برگردان به فارسی: شهرام کیانی
مورخ بریتانیایی و سردبیر نشریه «نیو لفت ریویو»، پری اندرسون، بر آن شد تا تاریخ جوامع طبقاتی اروپا را از دوران باستان تا امروز ترسیم کند. پروژه ناتمام اندرسون نقطه عطفی در تحول تاریخ‌نگاری مارکسیستی به شمار می‌رود.
پری اندرسون در همایش «مرزهای اندیشه» در پورتو آلگره، سال ۲۰۱۳.
بندیکت اندرسون، دانشمند علوم سیاسی، در کتاب خاطرات خود با عنوان «زندگی فراسوی مرزها» از برادر «اندکی کوچک‌تر اما باهوش‌تر» خود یاد می‌کند. او حق داشت به برادرش ببالد. پری اندرسون به واسطه نوشته‌هایش درباره دولت مدرن شهرت یافت و بندیکت نیز برای آثارش در باب ناسیونالیسم ستوده شد.
حوزه‌های مطالعاتی این دو برادر بازتابی از تجربه‌های زیسته‌شان بود. زندگی آن‌ها در دوران کودکی پیوسته دستخوش جابه‌جایی بود؛ پیش از آنکه بورسیه تحصیلی مدرسه شبانه‌روزی مشهور «ایتون» در انگلستان را به دست آورند، از چین به کالیفرنیا، کلرادو و ایرلند نقل مکان کرده بودند. آن‌ها احساس می‌کردند بیگانه‌اند. در بزرگسالی، همین فاصله‌گیری و نگاه از بیرون در مطالعه سازه‌های سیاسی یعنی دولت‌ها و ملت‌ها به کارشان آمد؛ سازه‌هایی که معمولاً در مردمان خود احساس وفاداری و تعلق خاطر برمی‌انگیزند.
در مدرسه ایتون، هم‌دوره‌ای‌های ثروتمند به برادران اندرسون به چشم تحقیر می‌نگریستند. با این حال، آن‌ها و سایر دانش‌آموزان بورسیه‌بگیر نیز به همتایان ثروتمند خود با نگاه از بالا می‌نگریستند. به تعبیر بندیکت، هر دو گروه «افاده‌ای» بودند، هرچند شاید نه به یک اندازه؛ چرا که آزادی‌های اجتماعی در اختیار ابرثروتمندان قرار داشت.
پری اندرسون در تعطیلات میان‌ترم و تابستان در خانه ساعت‌های متمادی مطالعه می‌کرد. او وقت کافی داشت تا هر شش جلد کتاب «تاریخ انحطاط و سقوط امپراتوری روم» اثر ادوارد گیبون را به پایان برساند. بعدها نوشته‌های خود اندرسون نیز همین مقیاس بلندپروازانه را به خود گرفت. او ایده‌های بزرگ را در بستر قرن‌ها و قاره‌ها به بوته نقد و بررسی می‌کشید.
تفسیرهایی که درباره اندرسون نوشته شده گاه سبک نگارش او را «المپی» (باشکوه و فرازمینی) توصیف می‌کنند. او خود برای توصیف آنچه در پی انجامش بود از اصطلاحات «تمامیت پیچیده» و «تمامیت‌بخشی» استفاده می‌کرد. به هر تعبیری که بیان کنیم، روشن است اندرسون از همان جوانی می‌کوشید تاریخ را بر پایه پیوندهای درونی میان اجزای گوناگون یک کل بفهمد، خواه این پیوندها هماهنگ باشند و خواه ستیزه‌جویانه. افزون بر این، اندرسون باور داشت تاریخ باید برای کنشگران عصر خودش کارآمد و سودمند باشد.
چپ نو و راهبرد سوسیالیستی
در پاییز ۱۹۵۶، اندرسون تحصیلات خود را در دانشگاه آکسفورد آغاز کرد. ظرف چند هفته، دو رویداد فضایی پرتنش در میان دانشجویان پدید آورد؛ دانشجویانی که پیش‌تر نیز بر سر مسائل سیاسی همچون استعمار و کمونیسم اروپایی دچار دودستگی بودند. اتحاد جماهیر شوروی انقلابی را در مجارستان سرکوب کرد و هم‌زمان، بریتانیا و فرانسه کانال سوئز را به اشغال درآوردند.
