مجازات اعدام در تاریخ یازدهم آگوست ۲۰۲۶ در لبنان لغو شد. این خبر برای جنبش دادخواهی ایران، برای جنبش فمینیستی و چپ ایران، برای ما خانوادههای دادخواه خاوران و مادران پارک لاله ایران و برای تمام جنبشهای مدنی و مترقی ایران که سالها برای لغو مجازات اعدام در ایران و خارج از کشور تلاش کردهایم، خبر بسیار مهمی است. لغو مجازات اعدام در لبنان، حاصل تلاش چند دهه مبارزه از «توقف اجرای اعدام» تا «لغو قانونی مجازات اعدام» بوده تا به نتیجه رسیده است.
اولین نقطه عطف این تلاشها، توقف اعدامها در سال ۲۰۰۴ بود. در آن سال سه نفر در زندان رومیه اعدام شدند و پس از آن، دیگر هیچ اعدامی اجرا نشد[۱]. اما نکته مهم در این است که این به معنای لغو مجازات اعدام نبود. اعدام همچنان در قانون وجود داشت و دادگاهها میتوانستند حکم اعدام صادر کنند. بنابراین لبنان از سال ۲۰۰۴ وارد وضعیت «تعلیق عملی اجرای اعدام» شد، بدون اینکه به صورت قانونی مجازات اعدام لغو شود. این بسیار مهم است که بین لغو قانونی مجازات اعدام با توقف اجرا توجه کنیم. در لبنان جنبشی برای لغو مجازات اعدام راه افتاد تا این که مخالفت با اعدام را به یک جنبش سازمان یافته برای لغو کامل مجازات اعدام تبدیل کند.
سازمانهای حقوق بشری لبنان شبکهای برای لغو قانونی مجازات اعدام ایجاد کردند. سازمانهایی از جمله:
۱- Lebanese Association for Civil Rights (LACR)
2- Association Justice and Mercy (AJEM)
3- ECPM – Together Against the Death Penalty
شبکه با همدیگر علیه مجازات اعدام (ECPM)[2]، از سال ۲۰۱۰ بهطور مشخص در لبنان با سازمانهای محلی همکاری کرده و هدفش تقویت جنبش لغو اعدام و اصلاح قانون کیفری بوده است. این همکاری شامل تحقیق درباره وضعیت زندانیان محکوم به اعدام، آموزش و فعالیتهای آگاهیرسانی نیز بوده است. آنها فقط اعتراض نکردند، بلکه روی مستندسازی، آموزش، تغییر افکار عمومی و اصلاح قانون کار کردند. یکی از کارهای مهم آنها نشان دادن وضعیت واقعی محکومان به اعدام بود. فعالان لبنانی تلاش کردند مساله را از یک بحث انتزاعی درباره «مجرم مستحق مرگ است یا نه» خارج کنند و وضعیت واقعی محکومان را نشان دهند.
برای مثال، تحقیقات ECPM و سازمانهای لبنانی درباره زندانیان در صف مرگ«death row» ، نشان دادند که دهها نفر سالها در انتظار اجرای حکم نهایی برای اعدام زندگی میکردند. تا پایان سال ۲۰۲۴، حدود ۸۴ نفر در لبنان در صف اعدام بودند و در پایان ۲۰۲۵ این رقم طبق دادههای رسمی به ۸۵ نفر رسید. گزارشها همچنین از وخامت وضعیت جسمی و روانی برخی زندانیان و حتی اقدام به خودکشی خبر میدهند[۳].
فعالان لبنانی استدلال میکردند که حتی در کشوری که اعدام اجرا نمیشود، صرف باقی ماندن حکم اعدام در قانون، خودش نوعی تهدید دائمی و نقض حق حیات است. یک ویژگی مهم دیگر جنبش علیه اعدام در لبنان، پیوند جامعه مدنی با اصلاح قانونی بود. جنبش بهتدریج از مطالبه عمومی «اعدام نکنید»، به مطالبه مشخص سیاسی و حقوقی «مجازات اعدام را از تمام قوانین لبنان حذف کنید» تبدیل شد. یعنی هدف نهایی، صرفاً گرفتن عفو برای افراد محکوم یا جلوگیری از یک اعدام خاص نبود؛ بلکه تغییر قانون کیفری بود. این تغییر در سالهای اخیر جدیتر شد. لبنان در سالهای ۲۰۲۰، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ نیز در مجمع عمومی سازمان ملل به قطعنامههایی رأی داد که خواهان توقف اجرای اعدام با هدف حرکت به سوی لغو آن بودند[۴]. در سال ۲۰۲۵ این مبارزه از مطالبه مدنی به لایحه تبدیل شد و کمپینی ملی برای لغو مجازات اعدام در (لبنان National Campaign to Abolish the Death Penalty in Lebanon)، پیشنویس قانونی برای لغو اعدام تهیه کرد. هفت نماینده پارلمان از این طرح حمایت و آن را در اکتبر ۲۰۲۵ به پارلمان ارائه کردند. دولت نیز در نوامبر ۲۰۲۵ از اصل طرح حمایت کرد.
