شهروندان بیدفاع تهران و افزایش هنگفت بودجه نظامی، موشکی و هستهای
حاکمیت ایران در سالهای اخیر بودجههای قابل توجهی به نهادهای نظامی، پروژههای موشکی و برنامه هستهای اختصاص داده است. این تخصیصها نشاندهنده اولویتهای استراتژیک حاکمیت ملایان در مواجهه با چالشهای پیش رو است.
تخصیص بودجه به نهادهای نظامی، پروژههای موشکی و برنامه هستهای ایران همواره یکی از نقاط پر بحث و حساس در بودجهریزی این کشور بوده است. اطلاعات در مورد این بخش از بودجه به دلیل ملاحظات امنیتی و ماهیت طبقهبندی شده، کمتر از سایر بخشها شفاف است، اما با این حال میتوان به برخی ارقام و روندهای کلی اشاره کرد.
طبق گزارش موسسه تحقیقات صلح بینالمللی استکهلم (SIPRI)، در سال ۱۴۰۲، بودجه نظامی ایران حدود ۱۰.۳ میلیارد دلار بوده که این کشور را در رتبه ۲۶ جهان از نظر بودجه نظامی قرار داده است.
با این حال، تحلیل مرکز دادههای باز ایران نشان میدهد که هزینه واقعی نظامی در این سال حدود ۱۳.۸ میلیارد دلار بوده است، که شامل هزینههای پنهان مرتبط با سپاه پاسداران میشده است.
در سال ۱۴۰۳، حدود ۴۷۰ هزار میلیارد تومان برای نیروهای مسلح در نظر گرفته شده بود که از این مبلغ، ۱۲۵ هزار میلیارد تومان برای سپاه پاسداران، و حدود ۶۷ هزار میلیارد تومان برای ارتش اختصاص یافته بود. این رقم حدود ۲۵ درصد از کل بودجه عمومی کشور را تشکیل میداد.
برای سال ۱۴۰۴، قانون بودجه نشاندهنده جهش چشمگیر در بودجه نظامی است. برآوردهای مرکز دادههای باز ایران نشان میدهد که بودجه نظامی حکومت ایران در سال ۱۴۰۴ با جهشی بزرگ به بیش از ۲۳ میلیارد دلار رسیده است
این رقم شامل بیش از ۶۴۷ هزار میلیارد تومان در قالب ردیفهای اصلی و حدود ۱۱ میلیارد یورو در قالب سهمیه نفت خام و اعتبارات طرحهای ویژه است.
این رقم حاکی از افزایش حدودا سه برابری یا ۲۰۰ درصدی بودجه نظامی، مشوکی، هستهای در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ میباشد.
بودجه سپاه پاسداران و نیروهای مسلح
سپاه پاسداران بخش قابل توجهی از بودجه نظامی را دریافت میکند. طبق گزارش SIPRI، سهم بودجه اختصاصیافته به سپاه پاسداران بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۱۴۰۲ از ۲۷ درصد به ۳۷ درصد افزایش یافته است.
علاوه بر این، بودجههای خارج از حسابهای رسمی، مانند درآمدهای حاصل از کسبوکارهای تحت کنترل سپاه پاسداران، نیز به هزینههای نظامی این نهاد اضافه میشود.
به عنوان مثال بودجه قرارگاه سازندگی خاتمالانبیاء (که با قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء متفاوت است و فعالیت اقتصادی دارد) نیز از منابع عمومی تأمین نمیشود. برای این قرارگاه، ۳۸ هزار میلیارد تومان از محل اعتبارات اختصاصی پیشبینی شده است.
بودجه سپاه پاسداران ذیل ۳۱ ردیف و زیرمجموعه در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ تعریف شده است.
قانون بودجه ۱۴۰۴ کل کشور، سهم قابل توجهی از درآمدهای نفتی و گازی را نیز به نیروهای مسلح اختصاص داده است. طبق این لایحه، ۵۱ درصد از درآمدهای صادرات نفت و گاز بودجه عمومی به بخش نظامی تعلق میگیرد. این در حالی است که سهم دولت از کل صادرات نفت و گاز در همین سال ۳۷.۵ درصد یا معادل ۱۲۰۰ تریلیون تومان خواهد بود.
از این مبلغ، ۵۶۱ تریلیون تومان معادل ۵۱ درصد تحت عنوان «افزایش بنیه دفاعی کشور» به نیروهای مسلح تخصیص یافته است. این میزان نسبت به سال ۱۴۰۳، بیش از چهار برابر افزایش یافته است. بودجه نظامی در لوایح بودجه حکومت ایران، شامل ردیفهای محرمانه نمیشود.