اندرسون بعدها گفت: «تقریباً محال بود جوان پرشوری آن تجربه را از سر بگذراند و بسیار سریع و عمیق سیاسی نشود.» اندرسون و دوستانش به دلیل موضع تقابلی خود در برابر جریان‌های جاافتاده چپ، یعنی سوسیال‌دموکرات‌ها و کمونیست‌ها، خود را «چپ نو» نامیدند. آن‌ها از هیچ دولت چپ‌گرای موجودی حمایت نمی‌کردند؛ مسلماً نه از دولت گی موله، نخست‌وزیر سوسیالیست فرانسه که در ماجرای سوئز جانب بریتانیا را گرفت، و نه به نیکیتا خروشچف چشم دوخته بودند که سه سال پس از مرگ ژوزف استالین، تنها اصلاحاتی ناقص در اتحاد جماهیر شوروی انجام داده بود.
سیاسی شدن برای اندرسون به معنای فعالیت در عرصه نشر علمی و پژوهشی چپ بود. در سال ۱۹۶۰، دو نشریه معتبر «دانشگاه‌ها و نقد چپ» و «استدلال‌گر نو» با یکدیگر ادغام شدند و انتشار خود را با نام «نیو لفت ریویو» آغاز کردند. اندرسون دو سال بعد به سردبیری این نشریه منصوب شد و تا سال ۱۹۸۳ در این جایگاه باقی ماند.
دوره سردبیری او گسستی بزرگ از شکل‌گیری اولیه «نیو لفت ریویو» به شمار می‌رفت. نشریه جدید بازتاب‌دهنده منش سردبیرش و این واقعیت بود که جنبش ضد هسته‌ای بریتانیا به بن‌بست رسیده بود و به تبع آن، شتاب حرکت چپ نو نیز فروکش کرده بود. از نگاه اندرسون، روشنفکران چپ می‌توانستند درک بهتری از ریشه‌های تاریخی جهان سرمایه‌داری معاصر به دست دهند. سوسیالیست‌ها با تکیه بر این دانش می‌توانستند بهتر به مصاف سرمایه‌داران و لفاظی‌هایشان بروند.
«نیو لفت ریویو» در پی انتشار آثار اصیل و ترجمه اندیشه‌های اروپایی برای جهان انگلیسی‌زبان بود. اندرسون و تام نیرن همچنین در مجموعه‌ای از مقالات (یا به تعبیر خودشان «تزها») درباره بریتانیا، دیدگاه یک ناظر بیرونی را برگزیدند. آن‌ها درباره وطن خود چنان نوشتند که گویی کشوری بیگانه است. اتخاذ چنین رویکردی برای اندرسون که همواره کنجکاوی بی‌طرفانه‌ای نسبت به دولت‌ها و غرور ملی داشت، چندان دشوار نبود.
تاریخ بزرگ
شیفتگی اندرسون به دولت مدرن به مشهورترین پژوهش او انجامید که در سال ۱۹۷۴ در دو جلد منتشر شد: «گذر از باستان به فئودالیسم» و «تبارهای دولت مطلقه» (که از این پس به اختصار «گذرها-تبارها» نامیده می‌شود). این اثر بخشی از یک مجموعه چهار جلدی برنامه‌ریزی‌شده بود که کار را از همان جایی ادامه می‌داد که گیبون متوقف کرده بود؛ مسیری که از جهان یونانی-رومی آغاز می‌شد، به نظام مدرن دولت‌های سرمایه‌داری اروپا می‌رسید و تا عصر انقلاب سوسیالیستی امتداد می‌یافت.
