای بینارشته‌ای است به‌عنوان «مطالعات اجتماعی» که در مقطع کار‌شناسی ارشد به‌صورت آن‌لاین برای یک سال تحصیلی ارائه می‌شود. (۷) دروس طراحی شده این برنامه ترکیبی از موضوع‌های مربوط به رشته‌های گوناگون٬ از جمله جامعه‌‌شناسی، ‌ فلسفه سیاسی٬ اقتصاد سیاسی و علوم سیاسی است. اما تمرکز اصلی ما به‌طور ویژه بر آموزش روش‌شناسی سنجشگر و نظریه‌های نوین علوم اجتماعی خواهد بود. دانشجویان که در یک دوره‌ی کامل آموزشی شرکت می‌کنند٬ باید چهار درس اصلی (یک درس روش‌شناسی و سه درس بنیادین) در ترم اول و دو درس انتخابی در ترم دوم را با موفقیت پشت سر بگذارند. سال آموزشی با یک کار تحقیقی و نگارش پایان‌نامه خاتمه می‌یابد. در این دوره٬ استادان ایران آکادمیا به‌طور مستمر بر روند پیشرفت علمی دانشجویان نظارت خواهند کرد.

* متقاضیان تحصیل در ایران آکادمیا چگونه می‌توانند به شما بپیوندند و تحصیل را با شما آغاز کنند؟
– ما به زودی فرایند و شرایط ثبت نام را از طریق تارنما و صفحه فیس‌بوک ایران آکادمیا اعلام خواهیم کرد. از آن‌جا که به دلیل محدودیت ظرفیت برای دوره‌ی کامل آموزشی تنها تعداد محدودی از متقاضیان را می‌توانیم بپذیریم٬ تلاش خواهیم کرد که برای علاقمندان این امکان را به‌وجود آوریم تا بتوانند به‌طور آزاد در کلاس‌های درسی ایران آکادمیا شرکت کنند.

* برتری سیستم شما بر دیگر سیستم‌های آموزشی فارسی زبان آن لاین چیست؟
– تاکنون تلاش‌هایی ارزشمند در زمینه‌ی آموزش آن‌لاین صورت گرفته است. شاید بتوان در رابطه با تفاوت اصلی کار ما نسبت به پروژهش‌های موجود در عرصه‌ی زبان فارسی به رویکرد آکادمیک این ابتکار اشاره کرد. به همین دلیل٬ این نهاد مخاطب خاص دارد. هدف ما این است که به‌نوبه‌ی خود با گسترش آزادانه‌ی دانش و آگاهی به‌صورت روشمند و سنجشگر به تقویت یک جامعه‌ی آکادمیک پویا در ایران یاری رسانیم؛ چراکه باور داریم بدون برخورداری از چنین جامعه‌ای٬‌ رویارویی با مشکلات عمیق اجتماعی٬ فرهنگی و سیاسی که کشورمان از آن رنج می‌برد ناممکن خواهد بود.

* روش‌های کمک به مجموعه شما برای بهینه شدن آن چیست؟ لطفا توضیح دهید؟
– شایان ذکر است تمام کسانی که تاکنون به پایه‌ریزی و شکل‌گیری این ابتکار یاری رسانده‌اند٬ کاملا به‌طور داوطلبانه شرکت داشته‌اند. تا جایی که به ما برمی‌گردد٬‌ در حد توان و امکانات خود در راستای تحقق اهداف این نهاد مردمی گام خواهیم برداشت. با این همه٬ خود آشکار است که یک نهاد آکادمیک در این ابعاد برای ارائه‌ی آموزش رایگان باید هزینه‌های ساختاری و بلند مدت زیادی را تأمین کند. بنیان‌گذاران و دست‌اندرکاران این پروژه باور دارند که این نهاد می‌تواند با کمک‌های ایرانیان در سراسر دنیا تثبیت شده و تداوم یابد. با وجود حضور میلیون‌ها ایرانی در سراسر دنیا بالقوه‌گی‌های زیادی در جامعه‌ی ایرانی نهفته است. به همین منظور٬ از چند هفته پیش کمپینی با هدف جمع‌آوری کمک مالی به نام «آگاهی به تحول می‌انجامد» ‌ آغاز و اعلام شده است که دوستان می‌توانند در صورت تمایل به آن یاری رسانند. (۸)

