چرا در شانگهای، علوم اجتماعی «بهطور مستقیم» رتبهبندی نمیشوند؟
چرا معیارهای این نظام با منطق علوم سخت سازگار است و نه با علوم انسانی؟ آیا نظام غیردمکراتیک چین علت این انتخاب است؟
در سال ۲۰۲۵، رنکینگ((Ranking) شانگهای (ARWU) ( ) مجدداً Harvard را در صدر قرار داد و دانشگاههای آمریکایی در حال حاضر همچنان برترینها را در اختیار دارند. در بین ۱۰ دانشگاه برتر، دانشگاههای بریتانیا نیز حضور پررنگی دارند. Paris-Saclay ( جنوب شرقی پاریس ) بهترین دانشگاه اروپا خارج از بریتانیاست، و Tsinghua (هند) بالاترین رتبه را در آسیا دارد. دانشگاه Shanghai Jiao Tong خود نیز در رتبهی ۳۰ جهان قرار گرفته است.
دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه تهران در بازه ۴۰۱–۵۰۰ قرار دارند و بالاترین جایگاه را در کشور کسب کردهاند.
دانشگاه تربیت مدرس در محدوده ۶۰۱–۷۰۰ قرار میگیرد.
در بازه ۷۰۱–۸۰۰، سه دانشگاه مشترکاً در جایگاه سوم کشور هستند:
دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، دانشگاه صنعتی شریف.
در رده ۹۰۱–۱۰۰۰ نیز:
دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه تبریز
قرار دارند.
علت اینکه ایالات متحده، و بهویژه دانشگاه هاروارد، در ردهی نخست رتبهبندی شانگهای قرار میگیرد، ریشه در چند عامل ساختاری و تاریخی دارد. رنکینگ شانگهای (ARWU) شاخصهایی را میسنجد که دانشگاههای آمریکایی از دیرباز در آنها پیشتاز بودهاند:
۱. شاخصهای علمی و پژوهشی
برندگان نوبل و مدال فیلدز: این رتبهبندی وزن زیادی به شماردانشآموختگان و استادان برنده جوایز بزرگ علمی میدهد. آمریکا بیشترین تعداد برندگان نوبل و مدال فیلدز را دارد. مقالات پراستناد (Highly Cited Papers): پژوهشگران آمریکایی بیشترین مقالاتی را دارند که در مجلات معتبر جهان بارها مورد ارجاع قرار گرفته است.
انتشارات در مجلات سطح بالا (Nature, Science): دانشگاههای ایالات متحده سهم بالایی در این مجلات دارند.
۲. منابع مالی و زیرساختی
دانشگاههای آمریکایی از سرمایهگذاریهای دولتی و خصوصی عظیمی برخوردارند.صندوقهای سرمایهگذاری (Endowments) دانشگاههایی مانند هاروارد، استنفورد یا ییل به دهها میلیارد دلار میرسد و امکان جذب بهترین استادان، پژوهشگران و دانشجویان را فراهم میآورد.
۳. شبکه جهانی علمی
زبان اصلی علم امروز انگلیسی است، و این به نفع آمریکا تمام میشود. پژوهشهای آنان بیشتر خوانده، ارجاع داده و دیده میشود. دانشگاههای آمریکایی قطب جذب استعدادهای جهانیاند: نخبگان از اروپا، آسیا و آمریکای لاتین به آمریکا میروند، و این مهاجرت علمی تولید علم را چند برابر میکند.
۴. سنت نوآوری و پیوند با صنعت
دانشگاههای برتر آمریکا از دیرباز پیوند نزدیکی با صنعت و شرکتهای بزرگ دارند (مثل سیلیکونولی در کنار استنفورد و برکلی). این پیوند سبب میشود پژوهشها فقط تئوریک نباشند، بلکه در نوآوریهای عملی و فناوری نیز بازتاب یابند.
۵. تاریخچه و اعتبار نمادین
ایالات متحده از اواسط قرن بیستم (پس از جنگ جهانی دوم) رهبر علم و فناوری شد. پروژههایی مانند مانهتن یا فرود بر ماه، جایگاه علمیاش را تثبیت کردند. این میراث باعث شده هاروارد و دیگر دانشگاهها همچنان نماد «برتری علمی» در ذهن جهانی باشند.
در واقع، دانشگاه هاروارد به علت سابقه ۴ قرنی، تاسیس در سال ۱۶۳۶، توسط یک روحانی دانش دوست، جان هاروارد (۱۶۰۷–۱۶۳۸)، John Harvard
اما نه صرفاً به خاطر قدمت یا شهرت در رتبه اول است، بلکه به خاطر ترکیب منابع عظیم، شبکه جهانی نخبگان، دستاوردهای پژوهشی و پیوند با اقتصاد و صنعت است که او را پیشتار می سازد.
رنکینگ شانگهای (ARWU) در اصل برای علوم پایه و پزشکی و مهندسی طراحی شده بود، و معیارهایش دقیقاً با همان حوزهها هماهنگ است. به همین دلیل، علوم انسانی و اجتماعی در این نظام رتبهبندی جایگاه ضعیفی دارند یا اصلاً به چشم نمیآیند.
دلیلهای اصلی این غیبت یا کمرنگی علوم اجتماعی:
شاخصهای شانگهای شامل:
تعداد برندگان نوبل و مدال فیلدز، مقالات در Nature و Science، مقالات پراستناد در پایگاههای علمی مثل Web of Science،..
این معیارها بیشتر در رشتههایی مثل فیزیک، شیمی، پزشکی، ریاضیات و علوم زیستی معنا دارند، نه در فلسفه، جامعهشناسی یا حقوق.
روش سنجش کمّی
علوم اجتماعی و انسانی معمولاً با کتابها و مقالات نظری در زبانهای محلی (نه فقط انگلیسی) شناخته میشوند.
اما شانگهای عمدتاً به انتشارات انگلیسیزبان در مجلات ISI توجه دارد، که طبیعتاً پژوهشهای علوم اجتماعی بسیاری از کشورها (مثلاً فرانسه، آلمان یا ایران) را نادیده میگیرد.
نادیدهگرفتن بُعد کیفی و تأثیر اجتماعی
علوم اجتماعی بیش از آنکه در «تعداد ارجاعات» یا «جوایز علمی» بروز کنند، در سیاستگذاری، فرهنگ عمومی و تغییرات اجتماعی اثر دارند. اینها در شاخصهای شانگهای محاسبه نمیشود.
سوگیری علمی (Science bias)
نظامهای رتبهبندی جهانی مثل شانگهای یا تایمز، با منطق علوم طبیعی ساخته شدهاند؛ یعنی همان جایی که آمریکا، بریتانیا و اخیراً چین دست بالا را دارند. علوم انسانی و اجتماعی چون «بینالمللیسازی» و «استانداردسازی» سختتری دارند، در این رتبهبندیها به حاشیه میروند.
نادروهابی، پاریس، سه شنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ (۱۹ اوت ۲۰۲۵)
Le classement ARWU (Academic Ranking of World Universities), souvent appelé « Classement de Shanghai », est l’un des palmarès universitaires les plus connus au monde
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.