ناکامی سند چشمانداز ۱۴۰۴: اعتراف بر علل شکست
با فرارسیدن سال ۱۴۰۴ شمسی، توجهات به سند توسعهای چشمانداز ۱۴۰۴ معطوف شده است. این سند قرار بود ایران را به جایگاه نخست اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه غرب آسیا برساند؛ خنده حضار!!!
سالهاست که ایران تحت حاکمیت ملایان با چالش عدم تحقق اسناد توسعهای خود دست و پنجه نرم میکند. چشمانداز ۱۴۰۴ تنها نمونهای از این ناکامیها محسوب میشود.
در حالی که ابعاد شکست چشمانداز ۱۴۰۴ هنوز آشکار نشده، سند دیگری با افق ۱۴۳۰ در دست تهیه است. هیچکس در قبال این شکست پاسخگو نیست و مسئولیت آن را نمیپذیرد.
اذعان به شکست و برنامهریزی آینده
با وجود شکست چشمانداز ۱۴۰۴، خبرهایی از تدوین سند ۱۴۳۰ به گوش میرسد. علی آقامحمدی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، اشاره کرده است که در آستانه سال پایانی چشمانداز ۱۴۰۴ هستیم. او افزود: تدوین اسناد چشمانداز ۱۴۳۰ و ۱۴۵۰ در دستور کار مجمع و نهادهای پژوهشی است. محور اصلی این تدوین، بررسی و آسیبشناسی سند چشمانداز ۱۴۰۴ خواهد بود.
تحلیل اقتصاددانان: علل ناکارآمدی چشمانداز ۱۴۰۴
محمود جامساز، اقتصاددان، ضمن تأیید شکست این سند، به بررسی علل آن پرداخته است. جامساز میگوید: سند چشمانداز ۱۴۰۴ (۲۰ ساله) در آذر ۱۳۸۲ توسط خامنهای ابلاغ شد. هدف آن تبدیل ایران به کشوری توسعهیافته و پیشرو در منطقه بود. اما وضعیت نابسامان اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۴ خود گویای شکست این سند است. او اضافه میکند که تدوین سند چشمانداز ۱۴۳۰ نیز قطعاً به سرنوشت چشمانداز ۱۴۰۴ دچار خواهد شد. به عبارت دیگر، اهدافی تعیین میشود اما الزامات تحقق آنها فراهم نیست.
عدم تحقق اهداف و ساختار معیوب اقتصاد
جامساز ادامه میدهد: چشمانداز ۱۴۰۴ از سال ۱۳۸۴ به اجرا درآمد. برنامههای ۵ ساله توسعه، از سوم تا ششم، ابزارهای اجرایی آن بودند. بر اساس گزارشهای رسمی، تنها ۳۰ درصد از اهداف آنها، یا حتی کمتر، محقق شده است. وی میافزاید: طی ۴ برنامه گذشته، شاخصهای کلان اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار گرفتهاند. این وضعیت با اهداف چشمانداز ۱۴۰۴ فاصله زیادی دارد. ساختار معیوب اقتصاد سیاسی نفتی، رانتی و ایدئولوژیک کشور فاقد ظرفیت اجرای اهداف عالیه این سند بوده است.
ناکارآمدی سیاستگذاران و تخصیص نامناسب منابع
به اعتقاد جامساز، این عدم ظرفیت به دلیل کمبود منابع مالی یا انسانی نبوده است. چالشهای اقتصادی و ناکارآمدی سیاستگذاران در بسترسازی و اجرای برنامهها عوامل اصلی بودهاند. او ادامه میدهد: هدف رشد اقتصادی ۸ درصدی تعیین میشود، اما ابزارهای لازم برای رسیدن به آن وجود ندارد. دستیابی به این الزامات ممکن نیست. منابع به جای تخصیص بهینه به توسعه اقتصادی، صرف اهداف غیراقتصادی شدهاند. این اهداف عمدتاً سیاسی و ایدئولوژیک بوده و در قالب پروپاگاندا، مخارج گزاف برونمرزی و مذهبی هزینه شدهاند. این هزینهها به طور غیرشفاف در بخش تاریکخانه اقتصاد جای گرفتهاند.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
جامساز میافزاید: طی ۲۰ سال گذشته، فضای کسبوکار به شدت آسیبپذیر و پرمخاطره بوده است. سیاستهای داخلی و خارجی ایران به گونهای عمل کردهاند که در پایان چشمانداز ۱۴۰۴، یعنی سال جاری، بیبرقی، کمبود گاز، ورشکستگی آبی، گسترش فقر و مشکلات محیطزیست را به بار آوردهاند. ایران از نظر رتبهبندی اقتصادی در یکچهارم پایین جداول اعتبارسنجی جهانی قرار گرفته است.