منابع نیروهای مسلح و طرحهای خاص، مجموعاً حدود ۶۸۷ هزار میلیارد تومان از بودجه ۱۴۰۴ را شامل میشود. این مبلغ معادل ۱۲.۴ میلیارد دلار برآورد شده است.
اختصاص نفت افزون بر بودجه به نهادهای نظامی
پیشبینی میشود روزانه ۱ میلیون و ۸۵۰ هزار بشکه نفت صادر شود. از این میزان، ۵۵۰ هزار بشکه، معادل ۱۲.۴ میلیارد دلار، به نیروهای مسلح اختصاص خواهد یافت. به عبارتی، یک بشکه از هر چهار بشکه نفت صادراتی سال ۱۴۰۴ به نیروهای مسلح واگذار میشود.
ارزش نفتی که در سال ۱۴۰۴ به نیروهای مسلح داده میشود، ۱۱ میلیارد یورو است. این رقم در سال ۱۴۰۳ حدود ۴ میلیارد یورو بود. در واقع، بودجه نیروهای مسلح تقریباً سه برابر افزایش یافته است.
افزون بر این، ۱۲۶ تریلیون تومان دیگر نیز به عنوان سهم طرحهای خاص در قانون بودجه تعریف شده است.
این اعتبارات احتمالاً میان نهادهای نظامی و امنیتی توزیع میشود. طرحهای خاص در متن لایحه توضیح مشخصی ندارند. اما به طرحی «عشوری» به عنوان یکی از مصادیق طرح خاص اشاره شده است.
پروژههای موشکی
حکومت ایران سرمایهگذاری قابل توجهی در برنامه موشکی خود کرده است. طبق گزارشها، حکومت ایران موشکهای بالستیک، کروز و حتی موشکهای هیپرسونیک را توسعه داده است.
این پروژهها بخش مهمی از بودجه نظامی را به خود اختصاص میدهند، اما ارقام دقیق تخصیص بودجه به این برنامهها به دلیل عدم شفافیت منتشر نشده است.
بخش قابل توجهی از بودجه نظامی به تولید تجهیزات نظامی داخلی از جمله موشکها و پهپادها اختصاص مییابد. این برنامه عمدتا توسط سپاه پاسداران پیش برده میشود.
گزارشها حاکی از افزایش ۲۷ درصدی هزینههای مربوط به خرید هواپیماهای ساخت شرکت هسا (تولیدکننده پهپادهای مورد استفاده سپاه) بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ است.
بر اساس گزارشی که رویترز منتشر کرده حکومت ایران سالانه حدود ۳ میلیارد دلار صرف توسعه و تولید موشکهای بالستیک، کروز و سایر سیستمهای موشکی میکند.
به عنوان نمونه توشعه موشک شهاب ۳ حدود ۱ میلیارد دلار هزینه برای حکومت ایران داشته است.
برنامه هستهای
برنامه هستهای حکومت ایران یکی از پرهزینهترین پروژههای ملایان است. در سالهای اخیر، ایران فعالیتهای غنیسازی اورانیوم را گسترش داده و سایتهای جدیدی را راهاندازی کرده است. در خرداد ۱۴۰۴، آژانس بینالمللی انرژی اتمی حکومت ایران را به دلیل عدم رعایت تعهدات هستهای خود غیرمتعهد اعلام کرد.
هزینههای مربوط به برنامه هستهای ایران بسیار بالاست، اگرچه ارقام دقیق و رسمی به ندرت منتشر میشود. برخی برآوردها حاکی از هزینههای مستقیم بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برای زیرساختهای هستهای گستردهتر است. (مانند نیروگاه هستهای بوشهر که بیش از ۱۰ میلیارد دلار هزینه داشته است، در حالی که هزینه رسمی کمتر از ۲ میلیارد دلار اعلام شده است.)
گاردین در گزارشی نوشت که حکومت ایران سالانه حدود ۲ میلیارد دلار صرف فعالیتهای هستهای میکند که این رقم شامل غنیسازی اورانیوم، توسعه راکتورها و زیرساختهای مرتبط است.
ساخت تأسیسات هستهای بزرگی همچون غنیسازی نطنز یا راکتور آب سنگین در اراک هزینههای هنگفتی در بر داشته است، اما به دلیل محرمانه بودن اطلاعات آن از جمله هزینهها، اطلاعات دقیقی از هزینه آنها در دسترس نیست.