پروژه بلندپروازانه اندرسون بدین ترتیب اثری در حوزه «تاریخ بزرگ» بود. در آن زمان این رویکرد بیش از امروز رواج داشت؛ برای نمونه اریک هابسبام، دیگر مورخ مارکسیست، پیش‌تر سه‌گانه تأثیرگذار خود درباره «قرن نوزدهم طولانی» را آغاز کرده بود. با این حال، رویکرد «گذرها-تبارها» از این جهت کم‌نظیر بود که می‌کوشید روایتی پیوسته را در بستر هزاره‌ها پیش ببرد.
اهداف او نیز به همین اندازه سترگ بود. اندرسون در پی آن بود که سوسیالیست‌ها را به تاریخ ضروری دولت سرمایه‌داری مدرن مسلح کند؛ دولتی که در اروپای غربی زاده شد و سرانجام جهان را تسخیر کرد. او بر این باور بود که اگر سوسیالیست‌ها بخواهند قدرت دولتی را به دست گیرند و اقتصادی سوسیالیستی و جامعه‌ای آزاد بنا نهند، به چنین تاریخی نیاز خواهند داشت.
اندرسون استدلال می‌کرد که دولت سرمایه‌داری مدرن نتیجه توالی تاریخی معینی است که با سقوط رم آغاز شد. او دو سویه از تمامیت پیچیده اروپا، یعنی شرق و غرب را در طول دو هزاره با یکدیگر مقایسه کرد. منظور اندرسون از تمامیت، ترکیب زیربنای اقتصادی و روبنای سیاسی و در درجه‌ای کمتر، رویه‌های فرهنگی بود.
رویکرد او نقطه مقابل چیزی بود که می‌توان آن را علوم اجتماعی رسمی نامید؛ گرایشی دانشگاهی که اولویت را به مجزا کردن متغیرها می‌دهد. حتی مطالعه تاریخ، که رشته تخصصی خود اندرسون بود، در قرن بیستم به موضوعات محدود و بازه‌های زمانی کوتاه گرایش پیدا کرده بود. اما از دید اندرسون، تمامیت‌بخشی برای درک چگونگی گذار گذشته به حال امری حیاتی بود.
اندرسون به جای تلاش برای سنجش تأثیر عوامل منفرد بر کل بزرگ‌تر، برهم‌کنش آن‌ها را پدیدآورنده چیزی فراتر از جمع ساده اجزا می‌دانست. او در مقاله «اجزای فرهنگ ملی» نوشت: «تمامیت، موجودیتی است که ساختارهای آن چنان در هم تنیده‌اند که اگر هر یک را به تنهایی در نظر بگیریم، چیزی جز یک انتزاع نخواهد بود.» با این حال، راه‌های بی‌شماری برای به کار بستن این اصل وجود دارد و این بر عهده نویسنده است که اجزای مهم را از اجزای کم‌اهمیت تفکیک کند.
همان‌گونه که در «گذرها-تبارها» تشریح شده است، شکافی زودهنگام میان شرق و غرب اروپا هر منطقه را در مسیری قرار داد که پیامدهایی جدی برای تکوین فئودالیسم و سرمایه‌داری داشت. این شیوه‌های تولید (اصطلاحی که به چگونگی تولید ملزومات زندگی در جوامع اشاره دارد) بر پایه نظمی تاریخی و ضروری پدید آمدند.
پری اندرسون استدلال می‌کرد که دولت سرمایه‌داری مدرن نتیجه توالی تاریخی معینی است که با سقوط رم آغاز شد. او دو سویه از تمامیت پیچیده اروپا، یعنی شرق و غرب را در طول دو هزاره با یکدیگر مقایسه کرد.
حاکمیت قطعه‌قطعه
در دوران باستان، تفاوت میان شرق و غرب اروپا به ساختار سیاسی و اقتصادی پیچیده‌تر امپراتوری روم شرقی بازمی‌گشت که بر شالوده نهادهای هلنیستی پیشین بنا شده بود. آن صورت‌بندی پیشین، شرق را پیچیده‌تر، ماندگارتر و به تعبیری پیشرفته‌تر از غرب ساخته بود. همین عقب‌ماندگی غرب بود که اتکای آن را به برده‌داری گسترده، که بر پایه مالکیت بر نیروی کار انسانی تعریف می‌شد، امکان‌پذیر ساخت.