* در مورد ساختار ایران آکادمیا و مباحث مختلف آن توضیحاتی را فرمودید. حال سوال این‌جاست که اصولا به چه دلیلی و با کدام انگیزه به سراغ این بحث آمدید. در واقع شاید پس از شرح ایران آکادمیا باید پرسید چرا ایران آکادمیا؟
– انگیزه‌ی ما برای پایه‌گذاری ایران آکادمیا را شاید بتوان در دو هدف درهم‌تنیده‌‌٬ بنیادین و بلند‌مدت خلاصه کرد: الف) گسترش آزادی‌های آکادمیک ب) پرورش خودآیینی فردی ‌ـ جمعی.
نهاد دانشگاه در ایران برخلاف عرف‌های بین‌المللی در رابطه با آزادی‌های آکادمیک همواره زیر نظارت جزم‌اندیشانه و ذره‌بین تنگ حکومت بوده است. وجود آزادی‌های آکادمیک از جمله به این معنا است که دانشگاهیان بتوانند٬ بدون دخالت نهادهای حکومتی یا مذهبی٬ تصمیم بگیرند که چه چیزهایی را آموزش دهند٬ چگونه آن را آموزش دهند و چه افرادی را به‌عنوان آموزگار٬ پژوهشگر و دانشجو برگزینند. نبود این آزادی‌ها در ایران سبب شده است که نهاد دانشگاه همواره با کاستی‌های ساختاری و ریشه‌ای در زمینه آموزش و پژوهش روبه‌رو باشد که این نارسایی‌ها در رابطه با علوم انسانی و اجتماعی دوچندان است. بنابراین٬‌ نیاز به نهادهای علمی مستقل همواره از سوی دانشگاهیان و پژوهشگران ایرانی احساس و مطرح شده‌ است. در پاسخ به این نیاز٬‌ ما به این باور رسیدیم که می‌توان٬ ورای تمام گرفتاری‌ها و چالش‌های سیاسی٬ در راستای ایجاد یک نهاد مستقل علمی گام نهاد. امکاناتی که فن‌آوری روز٬‌ به‌ویژه اینترنت٬ در اختیار ما قرار می‌دهد ما را بر آن داشت تا این ایده را به مرحله زایش برسانیم. پیش‌نیاز عملی کردن این کار تلاش و پشتکار بود که با همکاری داوطلبانه٬ بی‌وقفه و چندساله دست‌اندرکاران این پروژه فراهم شد.
به باور من٬ امر آموزش و آزادی‌های آکادمیک با پیدایش خودآیینی فردی پیوند خورده است و خودآیینی فردی بدون خودآیینی جمعی پدیدار نمی‌شود. ما هم در این نهاد به امر آموزش به‌عنوان یک کنش جمعی به هدف برقراری خودآیینی فردی ‌ـ جمعی می‌نگریم. امید ما این است که این ابتکار بتواند ‌نمونه‌ای باشد برای دیگر ابتکارهای مردمی و شهروندی در راستای بنیان‌نهادن جامعه‌ای آزاد.

* با پذیرش توضیحات شما این سوال پیش می‌آید که با توجه به غیرسیاسی بودن پروژه شما، آیا تلاش کرده‌اید تا به حکومت ایران در این باره به توافق برسید؟ بالاخص با توجه به روی کار آمدن دولت جدید و سیاست‌های جدید دولت روحانی.
– همانطور که پیش‌تر هم اشاره کردم٬ چنین نهادی٬ براساس فلسفه وجودی آکادمیا٬ به حوزه‌ی خصوصی ‌‌ـ عمومی تعلق دارد و از این منظر عمیقا با «امرسیاسی» (۹) گره خورده است. یکی از مهم‌ترین موانع آموزش در ایران این است که حکومت در تعیین سیاست‌ها٬ جهت‌گیری‌ها و سازوکار علمی آن دخالت مستقیم دارد. تاکنون٬ این نوع دخالت‌گری در تمام عرصه‌های فرهنگی و به‌طور ویژه در حوزه‌ی دانشگاه مانع بزرگی برای رشد و سلامت جامعه بوده است‌. به همین دلیل٬ هدف ما این است که این نهاد را مستقل از هرگونه دخالت حکومتی و دولتی… بنیان گذاریم؛ چراکه اصولا دخالت مستقیم دولت در امر آموزش یک اشتباه پایه‌ایست.

