به نظر می آید چه در حال حاضر و چه در آینده ایران آزاد، دینداران همچنان بخش مهمی از تنوع فکری و اعتقادی را تشکیل خواهند داد. این بخش مهم البته اکثریت آنها مسلمانان می باشند. سوال مهم و اساسی این می باشد که در راستای دموکراسیزاسیون در ایران و در مواجهه با انواع نحله ها و مسلکهای فکری و اعتقادی در ایران و خصوصا در مسأله ایران و اسلام چه راهکاری را باید در پیش گرفت؟
دموکراسیزیون در ایران که بخشی از آن با استقرار نظام دموکراسی مبتنی بر حقوق بشر حاصل خواهد شد، بخش عمده آن از طریق فرهنگ سازی رخ خواهد داد. در این فرایند فرهنگی دموکراسیزاسیون، بخش قابل توجهی از جامعه همچنان دینداران و در وجه غالب آن مسلمانان می باشند.
یک راهکار فرهنگی در مواجهه با مسلمانان ایران این است که برای دموکراسیزیون در ایران وجود مسلمانان را نپذیریم و با حملات گسترده علیه اسلام به انتقاد بنیادی از این دین پرداخته و آرام آرام این دین را از قلبها و ذهنها و از صحنه جامع خارج کنیم و بعد امید داشته باشیم که این مسلمانان از دین برگشته دموکراتیک شوند چرا که یکی از چالشهای جدی برای دموکراتیک شدن آنها همین اسلام و مسلمانی آنها بوده است. اما مشکل این راهکار این است که این راهکار چقدر زمان می خواهد تا جواب بگیرد و کل مسلمانان ایران را بی دین و یا این ۵۰ تا ۶۰ درصدی که همچنان در ایران مسلمانند به مثلا ۵ درصد بکشاند؟ آیا در یک پروسه مثلا ۱۰ ساله می توان به چنین نتیجه ای رسید؟ واقعیت این است که این راهکار اگر قرار بود جواب بدهد باید در دنیای آزاد که دهه هاست دموکراسی و آزادی بیان حکفرماست جواب دهد. در دنیای آزاد دین مسیحیت همچنان با قدرت به حیات خود ادامه داده و بر پیروان آن هم افزوده می شود و بعد از دهه ها نقد مسیحیت، مسیحیت از میان نرفته و پذیرفته است که باید به صورت دموکراتیک در کنار دیگر نحله های فکری زیست کند.به نظر می آید که راهکار حذف دموکراتیک دین(از طریق نقد دین) از جامعه راهکاری نیست که دست کم بخواهد در طی ۱۰۰ سال آینده در ایران به نتیجه برسد و ما همچنان دین و نهادهای آن و پیروان آن را به صورت قدرتمند در جامعه خواهیم داشت. هیچ بعید نیست که در ایران آزاد با انواع رفرمها و باز اندیشیهایی که در تفسیر از دین بوجود خواهد آمد(چنانچه در مسیحیت رخ داد) بسیاری از دین برگشته ها هم به همین دین اسلام بازگردند و البته طرف مقابل آن یعنی دین را کنارگذاشتن نیز صادق است و واقعا باید ایران آزاد و دموکراتیک را دید تا بیینیم چه اتفاق می افتد.
اما راهکار دوم این می باشد که اسلام و مسلمانان و نهادهای آنها را در ایران بپذیریم. باید پذیرفت که اسلام و تمامی ادیان ریشه هایی به وسعت تاریخ دارند و این مبالغه نمی باشد زیرا از زمانی که کتابت تاریخ شروع شده ادیان هم نقش مهمی در جوامع انسانی داشته اند. به همین جهت ضمن نقدی که از دین می توانیم داشته باشیم، ناگزیر باید وجود مسلمانان را در ایران برای دست کم دهه های آینده به رسمیت بشماریم و بهترین روش در مواجهه با مسلمانان ایران و در مسأله اسلام و ایران را این بدانیم که چگونه اسلام و مسلمانان در ایران را به مانند دیگر نحله های فکری در ایران به سمت پذیرش و درونی سازی دموکراسی سوق دهیم؟ این موضوع باید محل نظر همه اندیشمندان اعم از مسلمان و غیر مسلمان قرار گیرد.
جمعی از این مسلمانان همچنان طرفدار حکومتند که باید در این فکر باشیم که چگونه بنیادهای فکری آنها درباره اسلام سیاسی ضمن آنکه مسلمانی آنها را به رسمیت می شماریم به چالش بگیریم و آنها را برای پذیرش دموکراسی سکولار آماده سازیم. جمع قابل توجهی هم اگر چه از حکومت بریده اند اما به لحاظ بنیادهای فکری همچنان ممکن است نسبت به دموکراسی و حقوق بشر در تمام ابعاد آن آمادگی های لازم فکری را نداشته باشند. برای مثال پذیرش بعضی از حقوق انسانی همچنان برای بسیاری از مسلمانان ممکن است چالش برانگیز باشد. یا بسیاری از روحانیون، مولویها و شیوخ مسلمانان که از جمهوری اسلامی بریده اند از آنجا که قرآن و سنت را به عنوان قانون تغییرناپذیر نگاه کنند و احکام آن را ابدی می دانند نسبت به بسیاری از احکام سیاسی و اجتماعی انعطاف نشان نداده و بخواهند همچنان بر آنها اصرار کنند. این عده ممکن است به صورت مصلحتی با دموکراسی خواهان همراه شوند اما به لحاظ ساختار فکری و فلسفی همچنان این موضوعات چالشی را برای خود حل نکرده اند.
به نظر می آید باید به جای تفکر حذفی و تلاش برای نابودی اسلام از ذهن و دل و فکر مردم و جامعه که حداقل برای دهه های آینده غیر ممکن است باید به فکر حل این چالشها باشیم تا ضمن پذیرش واقعی تکثر به همه نحله های فکری در جهت درونی سازی دموکراسی و دموکراتیک زیستن واقعی کمک کرده باشیم.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)