از نگاه اندرسون، فئودالیسم اروپایی در غرب که در قرن‌های دوازدهم و سیزدهم به اوج خود رسید، حاصل «برخوردی فاجعه‌بار» میان صورت‌بندی‌های اجتماعی رومی و ژرمنی پس از تهاجم‌هایی بود که بخش غربی امپراتوری را در قرن‌های چهارم و پنجم متلاشی کرد. او فئودالیسم را ترکیبی اصیل و نوین از آن اشکال پیشین می‌دانست.
کسانی که کار می‌کردند سرف (رعیت) بودند؛ انسان‌هایی ناآزاد که از طریق ابزارهای غیراقتصادی همچون قوانین حقوقی، زور عریان یا سایر اهرم‌های سیاسی به این جایگاه رانده شده بودند. آن‌ها ناگزیر بودند در ازای برخورداری از حمایت، بر روی زمین فرد دیگری کار کنند.
ساختار سیاسی فئودالیسم گونه خاص خود از اقتدار را داشت. اروپای قرون وسطی با پدیده‌ای شناخته می‌شد که اندرسون آن را «قطعه‌قطعه شدن حاکمیت» نامید. اگرچه اقتدار سیاسی و اقتصادی در هم تنیده بودند، اما هرگز تابع یک قدرت واحد و فراگیر نبودند. در عوض، روابط اجتماعی در هر پله از سلسله‌مراتب فئودالی به صورت مجزا اداره می‌شد.
در رأس هرم، پادشاه وام‌دار زیردستان بلافصل خود (واسال‌ها یا تیول‌داران) بود، در حالی که کلیسا قدرت مستقلی بر فرهنگ قرون وسطی اعمال می‌کرد. افزون بر این، حکمرانی تکه‌پاره به این معنا بود که برخی بخش‌ها خودمختار باقی می‌ماندند؛ از جمله زمین‌های اشتراکی (شامل جنگل‌ها، کشتزارها و چراگاه‌ها که در اختیار دهقانان بود) و شهرهای قرون وسطایی (که بسیاری از صنعتگران ماهر در آن می‌زیستند). اندرسون از یک مجموعه سیاسی-اقتصادی ماندگار پرده برداشت. هرچند پیکربندی فئودالیسم با سرمایه‌داری بین‌المللی مدرن تفاوت داشت، اما سرانجام جای خود را به آن داد.
حکومت مطلقه
در قرن چهاردهم همه‌چیز دگرگون شد. نخست، کمبود محصولات کشاورزی به قحطی انجامید و زمین‌های بکر و کشت‌نشده کمیاب شدند. سپس، شیوع طاعون سیاه در سال ۱۳۴۸ جمعیت را تا حدود چهل درصد کاهش داد. اربابان فئودال توانستند شورش‌های دهقانی پس از آن را سرکوب کنند، اما آن طغیان‌ها سرانجام به تحولات اجتماعی راه برد.
به باور اندرسون، رشد شهرهای مستقل و کار مزدی به طور خودکار به دولت سرمایه‌داری مدرن نینجامید و در اینجا هیچ برخورد فاجعه‌باری میان نیروها رخ نداد. در عوض، سازه‌ای میانی به نام «حکومت مطلقه» شکل گرفت. حکومت مطلقه که نه قرون وسطایی بود و نه مدرن، کوششی از سوی پادشاهان اروپایی برای حفظ قدرت در برابر پایان یافتن نظام سرف‌داری و ظهور طبقه بازرگانان جسور و توانمند به شمار می‌رفت.
حکومت مطلقه به معنای تمرکز قدرت در درون یک نظام فئودالی بود. این امر به آن معنا نبود که پادشاهان توانستند اقتداری تام و تمام اعمال کنند. بلکه آن‌گونه که اندرسون شرح داد، مفهوم حکومت مطلقه بیانگر «سنگینی وزن دستگاه جدید سلطنتی بر خودِ نظم اشرافی» بود.
