سازمان حقوق بشر ایران؛ ۱۸ مهر ۱۴۰۵: از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون، دست‌کم ۶۱۷ نفر در ایران اعدام شده‌اند؛ یعنی به‌طور متوسط، روزانه بیش از دو اعدام. در سال‌جاری میلادی، همچنین شمار اعدام‌ها با اتهامات سیاسی و امنیتی، از جمله اعدام معترضان و دیگر زندانیان سیاسی، به‌شدت افزایش یافته است. با این‌حال، حدود ۸۷ درصد از کل اعدام‌ها به جرائم عادی، عمدتاً قتل و جرائم مرتبط با مواد مخدر، مربوط بوده است. نام و چهره بیشتر این افراد برای افکار عمومی ناشناخته مانده و اعدام بسیاری از آنان با کمترین توجه یا بدون هیچ بازتابی صورت گرفته است. این گزارش روایت شماری از آنان، از جمله کودکان-مجرم، اقلیت‌های اتنیکی و زنان را بازگو می‌کند.
به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، سازمان حقوق بشر ایران از جامعه جهانی می‌خواهد توقف فوری اعدام‌ها در ایران را در تمام تعاملات با جمهوری اسلامی در اولویت قرار دهد.
محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، گفت: «توقف فوری اعدام‌ها در ایران باید به یک هدف فوری و مشخص بین‌المللی تبدیل شود. دولت‌هایی که با جمهوری اسلامی در ارتباط‌اند، باید تعلیق اجرای احکام اعدام را در صدر دستور کار هر گفت‌وگو و مذاکره قرار دهند و برای دستیابی به این هدف، به‌صورت هماهنگ و مستمر عمل کنند.»
او افزود: «افزایش اعدام معترضان و زندانیان سیاسی نیازمند اقدام فوری جامعه جهانی است. اما صدها نفری که به‌دلیل جرائم عادی اعدام می‌شوند، نباید فقط به این دلیل که کسی نامشان را نمی‌داند، در آمارها محو شوند. مخالفت با مجازات اعدام نباید به هویت فرد محکوم یا اتهامی که به او نسبت داده شده بستگی داشته باشد. هر اعدام باید غیرقابل قبول باشد. توقف اجرای احکام اعدام، نخستین گام فوری برای پایان دادن به مجازات اعدام در ایران است.»
روایت‌هایی برای زندگی
روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام هر سال ۱۰ اکتبر برگزار می‌شود و هدف آن هم‌صدایی جنبش جهانی لغو اعدام و جلب حمایت جامعه مدنی، سیاستمداران، وکلا، افکار عمومی و دیگر اقشار جامعه برای لغو جهانی مجازات اعدام است.
موضوع روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام برای یک سال پیش‌رو، انسانی‌تر کردن نگاه به افرادی است که با مجازات اعدام درگیرند؛ با تمرکز بر روایت کسانی که صدای آنان اغلب نادیده گرفته یا خاموش می‌شود.
پژمان ساعدی؛ محکومیت بر پایه قسامه پس از تبرئه و ناتوانی در تأمین وثیقه
پژمان ساعدی، جوان کرد اهل دهگلان، ۱۸ سال داشت که در ارتباط با یک پرونده قتل بازداشت شد. دادگاه ابتدا او را تبرئه کرد و برای آزادی‌اش قرار وثیقه ۲۰۰ میلیون تومانی صادر شد، اما خانواده‌اش توان تأمین این مبلغ را نداشتند و پژمان در زندان ماند.
پس از آن، اولیای دم با معرفی افرادی برای اجرای قسامه، روند پرونده را تغییر دادند. در قسامه، ۵۰ مرد از بستگان نسبی مقتول سوگند یاد می‌کنند و لازم نیست شاهد وقوع قتل بوده باشند. پژمان در تمام این مدت بر بی‌گناهی خود تأکید داشت، اما دادگاه بر مبنای قسامه او را به قصاص نفس محکوم کرد.
پژمان ساعدی تنها ۲۱ سال داشت که روز ۲۲ دی ۱۴۰۴ در زندان قروه اعدام شد.