* با توجه به اینترنتی بودن آموزش شما و با توجه به مشکلات اینترنت در ایران، تا چه حد پروژه خود را برای داوطلبان داخل ایران قابل استفاده و مفید می‌دانید؟ در صورت فیلتر شدن آیا توانایی برای گذر از آن یا امکان فنی دیگری مهیا کرده‌اید؟
– این نکته‌ی بسیار مهمی است. ما سعی کردیم به راه‌های گوناگون برای در دسترس قراردادن خدمات ایران آکادمیا بیندیشیم. خوشبختانه یک تیم فنی در حوزه امنیت و خدمات اینترنتی نیز برای تسهیل ارتباط امن از طریق اینترنت به این نهاد یاری خواهد رساند.

* و سرانجام حرف آخر؟
– در گستره‌ی تاریخ٬‌ امر آموزش حلقه‌ی ارتباطی میان نسل‌ها است؛ چراکه نسل‌ها دنیای تاریخی و اجتماعی خود را بر اساس آن‌چه از گذشتگان به ارث می‌برند می‌سازند. بنابراین٬‌ ما نیز در برابر نسل‌های آینده خود مسئولیت مهمی را به عهده داریم. باید امروز از خود بپرسیم آیا پیشرفت بشر در عرصه فن‌آوری در گذار از تیر و کمان به سلاح‌های کشتار جمعی خلاصه می‌شود؟ آیا رسالت انسان سلطه بر طبیعت است که به تخریب آن منجر شده؟ ‌ چرا شأن بشر و حقوق بنیادین انسان در دوران ما٬ با وجود پیدایش گفتمان‌ها و نهادهای رنگارنگ در زمینه حقوق بشر٬ سیستماتیک‌تر از همیشه زیر پا گذاشته می‌شود؟ آیا انسان به‌عنوان موجود سیاسی و تاریخی می‌تواند سرمشقی نوین بیافریند؟ جایگاه انسان ایرانی در این موقعیت زمان ‌ـ‌ مکانی چگونه تعریف می‌شود؟ به باور ما٬ پاسخ به این‌گونه پرسش‌ها را باید در علوم‌انسانی و اجتماعی جست و بهره‌مندی از فن‌آوری مدرن٬ نه برای تخریب٬ بلکه برای گسترش دانش و پرسشگری٬ خود می‌تواند سرمشقی باشد برای بازآفرینی رابطه‌ای نوین با خود٬ با دیگری و با جهان.

* با سپاس از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آدرس تارنمای ایران آکادمیا:
http://iran-academia.com/fa/
صفحه فیس بوک ایران آکادمیا:
https://www.facebook.com/IranAcademia

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱- Agora
آگورا فضایی اجتماعی است که در میان حوزه خصوصی (oikos) و حوزه عمومی یا عرصه قدرت سیاسی (Ekklesia) قرار گرفته است. بنابراین٬ این حوزه٬ با وجود ارتباط تنگانگ با هر دو حوزه‌ی ‌دیگر٬ نباید با آنها یکی انگاشته شود. در آگورا انسان٬‌ به عنوان موجودی سیاسی٬ به‌طور آزادانه به بحث٬ گفتگو و داد‌‌و‌ستد می پردازد و در یک جامعه آزاد قدرت سیاسی در آن دخالت مستقیم ندارد. امروزه٬‌ واژه «جامعه مدنی» برای توضیح این عرصه به کارگرفته می‌شود که شاید به دلایل گوناگون نظری نابسنده باشد.
۲- آدرس تارنما ایران آکادمیا
http://iran-academia.com/about/iran-academia-2/
۳- برای آشنایی با هیئت مدیره لطفا به این لینک مراجعه کنید:
http://iran-academia.com/meet-the-team/
۴- برای آشنایی با استادان ایران آکادمیا میتوانید به این لینک مراجعه کنید:
http://iran-academia.com/about/faculty/
۵- برای آشنایی با اعضای هیئت مشاور لطفا به این لینک مراجعه کنید:
http://iran-academia.com/about/advisory-board/
۶- برای آشنایی با چهره های پشتیبان بینالمللی پروژه نگاه کنید به:
http://iran-academia.com/about/international-honorary-board/
۷- برای مطالعه برنامه آموزشی ایران آکادمیا ن.گ:
http://iran-academia.com/study/programmes/
۸- دوستان میتوانند برای پشتیبانی از این پروژه به لینک کمپین «آگاهی به تحول میانجامد» مراجعه کنند:
http://right2edu.com
۹- The political.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)