شهرهای نسبتاً مستقل پناهگاهی برای طبقه رو به رشد بازرگانان و تکوین یک اقتصاد پیشاسرمایه‌داری فراهم آوردند، در حالی که سرمایه‌داری نوپا برای مدتی با فئودالیسم هم‌زیستی داشت. اما در شرق، همان بحران‌ها به نتیجه‌ای وارونه انجامید: تحکیم و تثبیت فئودالیسم.
اندرسون میان دو موج سرف‌سازی تمایز قائل شد: موج نخست در غرب از قرن نهم تا چهاردهم، و موج دوم در شرق از قرن پانزدهم تا هجدهم. اگرچه پژوهشگران معمولاً از پدیده دوم با عنوان «سرف‌داری دوم» در اروپا یاد می‌کنند، اما در واقعیت، سرف‌داری پیش از آن هرگز در شرق ریشه ندوانده بود.
شرق پهناور از عرضه نیروی کار مشابه غرب برخوردار نبود. پادشاهان اراده خود را بر شهرها تحمیل کردند و دهقانان را به جرگه سرف‌ها راندند:«دولت مطلقه در غرب، دستگاه سیاسی بازآرایی‌شده یک طبقه فئودال بود که تبدیل عوارض و بیگاری به اجاره نقدی را پذیرفته بود. این دولت جبرانی برای ناپدید شدن سرف‌داری در بستر اقتصادی روزبه‌روز شهری‌تر بود که دیگر به طور کامل بر آن تسلط نداشت و ناچار بود خود را با آن سازگار کند. در مقابل، دولت مطلقه در شرق ماشین سرکوبگر یک طبقه فئودال بود که به تازگی آزادی‌های اشتراکی سنتی تهی‌دستان را محو کرده بود. این دولت ابزاری برای تثبیت سرف‌داری در چشم‌اندازی بود که از هرگونه حیات مستقل شهری یا مقاومت پاکسازی شده بود.»
شاید مهم‌ترین تحول در شرق، تهدید دائمی جنگ بود. هم‌زمان با تلاش دولت‌های مطلقه در غرب برای اعمال قدرت بین‌المللی بیشتر در قرن‌های شانزدهم و هفدهم، دولت‌های شرق نیز ساختارهای مشابهی را به عنوان شیوه‌ای برای دفاع از خود توسعه دادند.
روایت اندرسون از غرب دیدگاهی پیچیده‌تر درباره حاکمیت نسبت به آنچه معمولاً در رشته روابط بین‌الملل یافت می‌شود ارائه داد. روایت او از شرق نیز نگاهی پیچیده‌تر به گذار به سرمایه‌داری نشان داد. در هر دو مورد، سرنوشت جهان اوایل دوران مدرن تحت تأثیر اقتصاد سیاسی هزار سال پیشین آن‌ها رقم خورد.
انقلاب‌های نانوشته
در نیم‌قرنی که از انتشار «گذرها-تبارها» می‌گذرد، اندرسون جلدهای سوم و چهارم برنامه‌ریزی‌شده خود را درباره عصر انقلاب‌های بورژوایی و سوسیالیستی منتشر نکرده است. گرگوری الیوت زمانی اشاره کرد که این خلأ «تنها واقعیت بسیار مهم درباره کارنامه فکری اندرسون و “مرکز غایب” مجموعه آثار اوست.»
او درباره تاریخ مدرن اروپا بسیار نوشته است، به ویژه در کتاب‌هایی همچون «دنیای کهن جدید» (۲۰۰۹) و «اتحادیه‌ای هرچه نزدیک‌تر؟» (۲۰۲۱). این آثار ارزیابی او از سرمایه‌داری اروپا را تا قرن بیست‌ویکم امتداد دادند. با این حال، اندرسون درباره موضوع پیشنهادی جلد سومِ نانوشته، یعنی انقلاب‌های بورژوایی، به آن اندازه ننوشته است. این ایده پرطرفدار اما مناقشه‌برانگیز به پایان فئودالیسم اشاره دارد که گمان می‌رفت در کشورهایی مانند انگلستان و فرانسه به دست طبقه نوظهور بورژوازی رقم خورده است.