در سال ۲۰۲۶، فشار مدنی و نهادهای حقوق بشری برای تحقق این مهم روند سریعتری گرفت. کمیتههای پارلمانی، از جمله کمیته حقوق بشر و کمیته مربوط به امور قضایی، چندین جلسه درباره طرح برگزار کردند. در ژوئن ۲۰۲۶ کمیته قضایی پارلمان طرح لغو اعدام را تصویب کرد و در ۹ ژوئیه سه کمیته پارلمانی بهطور مشترک آن را تأیید کردند. همزمان کمیسیون ملی حقوق بشر لبنان نیز بهشدت بر تصویب قانون فشار آورد و در مارس و ژوئن ۲۰۲۶ خواستار قرار گرفتن طرح در دستور کار پارلمان و تصویب آن شد و بالاخره در یازدهم آگوست ۲۰۲۶ پارلمان لبنان مجازات اعدام را به طور رسمی لغو کرد. لبنان نخستین کشور عربی است که مجازات اعدام را به طور رسمی لغو کرده است[۵]. البته اعدام به حبس ابد با اعمال شاقه تبدیل شده است که فعالان مدنی به جایگزین کردن این مجازات نیز اعتراض دارند. کمیسیون ملی حقوق بشر لبنان حتی پیش از تصویب لغو مجازات اعدام، خواستار حذف مجازات کار اجباری نیز شده بود[۶].
نقش زنان، نیروهای فمینیست و مترقی برای لغو مجازات اعدام در لبنان!
نقش زنان و نیروهای فمینیست و مترقی در تجربه لبنان بسیار جالب است. زنان فعال در این جنبش با جنبشهای مدنی عدم خشونت، حقوق بشر، سکولاریسم و در همراهی با برخی نیروهای سیاسی چپ و مترقی در یک ائتلاف گسترده با هم کار میکردند. اما میتوان نقش یک زن در مرکز جنبش را برجسته کرد. اوگاریت یونان (Ogarit Younan)، جامعهشناس، نویسنده و فعال مدنی لبنانی و همسرش ولید اسلیبی (Walid Slaiby) از دهه ۱۹۸۰ در زمینه فرهنگ عدم خشونت فعالیت میکردند و در ۱۹۹۷ «کمپین ملی برای لغو مجازات اعدام» را بنیان گذاشتند. این کمپین در ابتدا شبکهای گسترده بود که حدود ۷۰ انجمن و حزب و دهها فرد را گرد هم آورد.[۷] فعالیت آنها تنها به فعالیت حقوقی محدود نبود؛ تلاش برای لغو اعدام در چارچوب یک تفکر اجتماعی و سیاسی و فرهنگی شکل گرفت: از جمله: عدم خشونت، حقوق بشر، سکولاریسم، مخالفت با فرقهگرایی سیاسی و برای برقراری عدالت اجتماعی. زنان نیز فقط حامی نبودند، بلکه در تولید گفتمان نقش بسزایی داشتند.
ویژگی بسیار مهم دیگر این جنبش، پیوند مبارزه علیه لغو مجازات اعدام با مبارزه علیه فرقهگرایی بوده است که برای نیروهای چپ و مترقی ایران بسیار آموزنده است. یونان و اسلیبی فقط نمیگفتند: «اعدام غیرانسانی است»، بلکه اعدام را بخشی از یک فرهنگ خشونت، مجازات و سلطه میدانستند. LACR که آنها تأسیس کردند، همزمان برای صلح مدنی، شهروندی، تغییر نظام فرقهای، حقوق اجتماعی ـ اقتصادی و سیاسی و آموزش انسانگرایانه فعالیت میکرد.
یکی از نخستین اقدامهای مهم آنها در سال ۱۹۹۷ انتشار پژوهشی جامع درباره مجازات اعدام بود؛ کتابی که تاریخچه، آمار، پروندهها و استدلالهای حقوقی و اجتماعی علیه اعدام را بررسی میکرد. سپس در سال ۱۹۹۸، پس از اجرای علنی اعدام دو جوان در طرابلس، فعالان کمپین در ساعت ۴ صبح در نزدیکی محل اعدام یک اعتراض سکوت برگزار کردند و با لباس سیاه و پلاکاردهایی درباره قربانیان اعدام، حاضر شدند[۸].
این عملکرد در لبنان بسیار تاثیرگذار بود: با تولید دانش انسانگرایانه و ارتقای آگاهی جامعه، در افکار عمومی تغییر ایجاد کنند. با سازماندهی کنش خیابانی داشته باشند و با فشار سیاسی، بتوانند قوانین را تغییر دهند و عاقبت توانستند از «نه به اعدام» به «لغو مجازات اعدام» برسند. در مرحله نهایی نیز یک زن به نام حلیمه کعکور، نماینده مستقل پارلمان برای لغو مجازات اعدام در لبنان نقش مهمی داشت. در روز تصویب او گفت هرچند اعدام سالها اجرا نشده، اما باقی ماندن آن در قانون خطر بازگشت اجرای آن را ایجاد میکند. [۹]
به امید روزی نه چندان دور در ایران که مجازات اعدام لغو شود!
منصوره بهکیش
دوازدهم آگوست ۲۰۲۶ – بیستویکم مرداد ۱۴۰۵ – ادامه دارد
[۱] – https://www.amnesty.org/en/documents/MDE18/006/2004/en/?utm_source=chatgpt.com
[2] – https://www.ecpm.org/en/countries/lebanon/?utm_source=chatgpt.com
[3] – https://nhrclb.org/en/archives/5069?utm_source=chatgpt.com
[4] – https://www.hrw.org/news/2026/07/16/lebanon-abolishing-death-penalty-within-reach?utm_source=chatgpt.com
[5] – https://apnews.com/article/lebanon-death-penalty-beirut-execution-5b945eed24515c8b42be348a86a3d042
[6] – https://nhrclb.org/en/archives/7400?utm_source=chatgpt.com
[7] – https://worldcoalition.org/membre/lebanese-association-for-civil-rights-lacr/?utm_source=chatgpt.com
[8]– https://decade-culture-of-peace.org/ikonboard_data/lebanon/lebanon.htm?utm_source=chatgpt.com
[9] – https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/08/12/lebanon-abolishes-death-penalty-but-justice-system-remains-flawed_6756415_4.html?utm_source=chatgpt.com
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.