بیکاری در ایران؛ سونامی ناترازی و تشدید بحران در سال ۱۴۰۴
با وجود آمارهای رسمی که از نرخ بیکاری پایین خبر میدهند، نشانهها حاکی از بحرانی عمیقتر در بازار کار حکومت ایران است. ناترازیهای اقتصادی و کمبود سرمایهگذاری، طی سالهای اخیر روندی تصاعدی در بیکاری ایجاد کرده است. پیشبینی میشود با تشدید بحرانهایی مانند قطعیهای مکرر آب و برق، رشد بیکاری در سال ۱۴۰۴ به مراتب شدیدتر شود.
مرکز آمار ایران نرخ بیکاری در بهار ۱۴۰۴ را ۷.۳ درصد اعلام کرده است. با این حال، نگاه دقیقتر به شاخصهای اقتصادی نشان میدهد که زنگهای خطر جدی برای بازار کار به صدا درآمده است.
طی سالهای اخیر، با وجود وعدههای مکرر، ناترازیهای گسترده و عدم سرمایهگذاری کافی، بیکاری روندی تصاعدی داشته است.
اکنون، پیشبینی میشود با بحرانهایی مانند قطعیهای مکرر برق، آب و گاز، این وضعیت وخیمتر شده و رشد بیکاری در سال ۱۴۰۴ شتاب بیشتری بگیرد. این مقاله به تحلیل عمیقتر این بحران پرداخته و ابعاد مختلف آن را بررسی میکند.
روند صعودی بیکاری و تأثیر آن بر بازار کار
تعداد شاغلان در سال ۱۳۹۸ حدود ۲۴.۳ میلیون نفر بود. با شیوع کرونا، در سال ۱۳۹۹ این رقم به ۲۳.۴ میلیون نفر کاهش یافت. از سال ۱۴۰۰ شمار شاغلان به آرامی شروع به افزایش کرد و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۴.۸ میلیون نفر رسید.
در فاصله سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳، شمار شاغلان تنها ۵۰۰ هزار نفر بیشتر شد، در حالیکه از سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۸ به طور متوسط سالانه بیش از ۶۰۰ هزار شغل ایجاد میشد. این روند نشاندهنده کاهش شدید سرعت ایجاد اشتغال است.
کاهش نرخ مشارکت، شاخص مهمی است که تحتتأثیر رکود بازار کار قرار دارد. جوانانی که از یافتن شغل ناامید میشوند، یا به تحصیل روی میآورند یا کلاً از بازار کار خارج میشوند.
نرخ مشارکت از ۴۴.۱ درصد در سال ۱۳۹۸ به ۴۱ درصد در سال ۱۴۰۳ کاهش یافت. رشد بسیار پایین جمعیت فعال، از افزایش نرخ بیکاری جلوگیری کرد.
با این حال، افزایش جمعیت غیرفعال، بهویژه مردان جوان، میتواند به آسیبهای اجتماعی جدی منجر شود. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، در سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیون نفر (۱۵.۴ درصد) از مردان ۱۵ تا ۲۴ ساله در این گروه قرار داشتند.
ارتباط بیکاری با بهرهوری و مشاغل غیرمولد
افزایش اشتغال در سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ به قیمت کاهش شدید بهرهوری نیروی کار به دست آمد. در این دوره، رشد تولید ناخالص داخلی ۱۳.۴ درصد و رشد اشتغال ۱۹.۹ درصد بود.
این امر به کاهش ۵.۵ درصدی بهرهوری نیروی کار منجر شد. برخلاف انتظار، تولید سرانه نیروی کار در ایران از ابتدای دهه ۱۳۹۰ روندی نزولی داشته است.
این نشان میدهد که اقتصاد ایران توان ایجاد اشتغال مولد را از دست داده است. مشاغل ایجادشده عموماً بیکیفیت و با بهرهوری پایین بودند، مانند دستفروشی، پیک موتوری و رانندگی تاکسی.
شوکهای تورمی شدید، دستکاریهای حاکمیتی و… قدرت خرید بخش بزرگی از مردم را کاهش داد و حدود ۱۲ میلیون نفر به جمعیت زیر خط فقر اضافه کرد.
آمار بانک مرکزی نشان میدهد که درآمد واقعی کارکنان دولت هر سال به طور متوسط ۱۱.۷ درصد کاهش یافته و کارگرانی که حداقل دستمزد را دریافت میکنند، با کاهش شش درصدی درآمد واقعی مواجه بودهاند.
این وضعیت نشاندهنده رشد چشمگیر بیکاری پنهان و کاهش کیفیت زندگی است.
آینده مبهم اقتصاد و بیکاری در سال ۱۴۰۴
کاهش درآمدها، طبقه متوسط را به شدت تحتفشار قرار داده و آینده را برای آنها مبهم ساخته است. از سال ۱۴۰۴، شوکهای منفی متعددی از جمله قطعی مکرر برق، آب و گاز، سرمایهگذاریهای مولد را مختل کرده است.
بسیاری از کسبوکارها در تأمین نهادهها با چالشهای بزرگی روبرو هستند و چشمانداز مثبتی پیشرو ندارند. این شرایط، بنگاهها را به تعدیل نیروی انسانی و افزایش بیکاری وادار میکند.
بنابراین، انتظار میرود در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ و به ویژه در سال ۱۴۰۵، زنگ خطر بیکاری جدیتر به صدا درآید. تداوم قطعی برق و افت سرمایهگذاری، رکود جدی اقتصادی و افزایش فقر و بیکاری را به دنبال خواهد داشت.
ابزارهای متعارف اقتصادی برای مقابله با این چالشها بیاثر شدهاند و وضعیت به سرعت رو به وخامت است. خانوادهها با مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم کردهاند و تشدید این چالشها، نارضایتی آنها را افزایش خواهد داد. این وضعیت میتواند به گسترش ناآرامیهای اجتماعی و بروز اعتراضات سراسری در کشور بیانجامد.
[بحران بیکاری، آمارهای پوشالی]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.