افسانه زندآبادی؛ قربانی سوءاستفاده و تجاوز که به‌دلیل جرمی که با اجبار در آن درگیر شده بود اعدام شد
افسانه زندآبادی را مادرش به‌تنهایی بزرگ کرده بود. ۱۵ ساله که شد، مادرش دوباره ازدواج کرد و با هم به خانه ناپدری رفتند. ناپدری که از همان ابتدا مانع ادامه تحصیلش شد.
افسانه بعدها برای هم‌بندی‌هایش تعریف کرده بود که ناپدری بارها به او تجاوز کرده، تهدیدش کرده و به‌تدریج او را وارد فعالیت‌های مجرمانه کرده است.
در ۱۷ سالگی، ناپدری‌اش یک خودروی پژو ۲۰۶ به‌عنوان هدیه تولد برای او خرید، اما از این خودرو برای نگهداری و جابه‌جایی مواد مخدر استفاده می‌کرد. این وضعیت ادامه داشت تا آن‌که پلیس ۲۵ کیلوگرم مواد مخدر از خودروی افسانه کشف و او را بازداشت کرد. افسانه در تمام مراحل بازجویی و دادرسی بارها گفته بود که ناپدری‌اش با تجاوز، تهدید و اجبار او را به همکاری واداشته است، اما دادگاه انقلاب او را با اتهامات مربوط به مواد مخدر به اعدام محکوم کرد. ناپدری نیز بازداشت شد، اما چون هنگام دستگیری مواد مخدری همراهش نبود، بدون اتهام آزاد شد.
افسانه زندآبادی تنها ۲۲ سال داشت که روز ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ در زندان مرکزی تبریز اعدام شد.
امید مرادی؛ پس از ۲۱ سال برای قتلی که مرتکب نشده بود اعدام شد
امید مرادی، متولد ۶ مرداد ۱۳۶۷ و اهل ایذه، در حالی‌که کمتر از ۱۷ سال داشت، در پرونده‌ای مربوط به قتل بازداشت شد. دوست او مرتکب قتل شده بود و از امید خواستند برای نجات دوستش از اعدام، بخشی از مسئولیت قتل را بپذیرد. او نیز قبول کرد، بدون آن‌که از عواقب حقوقی این اعتراف آگاه باشد.
خانواده امید توان پرداخت هزینه وکیل تعیینی را نداشتند و به‌ناچار وکالت را به وکیل تسخیری سپردند. امید ابتدا دو سال در کانون اصلاح و تربیت نگهداری و در ۱۹ سالگی به زندان سپیدار اهواز منتقل شد. پس از آن‌که عامل اصلی قتل در پی آزادی موقت از ایران گریخت، دادگاه با استناد به اعتراف اولیه امید او را به قصاص نفس محکوم کرد. این درحالی است که امید بارها در دادگاه تأکید کرده بود مرتکب قتل نشده و جرم فرد دیگری را پذیرفته است.
امید در زندان به مشکلات حاد تنفسی مبتلا شد و مدتی با قرار وثیقه برای درمان به مرخصی رفت، اما پس از یک سال دوباره به زندان بازگردانده شد. سرانجام، ۲۱ سال پس از پذیرش مسئولیت قتلی که مرتکب آن نشده بود، روز ۳ خرداد ۱۴۰۵ در زندان سپیدار اهواز اعدام شد.
بلال سعادت‌جهانی؛ فرزند زندانی سیاسی اعدام‌شده، مخفیانه اعدام شد
بلال سعادت‌جهانی، شهروند بلوچ ۳۵ ساله و پدر سه فرزند، اهل روستای الله‌آباد در شهرستان آزادشهر بود. پدر او، کبیر سعادت‌جهانی، زندانی سیاسی اهل سنت، پیش‌تر در ۱۱ دی ۱۳۹۹ در زندان مرکزی مشهد اعدام شده بود.
سه سال بعد، بلال نیز بازداشت شد. جزئیات پرونده او مشخص نیست، اما دادگاه انقلاب بیرجند او را با اتهامات مربوط به مواد مخدر به اعدام محکوم کرد.