این اقتصاددان در ادامه بیان داشت: بالاترین نرخ تورم، پایینترین ارزش پول ملی، ناتوانی در جذب سرمایهگذاری خارجی، بهرهوری نازل نیروی انسانی و ورود به بحران اعتماد اجتماعی، شرایط حاکم بر کشور طی ۲۰ سال گذشته بوده است.
دلایل اصلی شکست چشمانداز ۱۴۰۴
جامساز دلایل شکست سند چشمانداز ۱۴۰۴ را به طور خلاصه این موارد معرفی میکند: ساختار معیوب اقتصاد سیاسی رانتی؛ ترجیح اهداف سیاسی ایدئولوژیک بر اقتصادی؛ ورود نظامیان به اقتصاد؛ کسریهای مستمر بودجه؛ بیثباتی اقتصادی و ارزی؛ انباشت سرمایه و بهرهوری بسیار نازل؛ عددسازی آماری و پنهانکاری؛ توزیع ناعادلانه ثروت و ظهور الیگارشهای رانتخوار؛ مفاسد و اختلاسهای نهادینه شده؛ و تضعیف مستمر بخش خصوصی.
به گفته او، تورم، بیثباتی ارزی، کاهش تولید ناخالص داخلی، ناترازیهای اقتصادی و سقوط کارآیی صنایع، نتیجه عملکرد ناکارآمد دولتها بوده است.
درآمد نفتی و وضعیت تورم و کاهش قدرت خرید و رشد نرخ دلار
جامساز اظهار کرد: علیرغم حدود ۱۰۰۰ میلیارد دلار درآمدهای نفتی طی ۲۰ سال گذشته، اقدام مؤثری برای تأسیس زیرساختهای توسعه اقتصادی، علمی، فناوری و اجتماعی انجام نشده است.
وی میافزاید سند چشمانداز ۱۴۰۴ در شرایطی اجرا شد که وضعیت اقتصادی کشور بحرانی نبود. اما ناترازیهای کنونی، کمبود آب و برق و گاز، و مطالبات انباشتهشده، شرایط فعلی را متفاوت کرده است. این وضعیت افق برنامهریزی را تیره ساخته است.
جامساز در پاسخ به پرسش «با این حجم افزایش قیمتها، قدرت خرید چگونه بوده؟»، اظهار داشت: بر اساس همین شاخصها، قدرت خرید از سال ۸۴ تا پایان ۱۴۰۳ حدود ۸۱.۶ برابر کاهش یافته است.
او درباره تغییرات دلار نیز گفت: نرخ دلار از ۹۰۴ تومان در سال ۸۲، به ۸۲ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده. این رقم بیش از ۹۰ برابر شده که معادل رشد ۸۹۰۰ درصدی است.
اقتصاد در خدمت دکترین نظام
جامساز میگوید: اقتصاد به عنوان وسیله تأمین مالی اهداف دکترین نظام تلقی میشود. اما حجم تأمین مالی این اهداف خارج از توان و ظرفیت اقتصادی کشور است. لذا توسعه اقتصادی کشور با چالش تأمین منابع روبهرو شده است.
جامساز درباره علل شکست چشمانداز ۱۴۰۴ اظهار کرد: نه تنها خروجی عملکرد مسئولین مطلوب نیست، بلکه مخرب بوده است. او اضافه میکند: به نظر میرسد آنها طی بیش از ۴ دهه از هیچ کوششی برای نابودی اقتصاد ایران کوتاهی نکردهاند.
[زوال نظام ولایت فقیه یا پایان راه خامنه ای؟!]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.