مرکز دموکراسی برای ایران: توضیحات مقام های ایرانی و روزنامه کیهان نشان می دهد که خودداری آقای روحانی از پذیرفتن دعوت اوباما برای دیدار تحت تاثیر نگرانی از پیامد های داخلی بوده است.

نخستین توضیح را در باره دلایل دیدار نکردن دو رییس جمهوری را حسن روحانی ،رییس جمهور ایران ،به شبکه خبری سی ان ان داد. او دلیل انجام نشدن این دیدار را کمبود فرصت دانست: « صحبت هایی بود برای اینکه برنامه ملاقاتی بین پرزیدنت اوباما و من تنظیم شود که دو طرف در یک فرصتی با هم گفتگو کنند و مقدمات این کار تا حدی آماده شده بود، آمریکا اعلام تمایل کرده بود برای چنین ملاقاتی؛ علی الاصول از طرف ایران هم می توانست در یک شرایطی، برنامه ای این چنینی باشد، اما فکر می کنم فرصت کم بود؛ برای اینکه ما بتوانیم همه این مسائل را هماهنگ کنیم.»

خبر درخواست امریکا برای ملاقات دو رییس جمهور را پیش از همه سایت تابناک از قول خبرنگار خود در نیویورک زد. اما ساعتی بعد یک عضو هیات ایرانی در سازمان ملل که نامش برده نشد ، این خبر را که بعدا معلوم شد درست بوده است ،تکذیب کرد. پس از آن هم خبرگزاری های نزدیک به دولت ایران خبر را تکذیب کردند.

این تحولات نشان می دهد که فرصت کمی که آقای روحانی از آن سخن می گوید فرصت زمانی اندک برای تصمیم گیری بوده است. اگر این فرض درست باشد به معنای آن است که مقام های ایرانی در برابر این درخواست غافلگیر شده اند و انتظار آن را نداشته اند. پیش از این مقام های آمریکایی گفته بودند که برنامه ای برای دیدار دو رییس جمهوری ندارند و آن را موکول به یک دیدار تصادفی کرده بودند. روال معمول در این موارد در ایران چنان که در مذاکرات پیشین دیده شده است، این است که معمولا از تهران و مشخصا شخص علی خامنه ای ،رهبر جمهوری اسلامی، کسب تکلیف می شده است. اما چنین تصوری می توانست ناقض این ادعا باشد که آقای روحانی دارای اختیار تام برای دیدار و گفت و گو بوده است.

با توجه به نگرانی هیات ایرانی از احاله مسوولیت تصمیم گیری درباره این دیدار به تصمیم آقای خامنه ای در تهران مقام های ایرانی ترجیح دادند ، صورت نگرفتن این ملاقات را به مساله مذاکراتی پیوند دهند که قرار بود روز پنجشنبه در سطح وزاری خارجه برگزار شود. محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران به شبکه دوم تلویزیون دولتی ایران گفته است:« موضوع دیدار را نه یک هدف می دانیم و نه یک حوزه ممنوعه، اگر هماهنگی لازم می شد شاید می توانست این دیدار شروع خوبی باشد.»

آقای ظریف پذیرفته است که امریکا تقاضای دیدار را مطرح کرده و حتی رییس جمهموری ایران مخالفتی با آن نداشته است : «آقای روحانی مشکلی با اصل دیدار نداشتند و آنچه در جهت منافع ملی و آرمان‌ها و اهداف جمهوری اسلامی ایران باشد ، در حوزه اختیارات‌شان دنبال خواهند کرد و ما دنبال کارهای نمایشی نیامده ایم، بلکه آمده ایم کارهای مردم را پیش ببریم.»

از توضیح آقای ظریف و نمایشی خواندن برنامه دیدار ، روشن می شود که قرار نبوده است در این دیدار به گفت و گو در باره مسایلی پرداخته شود که میان دو کشور مطرح است و تنها قرار بوده نمایشی از اراده دو طرف برای تغییر مناسبات دیده شود.