اما برخی منابع هزینه کل برنامه هستهای ملایان از آغاز تا کنون و طی ۳ دهه اخیر را حدود ۲ تریلیون دلار تخمین میزنند.
سهم از تولید ناخالص داخلی (GDP)
بودجه نظامی ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۲.۰۶ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را شامل میشده است.
هدفگذاری در سیاستهای کلی برنامه هفتم توسعه ملایان، تخصیص حداقل ۵ درصد بودجه عمومی کشور به برنامههای موشکی و هستهای تحت عنوان «تقویت بنیه دفاعی» است.
جزئیات دقیق بودجه نظامی، پروژههای موشکی و هستهای به دلیل طبقهبندی بودن، به طور کامل منتشر نمیشود. این موضوع باعث گمانهزنیها و انتقاداتی در مورد نحوه تخصیص و مصرف این بودجهها میشود.
اعلام بودجهها به تومان و سپس تبدیل آنها به دلار بر اساس نرخهای مختلف (دولتی، نیمایی، آزاد) میتواند به ارقام متفاوتی منجر شود و مقایسهها را دشوار کند.
بخشهایی از نهادهای نظامی از جمله سپاه درآمدهای مستقل خود را دارند که در بودجه عمومی منعکس نمیشود، و این امر شفافیت کلی را کاهش میدهد.
حکومت ایران در سالهای اخیر، به خصوص در سال ۱۴۰۴، بودجههای کلانی را به نهادها و پروژههای نظامی، موشکی و هستهای اختصاص داده است که نشاندهنده اولویت بالای این بخشها در سیاستگذاریهای کلان ملایان است.
یکی از چالشهای اصلی در تحلیل بودجه نظامی حکومت ایران، عدم شفافیت در تخصیصها است. گزارشها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از هزینههای نظامی، بهویژه برای سپاه پاسداران و پروژههای هستهای و موشکی، خارج از بودجه رسمی تأمین میشود.
تأثیرات اقتصادی
حکومت ایران در سالهای اخیر بودجههای کلانی به نهادهای نظامی، پروژههای موشکی و برنامه هستهای اختصاص داده است. بودجه نظامی از ۶.۸۵ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۱ به ۱۶.۷ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته و برای سال ۱۴۰۴ به حدود ۵۰.۱ میلیارد دلار پیشبینی شده است. (دقت شود تفاوتها به دلیل نرخ ارز متفاوت است)
افزایش بودجه نظامی در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد ایران با تورم بالای حدود ۳۵ درصد (البته به روایت رسمی و بالاتر به روایت منابع مستقل) و کاهش قدرت خرید مواجه است. تخصیص ۵۰.۱ میلیارد دلار به بودجه نظامی در سال ۱۴۰۴، فشار کمرشکنی بر مردم ایران وارد خواهد کرد.
احمد بخشایش اردستانی، یک عضو مجلس در پی رشد سه برابری یا ۲۰۰ درصدی بودجه نظامی در لایحه سال ۱۴۰۴، گفت هرچند «دقیقا نمیتوان گفت این یعنی آماده شدن برای شرایط جنگی»، اما به معنی این است که «مذاکره نمیکنیم.»
افزایش ۲۰۰ درصدی بودجه نیروهای مسلح حکومت ایران در سال ۱۴۰۴در شرایطی مطرح شده است که در سالیان اخیر و به موازات گسترش اعتراضات کارگران، معلمان، بازنشستگان و سایر مزدبگیران، دولتهای مختلف ملایان بارها مدعی نبود بودجه برای پاسخگویی به مطالبات آنان شدهاند.
افزایش چشمگیر بودجه نظامی در حالی اتفاق میافتد که به گفته احمد میدری، وزیر کار حکومت ایران در دولت پزشکیان، ۶۰ میلیون شهروند ایرانی، معادل ۷۰ درصد جمعیت کشور، برای تأمین حداقل کالری به کوپن و کمک دولتی نیاز دارند. این افراد برای تهیه ۱۱ قلم کالای اساسی، نیازمند حمایت هستند.
افزایش سه برابری بودجه سپاه پاسداران، نیروهای مسلح و… و تحویل نفت خام به این نیروها، در شرایطی صورت میگیرد که بودجه واردات کالاهای اساسی در قانون بودجه سال ۱۴۰۳ برابر با ۱۶ میلیارد یورو بود اما این مبلغ در سال ۱۴۰۴ با کاهش ۳۳ درصدی به ۱۲ میلیارد یورو رسیده است.
[افزایش ۲۰۰ درصد بودجه نظامی در دولت وفاق!]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.