گرانی نان ضربه نهایی به سفره کوچک مردم در ایران
در روزهای اخیر، گرانی نان به تیتر ثابت بسیاری از رسانهها و شبکههای اجتماعی در حکومت ایران تبدیل شده است. نانی که همیشه به عنوان «قوت لایموت» در فرهنگ مردم جا داشت، اکنون به کالایی پرهزینه بدل شده که حتی طبقات کمدرآمد برای تهیه آن با مشکل جدی مواجه شدهاند.
سیاستگذاران حکومتی در حالی از «لزوم واقعیسازی قیمتها» سخن میگویند که این واقعیسازی در عمل، سفره میلیونها خانواده را کوچکتر کرده و سهم نان را از دسترس آنان خارج میسازد.
در استانهای مختلف، افزایش قیمت نان با درصدهای متفاوتی اعمال شده است. گزارشها نشان میدهد که در برخی استانها مانند خراسان رضوی، قیمت نان آزادپز تا ۹۰ درصد بالا رفته و در استانهایی مانند تهران، نرخ رسمی نان بربری و تافتون به ترتیب حدود ۳۱ و ۵۲ درصد افزایش یافته است.
این ارقام، حتی پیش از اعلام رسمی، توسط نانوایان در عمل اجرا شده و خریداران ناچار به پذیرش آن شدهاند.
گرانی نان نه فقط یک آمار اقتصادی بلکه ضربهای مستقیم به زندگی روزمره است. در یک خانواده کارگری چهار نفره که درآمد ماهانه حدود ۱۰ میلیون تومان دارد، هزینه خرید نان ساده اکنون میتواند تا یکپنجم کل درآمد را ببلعد.
این یعنی خانواده باید بین نان و سایر مواد غذایی یکی را فدا کند. این وضعیت برای روستاییان یا کارگران فصلی، که درآمدشان کمتر از نصف این مقدار است، بحرانیتر است.
این اولین بار نیست که نان در حکومت ایران گران میشود، اما تفاوت اصلی این دوره، همزمانی آن با تورم شدید سایر اقلام اساسی است. در گذشته، حتی اگر قیمت نان بالا میرفت، خانوادهها میتوانستند با حذف برخی مخارج غیرضروری، خرید نان را حفظ کنند.
گرانی نان و به خطر افتادن امنیت غذایی جامعه
امروز اما با گرانی برنج، گوشت، لبنیات و حتی سبزیجات، گرانی نان به معنای سقوط کیفیت تغذیه و به خطر افتادن امنیت غذایی کل جامعه است.
دولت ادعا میکند که افزایش قیمت نان ناشی از رشد هزینههای تولید و حملونقل است. اما کارشناسان اقتصادی معتقدند که مشکل اصلی، ناکارآمدی در توزیع آرد یارانهای و فساد گسترده در این حوزه است.
نمونههای متعددی وجود دارد که آرد یارانهای به جای استفاده در نانواییها، در بازار آزاد فروخته شده یا برای تولید محصولات دیگر به کار رفته است.
این فساد، به همراه نبود نظارت کافی، باعث شده که هزینههای نان عملاً از جیب مصرفکننده جبران شود.
از سوی دیگر، چندنرخی بودن نان یکی از مشکلات مزمن این حوزه است. نان یارانهای و نان آزادپز با قیمتهای متفاوت عرضه میشوند و این موضوع باعث سردرگمی مردم شده است.
بسیاری از نانواییهای آزادپز قیمت را بیضابطه بالا میبرند و مردم نیز به دلیل کمبود نانواییهای یارانهای، چارهای جز خرید نان گران ندارند. این سیاست، بیشترین فشار را بر دوش طبقه پایین جامعه میگذارد.
گرانی نان پیامدهای اجتماعی و حتی سیاسی دارد. در تاریخ معاصر، افزایش ناگهانی قیمت نان بارها منجر به ناآرامی و اعتراضات شده است.
در دهههای گذشته، از قاهره تا تونس و از مراکش تا سودان، گرانی نان جرقه اعتراضات خیابانی بوده است.
در ایران نیز، سابقه اعتراضات معیشتی در واکنش به گرانی کالاهای اساسی وجود دارد. بنابراین بیتوجهی به این مسئله، میتواند تبعاتی فراتر از حوزه اقتصاد داشته باشد.
پیشنهادات کارشناسانی که هیچ وقت عملی نمیشوند!
کارشناسان راهکارهایی برای کاهش فشار ناشی از گرانی نان پیشنهاد کردهاند.
نخست، اجرای نظام یارانه مستقیم به خانوارها به جای یارانه به نانواییها، تا فساد در توزیع آرد کاهش یابد.
دوم، حذف چندنرخی بودن نان و ایجاد یک قیمت واحد و شفاف که هم نانوایان و هم مردم بدانند معیار چیست.
سوم، افزایش نظارت بر کیفیت و وزن نان تا مردم مطمئن باشند که با وجود پرداخت بیشتر، محصول بهتری دریافت میکنند. چهارم، مقابله جدی با قاچاق آرد و فروش غیرقانونی آن در بازار آزاد.
با وجود همه این راهکارها، به نظر میرسد که اراده سیاسی کافی برای حل مسئله وجود ندارد. تجربه سالهای اخیر نشان داده که هر بار گرانی نان اتفاق افتاده، وعدههای کارگزاران حکومتی برای جبران یا اصلاح اوضاع عملی نشده است. در عوض، فشار اقتصادی بر اقشار ضعیف بیشتر شده و شکاف طبقاتی عمیقتر گشته است.
گرانی نان، فقط گران شدن یک کالا نیست؛ این اتفاق نشانهای است از ضعف ساختاری اقتصاد، ناکارآمدی مدیریت، و فاصله عمیق سیاستگذاران با واقعیت زندگی مردم.
در کشوری که بسیاری از خانوادهها حتی توان خرید گوشت یا میوه را ندارند، نان آخرین سنگر امنیت غذایی است. اگر این سنگر فرو بریزد، جامعه با بحرانی روبهرو خواهد شد که جبران آن بهسادگی ممکن نیست.
در پایان باید گفت که نان، فراتر از یک خوراک ساده، بخشی از هویت و فرهنگ غذایی مردم است. گرانی نان یعنی گران شدن زندگی، فشار بر فقرا، و از بین رفتن حداقلهای کرامت انسانی.
امری که میتوان جرقهساز اعتراضات اجتماعی در کف خیابانها شود.
[نان نسیه و خرید قسطی خواربار زندگی]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.