حکم اعدام بلال روز ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ بدون اطلاع قبلی در زندان مرکزی بیرجند به اجرا درآمد. به این ترتیب، او از آخرین ملاقات و خداحافظی با فرزندان و خانواده‌اش محروم شد.
میثم ایرندگانی؛ کودک کار بلوچ که در دفاع از پدربزرگش اعدام شد
میثم ایرندگانی، نوجوان بلوچ اهل خاش، در ۱۴ سالگی برای کمک به تأمین هزینه‌های خانواده در یک تعمیرگاه خودرو کار می‌کرد. در اردیبهشت ۱۴۰۱، پس از آن‌که از باز کردن قطعات یک خودروی سرقتی خودداری کرد، میان او و چند نفر درگیری پیش آمد. پدربزرگش که در نانوایی مجاور کار می‌کرد، برای اطلاع از ماجرا به محل رفت و یکی از چهار مرد حاضر به او حمله کرد.
بنابه اطلاع منابع آگاه سازمان حقوق بشر ایران، میثم برای دفاع از پدربزرگش، که مورد حمله قرار گرفته بود، یکی از آن مردان را با چاقو زد. او پس از این حادثه خود را به مراجع قضایی معرفی کرد و به کانون اصلاح و تربیت زاهدان انتقال یافت. میثم بعدتر به زندان ایرانشهر منتقل شد و پس از حدود چهار سال حبس، روز ۳۰ تیر ۱۴۰۵ در این زندان اعدام شد.
اعدام‌ها از ابتدای سال تا ۱۰ اکتبر در یک نگاه:
- دست‌کم ۶۱۷ نفر اعدام شدند.
- تنها ۹۱ مورد، یعنی کمتر از ۱۵ درصد از اعدام‌های ثبت‌شده را منابع رسمی اعلام کرده‌اند. سازمان حقوق بشر ایران ۵۲۶ مورد دیگر را براساس اطلاعات دو منبع مستقل تأیید کرده است.
- ۳۱۳ نفر از اعدام‌شدگان به اتهام قتل عمد به قصاص نفس محکوم شده بودند. چهار نفر از آنان از معترضان دی‌ماه بودند.
- ۲۱۴ نفر با اتهامات مربوط به مواد مخدر به اعدام محکوم شده بودند.
- ۷۸ نفر با اتهامات امنیت ملی اعدام شدند؛ ۳۲ نفر معترض، ۱۳ نفر زندانی سیاسی وابسته به گروه‌های مخالف ممنوع‌شده، ۱۶ نفر متهم به جاسوسی و یا همکاری با دولت‌های خارجی، ۹ نفر محکوم به سرقت مسلحانه و چهار نفر متهم به عضویت یا ارتباط با داعش بودند. درباره چهار مورد نیز اطلاعاتی در دست نیست.
- ۱۱ مرد به اتهام تجاوز جنسی اعدام شدند.
- در دو مورد تأیید شده است که اعدام‌شدگان هنگام ارتکاب جرائم منتسب به آنان کمتر از ۱۸ سال داشتند. شرح پرونده این دو نفر در بالا آمده است.
- اتهامات یک زن، نامشخص است.
- ۲۳ نفر از اعدام‌شدگان زن بودند.
- دست‌کم ۵۴ بلوچ، ۴۳ کرد و ۱۴ عرب در میان اعدام‌شدگان بودند.
- دست‌کم ۲۳ تبعه افغانستان و دو تبعه عراق نیز در این مدت اعدام شدند.
- دو حکم اعدام در ملأعام به اجرا درآمد.