از دید امریکایی ها این دیدار می توانسته به تحولات سرعت دهد و این همان سرعتی باشد که آقای روحانی خواستار آن بوده است. بنا بر این این گمانه که عدم پذیرش دیدار به دلیل آماده نبودن دو طرف برای گفت و گو در مسایل فی مابین بوده چندان قابل اتکا به نظر نمی رسد.

هنوز از طرف رهبر جمهوری اسلامی و اطرافیان او توضیحی در باره سهم آقای خامنه ای در رخ ندادن این دیدار داده نشده است ، اما یک ناظر نزدیک به اصولگرایان این گزینه را که آقای خامنه ای در انجام نشدن این دیدار نقش داشته ، رد کرده است. امیر محبیان روزنامه نگاری که زمانی سردبیر روزنامه رسالت، مهم ترین روزنامه اصولگرایان بود به روز آنلاین گفته است که آقای خامنه ای در این ماجرا نقشی نداشته است.

روزنامه کیهان در شماره روز پنجشنبه خود یعنی دو روز پس از ماجرا به جد و به طنز به ماجرای ملاقات دو رییس جمهوری پرداخته است. روزنامه کیهان با وجود اظهار خشنودی از برخی عقب نشینی ها در لحن رییس جمهور امریکا از وجود چند نکته در سخنان او اظهار ناخرسندی کرده است که شاید بتوان آن را با خوشحالی کیهان از صورت نگرفتن دیدار میان آقای روحانی و اوباما مربوط دانست.

کیهان ناخرسندی خود از سخنان آقای اوباما را در یادداشتی از سعد الله زارعی این طور توضیح داده است: « رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر با لحنی که از صراحت کافی برخوردار بود، ایران را کماکان متهم کرد که درصدد دستیابی به بمب‌اتمی است. او هر چند از فتوای رهبر انقلاب و سخنان رئیس‌جمهور ایران درباره سلاح اتمی سخن گفت و وانمود کرد که از این مواضع خشنود است اما در همان حال صریحا اعلام کرد که ایران باید این عدم تمایل را با گام‌هایی شفاف به اثبات برساند. اوباما می‌گوید که کشورش به دنبال تغییر نظام در ایران نیست و میانه‌روی روحانی را می‌پسندد و به وزیر خارجه‌اش گفته است که بحث پیرامون بهبود روابط با ایران را با قدرت‌های اروپایی در میان بگذارد اما در عین حال در مورد اصلی‌ترین حوزه‌های منافع ملی ایران از قبیل بحث هسته‌ای و سوریه به گونه‌ای آشکار خواستار عقب‌نشینی ایران از مواضع خود شده است».

سرمقاله کیهان نشان می دهد که انتظاری بیش از این از آقای اوباما وجود داشته است به طوری که روزنامه کیهان از این که آقای اوباما عذرخواهی نکرده ، اظهار ناخشنودی کرده است :« اوباما نه تنها از واژه‌ای که حتی بطور تلویحی هم از آن بوی عذرخواهی بیاید استفاده نمی‌کند، بلکه پس از ذکر این عبارات، از ایران می‌خواهد که برای اعتمادسازی و در واقع تامین باج‌خواهی غرب، از برنامه هسته‌ای خود کوتاه بیاید. پس می‌توان در جمع‌بندی این بخش از سخنان او گفت او تمایل دارد که ایران در همان مسیر ۲۵ ساله از منافع خود در برابر غرب چشم بپوشد».

مقایسه این ناخرسندی کیهان از سخنان آقای اوباما با طنزی که خوشحالی کیهان از صورت نگرفتن دیدار را نشان می دهد ، روشن می کند که نگرانی کیهان از ملاقات دو رییس جمهور تنها به آزردگی از سخنان آقای اوباما بر نمی گردد:


گفت: خودمونیم‌ها! دکتر روحانی بدجوری آرزوی مدعیان اصلاحات و کشورهای غربی را بر باد داد که منتظر ملاقات ایشان با اوباما بودند.


