بازنشستگان صدای پژواکی از همه نسلها
✍️ س. روزبه
بازنشستگان در هر جامعهای سرمایههای خاموش آن ملت به شمار میروند. آنان سالها عمر خود را در آموزش، تولید، درمان، خدمات و اداره کشور صرف کردهاند و در پایان مسیر کاری انتظار دارند تا با آرامش و امنیت نسبی روزگار بگذرانند. در بسیاری از کشورها این دوره از زندگی همراه با حمایتهای ویژه دولتی است. خدمات درمانی رایگان یا ارزان، مستمری متناسب با تورم، کانونهای بازنشستگی و تخفیفهای فرهنگی و حمل و نقل بخشی از این حمایتهاست. افزون بر آن احترام اجتماعی به عنوان یک اصل پذیرفته شده در همه کشورها مورد توجه قرار میگیرد.
اما در ایران وضعیت کاملا متفاوت است. حکومت عقیدتی نه تنها رفاه عمومی مردم را برقرار نکرده بلکه در شرایط بحرانی تورم، بیبرقی، بیآبی و گرانی مسکن حتی سادهترین نیازهای روزمره نیز تأمین نمیشود. در چنین شرایطی بازنشستگان بیش از دیگران تحت فشار قرار دارند. حقوق آنان نه تنها متناسب با تورم افزایش نیافته بلکه گاه ماهها پرداخت آن به تعویق افتاده است. مستمری بازنشستگان عملا به نصف یا یک سوم هزینه واقعی زندگی کاهش یافته و همین امر باعث شده است که آنان بارها و بارها به خیابان بیایند.
در حالی که در کشورهای توسعهیافته بازنشستگان پس از سالها کار از آرامش و امنیت برخوردارند، در ایران آنان با بیماری، گرانی، و بدهی دست به گریبانند. بسیاری از آنان ناچارند برای تأمین هزینههای زندگی به کار دوم روی آورند. بنا بر دادههای رسمی، میانگین سن بازنشستگی در ایران حدود پنجاه و دو سال است. این به معنی آن است که بازنشستگان در زمانی که هنوز مسئول تأمین هزینههای فرزندان دانشجو و خانواده خود هستند، از درآمد ثابت و ناکافی برخوردار میشوند. به دلیل فشار معیشتی و ضعف نظام حمایتی، حدود هشت تا نه درصد از سالمندان شصت و پنج سال به بالا همچنان شاغلاند و بخش بزرگی از بازنشستگان پیش از این سن نیز ناچارند به مسافرکشی، نگهبانی، فروشندگی یا کارهای خدماتی روی آورند.
در کنار فقر و بیماری، سرکوب نیز به زندگی بازنشستگان اضافه شده است. در خرداد ۱۴۰۱ تجمع بازنشستگان تأمین اجتماعی در اهواز و شوش با یورش نیروهای امنیتی روبرو شد. در بهمن همان سال معلمان بازنشسته در تهران و کرمانشاه برای اجرای همسانسازی حقوق تجمع کردند و با ضرب و شتم و بازداشت مواجه شدند. تابستان ۱۴۰۲ بازنشستگان فولاد در اصفهان برای دریافت حقوق معوقه خود به خیابان آمدند و با خشونت پراکنده شدند. در فروردین ۱۴۰۳ نیز بازنشستگان تأمین اجتماعی در تهران مقابل سازمان برنامه و بودجه تجمع کردند اما با تهدید و فشار متفرق شدند.
در سال ۱۴۰۴ موجهای تازهای از اعتراضات بازنشستگان شکل گرفت. بر اساس گزارش منابع مستقل، تنها در شش ماه نخست سال بیش از ۱۵۰ تجمع شهری در سراسر کشور ثبت شد. موج بزرگ بازنشستگان مخابرات در بیست و دوم اردیبهشت در چهارده شهر، تجمع دوازدهم خرداد در سیزده شهر، و موج همزمان بیست و هشتم مهر در دوازده شهر از مهمترین رویدادهای اعتراضی امسال بود. این اعتراضها اثر مستقیم بر فضای عمومی و حتی بر تصمیمسازی اقتصادی داشتند؛ پس از تجمعهای گسترده مهر و آبان، سازمان تأمین اجتماعی ناچار شد وعده پرداخت معوقات فروردین ۱۴۰۴ را اعلام کند.
حکومت در برابر این اعتراضها به جای اصلاح ساختار، راهحلهایی سطحی و تبلیغاتی ارائه میدهد. از توزیع یارانههای مقطعی و وعدههای پوچ گرفته تا متهم کردن مردم به تحریک دشمن خارجی. اما واقعیت آن است که بحران صندوقهای بازنشستگی، سوءمدیریت مالی، تورم ساختاری و فساد اداری، ریشههای این نارضایتیاند. نگاه امنیتی به جای نگاه اجتماعی سبب شده که حتی سادهترین مطالبه صنفی نیز به چشم تهدید سیاسی دیده شود.
در چنین وضعیتی نسل جوان و کارمندان شاغل نیز شاهد سرنوشت بازنشستگان امروز هستند. جوانی که در بیست و پنج سالگی پس از پایان تحصیل به استخدام درآید و ازدواج کند، وقتی به چهل و پنج یا پنجاه سالگی میرسد و بازنشسته میشود، هنوز فرزندانش در دوره دبیرستان یا دانشگاهاند. نبودِ حمایت مالی و افزایش مداوم هزینهها سبب میشود خانوادهها در چرخهای از فقر و بدهی گرفتار شوند. این چشماندازِ تیره باعث افزایش ناامیدی اجتماعی و بیاعتمادی نسبت به آینده شده است.
بازنشستگان امروز، صدای پژواکی از همه نسلها هستند. آنان نه تنها مشکلات خود را فریاد میزنند بلکه تجربه زیستهشان آیینهای از سرنوشت نسلهای بعدی است. در آینده نزدیک بازنشستگان به دلیل جمعیت وسیع، جایگاه اخلاقی و استقلال نسبی از ساختار اداری در صدر اعتراضهای اجتماعی قرار خواهند گرفت. مردم به آنان بیش از هر گروه سیاسی اعتماد دارند زیرا هیچ منفعت حزبی ندارند و تنها نان و کرامت خود را میخواهند. پیوند نسلی میان بازنشستگان با فرزندان و نوههایشان سبب میشود که اعتراض آنان پژواک صدای چند نسل باشد و مشروعیت بیشتری در افکار عمومی پیدا کند
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.