پژوهشگران دیرزمانی است در این شگفتی‌اند که چرا اندرسون پروژه خود را به پایان نرساند. بسیاری حدس می‌زدند که او تحت تأثیر تبیین جایگزین رابرت برنر از گذار از فئودالیسم به سرمایه‌داری در مقاله سال ۱۹۷۶ او با عنوان «ساختار طبقاتی ارضی و توسعه اقتصادی در اروپای پیشاصنعتی» قرار گرفته است. این مقاله جنجالی گسترده درباره خاستگاه‌های سرمایه‌داری در میان مورخان به راه انداخت که به سادگی «مناظره برنر» نامیده می‌شود.
در این روایت، نقش بورژوازی کم‌اهمیت‌تر از آن بود که مارکسیست‌ها اغلب تصور می‌کردند. بر پایه استدلال برنر، منشأ واقعی تغییر در مبارزات میان اربابان و دهقانان در روستاهای انگلستان از اواخر قرون وسطی به بعد نهفته بود. در این الگو نیازی به یک طبقه بورژوازی انقلابی نبود که بتواند علیه نظم فئودالی بسیج شود؛ در واقع، مورخان تجدیدنظرطلب انقلاب‌های انگلستان و فرانسه نیز تردید کرده بودند که آیا چنین طبقه‌ای اصلاً وجود خارجی داشته است یا خیر.
اندرسون با وجود تحسین برنر، به نظر نمی‌رسید در پرتو این مناظره نظر خود را تغییر داده باشد. او در نامه‌ای به امانوئل والرشتاین (که خود نیز هم به تز برنر و هم به روایت اندرسون از گذار تردید داشت) تردیدهایش را درباره تز برنر ابراز کرد. هنگامی که برنر در سال ۱۹۹۳ تاریخ جنگ داخلی انگلستان را با عنوان «بازرگانان و انقلاب» منتشر کرد، اندرسون در نقدی به گرمی از این اثر ستایش کرد، اما استدلال نمود که این کتاب شواهد محکمی برای رد برخی استدلال‌های پیشین خودِ برنر به دست می‌دهد:«آنچه یک شورش پارلمانی را به یک انقلاب مسلحانه تبدیل کرد، بنا بر شواهد خود برنر، نقش کاتالیزوری بازرگانان جدید در لندن بود. اگر قرار باشد از بورژواهای انقلابی سراغی بگیریم، بی‌گمان همین‌ها بودند. گونه‌ای که در فرانسه افسانه خوانده می‌شد، صد و پنجاه سال پیش از کنوانسیون در انگلستان به راستی واقعیت داشت. طنز ظریفی است که شواهد تاریخی انبوه، در تقابل با یک باور نظری و نه همسو با آن، یک پژوهشگر مارکسیست را به این نتیجه رسانده است.»
اندرسون هم‌زمان با کار بر روی تاریخ‌های هزارساله صورت‌بندی‌های اجتماعی اروپا، چندین کتاب نیز درباره تحولات فکری و چالش‌های نظریه مارکسیستی منتشر کرد: «ملاحظاتی درباره مارکسیسم غربی» (۱۹۷۶)، «جدل‌هایی در درون مارکسیسم انگلیسی» (۱۹۸۰) و «در مسیر ماتریالیسم تاریخی» (۱۹۸۳). با این حال، در دهه ۱۹۸۰ او شاهد بود که طیف ایدئولوژیک تقریباً در تمام نقاط جهان به طور قاطع به سمت راست متمایل شد.