مقایسه با سال‌های گذشته؛ شمار بی‌سابقه اعدام زندانیان سیاسی از دهه ۱۳۶۰ تاکنون
اگرچه ۶۱۷ اعدام ثبت‌شده از ابتدای ژانویه تا ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، کمتر از ۱۱۸۱ مورد ثبت‌شده در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است، شمار اعدام‌ها همچنان بالاست و روزانه بیش از دو نفر اعدام می‌شوند. رقم سال ۲۰۲۵ بالاترین آمار سالانه اعدام در ایران طی بیش از سه دهه گذشته بود. سازمان حقوق بشر ایران در مدت مشابه در سال‌های ۲۰۲۴، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۲ نیز به‌ترتیب ۵۳۱، ۵۳۴ و ۴۲۸ اعدام ثبت کرده است.
هم‌زمان، در سال ۲۰۲۶ استفاده از مجازات اعدام در پرونده‌هایی با اتهامات سیاسی افزایش چشمگیری داشته است. در آماری که از دهه ۱۳۶۰ تاکنون بی‌سابقه است، دست‌کم ۳۶ نفر در ارتباط با اعتراضات اعدام شده‌اند؛ ۳۴ نفر در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه و دو نفر در ارتباط با اعتراضات «زن، زندگی، آزادی». همچنین ۱۳ زندانی سیاسی وابسته به گروه‌های مخالف ممنوع‌شده و ۱۶ نفر با اتهام جاسوسی و یا همکاری با دولت‌های خارجی اعدام شده‌اند.
جنبش علیه مجازات اعدام از درون زندان‌ها
کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» که دی‌ماه ۱۴۰۲ با مشارکت زندانیان محکوم به اعدام در پرونده‌های جرائم عادی و زندانیان سیاسی در زندان قزلحصار آغاز شد، اکنون به ۶۶ زندان در سراسر ایران گسترش یافته است. زندانیان با وجود فشارها و اقدامات تنبیهی، طی ۱۴۱ هفته گذشته هر سه‌شنبه در اعتراض به مجازات اعدام دست به اعتصاب غذای جمعی زده‌اند.
زندان قزلحصار هم‌زمان شاهد اعتراض دیگری نیز بوده است. مهرماه ۱۴۰۴، بیش از ۱۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام با اتهامات مربوط به مواد مخدر در واحد ۲ این زندان، در اعتراض به اعدام‌ها، اعتصاب جمعی شش‌روزه‌ای را آغاز کردند و لب‌های خود را دوختند. این اعتراض در تیرماه ۱۴۰۵ به اعتصابی ۱۷روزه انجامید؛ پس از آن‌که شش زندانی برای اجرای حکم به سلول‌های انفرادی منتقل شدند.
در پیام‌های ویدیویی که از داخل بند به دست آمده، زندانیان خود را قربانی فقر و بیکاری معرفی کرده و گفته‌اند نظام قضایی آنان را رها کرده است. آنان از جامعه جهانی و افکار عمومی ایران خواسته‌اند برای تبدیل احکام اعدامشان تلاش کنند. با وجود سرکوب خشونت‌آمیز خانواده‌های معترض مقابل زندان، اعتصاب ۱۷روزه در نهایت مقام‌های زندان و دستگاه قضایی را وادار کرد اجرای اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر در این زندان را به‌طور موقت متوقف کنند.
تنها دو هفته بعد، مقام‌های زندان برای متلاشی کردن شبکه مخالفان اعدام و جلوگیری از ادامه اقدام جمعی، اعتصاب‌کنندگان را در بخش‌های مختلف پراکنده کردند.
همچنین پرونده جدیدی علیه سعید ماسوری، یکی از بنیان‌گذاران کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام»، به‌دلیل حمایت او از اعتصاب واحد ۲ باز شده است. به گفته رامین صفرنیا وکیل ماسوری، او در مهرماه در شعبه دوم دادگاه انقلاب کرج محاکمه شد.
زرتشت احمدی‌راغب، یکی دیگر از ۱۰ بنیان‌گذار کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام»، و مسعود فرهیخته، معلم و از اعضای این کارزار، نیز در ندامتگاه کرج در اعتراض به اعدام‌ها اعتصاب غذا کرده‌اند. مقام‌های زندان به‌جای انتقال آنان به بهداری، هر دو را به‌عنوان اقدام تنبیهی به سلول انفرادی منتقل کردند.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.