گفتم: مدعیان اصلاحات را بگو که از خوشحالی چه دایره و دمبکی می‌زدند و پیشاپیش انجام این ملاقات را جشن گرفته بودند!

گفت: یکی از سران فتنه آمریکایی- اسرائیلی ۸۸ هم در روزنامه انگلیسی گاردین مقاله نوشته و به آمریکا گفته بود فرصت را دریابد که ممکن است دیگر چنین فرصتی دست ندهد!


گفتم: یکی از روزنامه‌های زنجیره‌ای عکس روحانی و اوباما را کنار هم چاپ کرده بود که یعنی بعله! این ملاقات حتمی است! و یک روزنامه زنجیره‌ای دیگر شب قبل از آن چاپ دوم رفته و با ذوق‌زدگی تیتر زده بود که «امشب، دیدار اوباما، با روحانی !»


گفت: خب! حالا قرار است چه بکنند. آقای روحانی که پیشنهاد کاخ سفید برای ملاقات با اوباما را نپذیرفت.


گفتم: چه عرض کنم؟! دکتر به مریض گفت دو تا خبر برات دارم. یک خبر خوب و یک خبر بد. خبر خوب این که اگر این آمپول را بزنیم تا ۲۴ ساعت دیگر حالت خوب می‌شود و خبر بد این که دیروز یادم رفت این خبر را بهت بگم!

توجه کیهان به پیامد های داخلی دیدار دو رییس جمهوری را نه تنها در طنز روز آن بلکه می توان در بخشی از یادداشت آقای زارعی دید که نه تنها با لحنی غیر رسمی از رییس جمهوری ایران سخن می گوید بلکه هر گونه تغییر موضع ایران را که آقای روحانی ادعا دارد را رد می کند:« آمریکا از میانه‌روی روحانی ابراز خشنودی کرده است. جدای از اینکه چنین موضعگیری برای ایجاد اختلاف در ایران و دلسرد کردن مردم از حجت‌الاسلام روحانی است در همان حال بوی نوعی مداخله‌جویی احمقانه در امور ایران هم می‌دهد. اینکه دولت کنونی ایران میانه‌رو یا غیرمیانه‌رو است به ایران و ملت ایران بازمی‌گردد. اگر منظور آمریکا از میانه‌رو این است که دولت کنونی تمایلی به حرکت در چارچوب اصول اساسی انقلاب ایران ندارد و به شاخص‌های مورد قبول غرب نزدیک شده است، چنین چیزی واقعیت ندارد. موضع محکم روحانی علیه رژیم صهیونیستی و مردود دانستن معامله بر سر منافع ملی و پشتیبانی قاطع از دولت سوریه و مقاومت و حمایت جدی از ساختار حقوقی حاکم بر عراق بیانگر آن هستند که تغییری در مواضع ایران متصور نیست.»

به این ترتیب به نظر می رسد وقتی خبر درخواست امریکا برای ملاقات دو رییس جمهور به دفتر رهبر جمهوری اسلامی رسیده ، بیش از هر چیز نگرانی از پیامدهای داخلی این ماجرا بر ذهن مشاوران آقای خامنه ای و احتمالا خود او مستولی بوده است.

همین نگرانی می توانسته است در نیویورک هم بر ذهن آقای روحانی و مشاورانش مسلط بوده باشد، بنابراین این گمانه جای تامل جدی می یابد که شاید آقای روحانی ترجیح داده است با یک رخداد تاریخی پر جنجال اما به قول آقای ظریف نمایشی، مسیر مذاکرات پیش روی خود در ماجرای هسته ای و روابط میان دو کشور را به خطر نیاندازد اگر چی او به خوبی می دانسته که این عقب نشینی تا چه میزان از امید ها برای پیش رفت سریع و صریح مذاکرات اتمی و مذاکرات میان دو کشور خواهد کاست.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)