همزمان با نوروز و نخستین روزهای بهار هر سال، مناطق مختلف ایران شاهد مهمانانی هستند که در قالب سفرهای نوروزی به این مناطق سفر می‌کنند تا از ديدني‌هايفرهنگی، تاریخی و طبیعی این مناطق بازدید كنند.استان خوزستان در فصل بهار میزبان گروه زیادی از این مهمانان نوروزی است که در بهار  زیبای این استان، آن‌را به عنوان مقصد سفر خود برگزيده‌اند.

شرایط ويژه‌ي آب و هوایی خوزستان بدون شک در این زمینه بسیار تاثیرگذار است زیرا شرایط ويژه‌ي اقلیمی این منطقهزمان مسافرت به آنجا را محدود به ماه‌های ويژه‌اي از سال،یعنی پايان زمستان تا ميانه‌ي بهار مي‌كند.این جبر طبیعی در کنار سایر موارد، بهار را فصل مناسب گردشگری خوزستان كرده است و ساکنان این گستره نیزبه ويژه در تعطیلات نورورزی در آغاز این فصل برای میزبانی از مهمانان خود برنامه‌های ويژه‌اي را برای معرفی فرهنگ و پیشینه تاریخی خود تدارک ببینند.

اقوام بختیاری در کوهپایه های زاگرس، ساکنان مناطق شمالی استان خوزستان را تشکیل می‌دهند و با توجه به ديدني‌های گردشگری،فرهنگی، تاریخی و بومی خود همواره میزبان شمار فراواني از مهمانان باشنده(:حاضر) در استان خوزستان هستند و در همین روزها و با برگزاری جشنواره‌های فرهنگی محلی، تلاش می‌كنند تا جنبه‌های فرهنگی و تاریخی خود را به عنوان یکی از دیرپا ترین اقوام ایرانی به مخاطبان و مهمانان بنمايانند.

یکی از جنبه‌های مهم فرهنگی اقوام بختیاری، علاقمندی و مانوس بودن ایشان با شاهنامه است.جغرافیای تاریخی محدوده محل زندگی، روحیه حماسی و علایق اساطیری ایشان که ریشه در پیشینه تاریخی و باستانی آنان دارد؛   به یادگار حکیم توس در سیاه چادرهاي بختياري  منزلتي ويژه بخشيده و در گذشته عشایری و کوچنده ایشان همراه و همخوان ایشان در دامنه کوهپایه‌های زاگرس باشد.این منزلت پس از تحول زندگی اقوام بختیاری از کوچندگی به روستا نشینی و سپس شهر نشینی،نه تنها دچار خدشه نشد بلکه با افزون شدن احساس نوستالژیکی که شهروندان بختیاری به پیشینه کوچنده نیاکان خود و مولفههای موثر در آن؛از جمله شاهنامه خوانی نیاکان یافتند؛افزون‌تر نیز شد.

بدین ترتیب است که موضوع شاهنامه و شاهنامه خوانی در بین قوم زاگرس نشین بختیاریرفته رفته به صورت سنتی فراگیر مرسوم شده و به درجه ای رسیده که در گذشته نه چندان دور بسیاری از زنان و مردان بختیاری که برخی حتا از دانش خواندن و نوشتن نیز محروم بودند،حافظ شاهنامه بوده و در نشست‌ها و مجالس،با خوانش این یادگار ارزشمند؛دیگران را از بازخوانی اساطیر حماسی شاهنامه بهره مند می‌كردند.

شب نشینی های خانوادگی و طایفه ای،هم نشینی های فامیلی در شبهای خاص همچون شب چله و دیگر شبها و روزهای خاص سال؛بخصوص هنگامه نوروز از جمله زمانهایی بوده و هست که بختیاری ها با خوانش شاهنامه به گردهم آیی های خود جنبه ای فرهنگی،ادبی نیز می دهند.چنانچه با نامگذاری فرزندان خود با نام های شاهنامه ای و تشویق و تقویت روحیه حماسی و دلیری تلاش دارند این جنبه های مثبت فرهنگی خود را از تند باد حوادث و گزند های فرهنگی بیگانه محفوظ دارند.

بهار سالجاری،همچون سالهای قبل بختیاری ها در شمال خوزستان و در شهرستان مسجدسلیمان با برگزاری جشنواره های نوروزی متعدد میزبان علاقمندان و میهمانان نوروزی بودند که در فصل بهار و ایام نوروز در این منطقه حضور داشتند.

دوم،سوم،چهارم و هشتم فروردین ماه روزهایی بود که تعدادی از این جشنواره های فرهنگی به میزبانی گروه های فرهنگی خواجه آباد،طایفه منجزی،طایفه شهنی،طایفه زراسوند و گروه فرهنگی سردار آسماری برگزار شدند.جشنواره هایی که بخش ثابت تمامی آنها شاهنامه خوانی و بازخوانی روح حماسی و اساطیری فرهنگ این قوم دیرپای ایران زمین بود.موسیقی محلی و بازیهای محلی و رقص های نمادین و حماسی همچون چوب بازی مردان بختیاری که با لباس زیبای این قوم موسوم به چوقا،که یادآور زیگورات چغازنبیل است از جلوه های زیبای ارائه شده در این جشنواره ها بود.

در این میان حضور گروههای فرهنگی هنری دیگر اقوام زاگرس نشین از کردستان و لرستان در جشنواره برگزار شده توسط گروه فرهنگی سردارآسماری در منطقه گلگیر مسجدسلیمان و بر دامنه قله رفیع آسماری نوید بخش فراگیر شدن این جشنواره های فرهنگی با همگرایی تمامی اقوام زاگرس نشین است.اقوامی که علاقه و اشتیاق به شاهنامه و فرهنگ حماسی پارسی فصل مشترک فرهنگی تمامی ایشان است.

دکتر اردشیرصالحپور استاد هنر دانشگاه تهران و پژوهشگر برجسته هنر از جمله سخنرانانحاضر در جشنواره گروه سردار آسماری در سخنانی کوتاه ضمن معرفی پیشینه فرهنگی حماسی اقوام بختیاری و جایگاه شاهنامه در بین این قوم ابراز امیدواری کرد برگزاری جشنواره های بختیاری با محوریت شاهنامه به احیای فرهنگ پسندیده راست کرداری و راست گفتاری و روحیه حماسی و پهلوانی در بین نسل جوان و آینده سازان سرزمین ایران منجر شود.

این استاد دانشگاه،شاهنامه خوانی را از جمله مزیت های فرهنگی قوم زاگرس نشین بختیاری دانست و این گرایش فرهنگی را فرصتی ارزشمند برای احیای فرهنگی این قوم دیرپا معرفی نمود.

شاهنامه خوانی بختیاری،بعنوان رسمی پسندیده و فرهنگی؛ظرفیت ثبت در فهرست میراث مشترک ملی ایران و تمامی کشورهای فارسی زبان را نیز دارد.ظرفیتی که استفاده از آن همتی عمومی و اقدامی دولتی را می طلبد.

بهار سالجاری با خوانش شاهنامه در خوزستان به بار نشست اما همنشینی بختیاری ها با شاهنامه تنها محدود به نوروز و بهار نبوده بلکه در تمامی روزها و شبها ادامه دارد.

*كارشناس ارشد تاريخ

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)