از نظر سیاسی، این دهه دولت‌های راست‌گرای مارگارت تاچر و رونالد ریگان را به قدرت رساند. ایدئولوژی نئولیبرال آن‌ها وعده صلح و رفاه پایدار را از طریق عقب راندن دولت رفاه پساجنگ می‌داد. نئولیبرالیسم به جای آنکه با واکنش ایدئولوژیک روبه‌رو شود، احزاب دیرپای میانه و چپ را نیز مجذوب خود کرد. تونی بلر و بیل کلینتون اصول آن را از آنِ خود کردند و کاهش‌هایی در خدمات رفاهی اعمال نمودند که حتی همتایان محافظه‌کارشان بیست سال پیش‌تر جرئت انجامش را نداشتند.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، سرمایه‌داری بازار آزاد همچون آتش در نیزار سراسر بلوک شرق سابق را درنوردید. فرانسیس فوکویاما این دوره را در مقاله و کتابی به همین نام، به عنوان «پایان تاریخ» جشن گرفت. اندرسون نیز به نوبه خود، به پیشروی ایدئولوژیک راست با انتشار تحلیل‌هایی درباره کشورها و مناطق مختلف و همچنین مقالاتی درباره روشنفکران برجسته از سراسر طیف‌های فکری پاسخ داد.
مسیرهای تازه
اندرسون از همان سال ۱۹۸۳، در آخرین بخش از «سه‌گانه ناخواسته» خود درباره مارکسیسم غربی، نوشت که «جریان نظریه» در دهه گذشته «در مسیری که من پیش‌بینی می‌کردم حرکت نکرده است.» تا سال ۲۰۰۰، او در سرمقاله‌ای برای «نیو لفت ریویو» توانست پایان قرن بیستم را یک «پیروزی قاطع و همه‌جانبه نئولیبرالی» توصیف کند.
همان‌مقاله با عنوان «تجدید حیات»، نشانه بازگشت اندرسون به سردبیری «نیو لفت ریویو» (تا سال ۲۰۰۳) بود. او استدلال کرد که راست قرن بیستم را برده است، نئولیبرالیسم را «موفق‌ترین ایدئولوژی در تاریخ جهان» خواند و از چپ خواست ضمن پذیرش ابعاد شکست سنگین خود، مخالفتش با سرمایه‌داری را حفظ کند. شکست سیاسی به معنای تغییر باورها نبود.
کتاب «گذرها-تبارها» و سه‌گانه‌ای که با «ملاحظاتی درباره مارکسیسم غربی» آغاز شد، قرار بود در دورانی که خوش‌بینی چپ‌گرایانه پابرجا بود، برای انقلابیون سوسیالیست کارآمد باشند. نوشته‌های متأخرتر اندرسون به وضعیت سیاسی بسیار متفاوتی می‌پرداخت. در چنین فضایی، سوسیالیست‌ها نه به راهنمایی برای تسخیر قدرت، بلکه به راهنمایی برای بقا نیاز داشتند. این راهنما نیز می‌بایست ریشه در نظریه و تاریخ و شاید از همه مهم‌تر، در موضع‌گیری سازش‌ناپذیر خود می‌داشت.
اندرسون گاه‌وبیگاه درباره جهان‌های بهتر، چه ممکن و چه آرمان‌شهری، به تأمل پرداخته است. او در سال ۲۰۰۴ در مقاله‌ای درباره آثار فردریک جیمسون با عنوان «رودخانه زمان»، بخشی از کتاب «برشت و روش» اثر جیمسون را نقل کرد که در آن از «حرکت این رودخانه بزرگ زمان یا تائو» سخن رفته بود «که ما را به آرامی با جریان خود به پایین‌دست و دوباره به لحظه پراکسیس (کنش آگاهانه) خواهد برد.»
آب جریان دارد و تغییر را با خود به همراه می‌آورد. امروز نیز به چالش کشیدن لفاظی‌های مبتنی بر جبر و اجتناب‌ناپذیری که به وفور در نوشته‌های نئولیبرال یافت می‌شود، همچنان مهم است. با این حال، خطر بزرگی که بشریت را تهدید می‌کند این است که به نظر می‌رسد رودخانه زمان در حال حرکت به سوی عقب است.
درباره نویسنده
گرگوری پی. ویلیامز دانشیار علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در دانشگاه سیمونز در بوستون است. کتاب او با عنوان «به چالش کشیدن نظم جهانی: اقتصاد سیاسی رادیکال پری اندرسون و امانوئل والرشتاین» به عنوان کتاب دانشگاهی برگزیده انجمن کتابخانه‌های آمریکا انتخاب شده است.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.