درباره انتخابات آزاد وسالم چه می دانیم؟  معیارهای برگزاری انتخابات مبتنی برقوانین پیشرفته و دموکراتیک کدامند؟ چگونه می توان از فساد و تقلب درانتخابات جلوگیری کرد؟ نقش جامعه مدنی در این میان چیست؟ درآستانه انتخابات ریاست جمهوری درایران هستیم. مردم  درخردادماه امسال باردیگر به پای صندوق های رای خواهند رفت. در شرایطی که هم چنان خاطره دردناک و تلخ رویدادهای خونین پس ازانتخابات ریاست جمهوری درسال ۱۳۸۸ با آنهاست و میرحسین موسوی و مهدی کروبی دو منتخب آنها همچنان درحبس اند.

یکی از وظایف مهم فعالان اجتماعی درحوزه فعالیت های انتخاباتی آموزش و آگاهی بخشی به مردم است. شهروندان باید از اصول و ضوابط  معیارهای یک انتخابات آزاد و منصفانه مطلع باشند. وهم باید از ضوابط بین المللی در مورد قوانین  مربو ط به آن باخبر باشند.  یکی ازاسناد مهم درباره انتخابات آزاد اعلامیه اتحادیه بین المجالس است که درسال ۱۹۹۴ تصویب شده است.

درمعرفی اتحاديه بين المجالس باید خاطر نشان کرد که این سازمان در سال ۱۸۸۹ تاسيس شد و مقر دائمي آن درسوئيس است. ودرحال حاضر ۱۵۰ عضو اصلي و هشت عضو وابسته دارد. اين اتحاديه  سازمانی غيردولتي و متشكل از پارلمان هاي ملي در سراسر جهان است.

هدف اين اتحاديه پيشبرد صلح وامنيت از طريق گفتگوهاي سياسي، ارتقاء دموكراسي، احترام و رعايت حقوق بشر وهم مشاركت در گسترش نهادهاي موثر نمايندگي و قانونگذاري است.

این سازمان تريبون سياسي براي نمايندگان مجالس است كه با گردهمایی قانونگذاران پارلمان های جهان اعم از نمايندگان مخالف دولت و احزاب حاكم به طور منظم دوباردر سال، مجمعی براي تبادل نقطه نظرات سياسي، اقتصادي و اجتماعي تشکیل می دهند. اين اتحاديه با پيشبرد مذاكرات و اتخاذ ساز و كارهايي براي پيشگيري از مناقشات و حل و فصل آنها از طريق گفتگوهاي چند جانبه و ديپلماسي مبتنی بر مذاکره  برای پیشرفت صلح در جهان تلاش مي‌كند.

این سازمان از طريق قطعنامه ها و گزارشات تخصصي، نظرات و مواضع اين مجمع پارلماني جهاني را درباره مسائل و موضوعات  مهم  بين المللي اعلام وتوصيه ها و پيشنهاداتي را براي اتخاذ اقدامات پارلماني مناسب ارائه مي كند.

اتحاديه بين المجالس برای افزايش مشاركت زنان در حوزه  سياسي و اجتماعي کشورها  تلاشهاي زيادي انجام  داده است. وهم درزمينه دفاع از حقوق بشر نمايندگان مجالس نيز با طرح موارد نقض حقوق بشر نمايندگان در كميته‌اي ويژه  تلاش می کند.

اعلامیه اتحایه بین المجالس درباره انتخابات آزاد و دموکراتیک تصویب شده در سال ۱۹۹۴ یکی از اسناد مهم و معتبر بین المللی است که متن کامل آن را دراینجا می خوانید.

 

اعلاميه راجع به معيارهاي انتخابات آزاد و منصفانه

(متن کامل)

اتخاذ شده به اتفاق آرا در اجلاس يکصد و پنجاه و چھارم شورای اتحاديه بين المجالس +

پاريس ۲۶ مارس ۱۹۹۴

شوراي اتحاديه بين المجالس

با تاکيد براھميت اعلاميه جھانی حقوق بشر و ميثاق بين المللی حقوق مدنی و سياسی که مقرر می دارند اقتدار حکومت بايد به موجب انتخابات ادواری و واقعی به اراده مردم متکی باشد؛

با تصديق و تاييد اصول بنيادين راجع به انتخابات آزاد و منصفانه که توسط کشورھا در اسناد جھانی و منطقه ای پذيرفته شده اند، از جمله حق مشارکت مستقيم يا غير مستقيم ھمه افراد در اداره کشور خود به وسيله نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده اند، حق رای دادن در انتخاباتی که با رای گيری مخفی انجام می شود،

برخورداری از موقعيت مساوی برای نامزد شدن و بيان ديدگاھھای سياسی خود به صورت انفرادی يا گروھی ھمراه با ديگران؛با آگاھی از اين حقيقت که ھر دولت از اين حق حاکمه برخوردار است که طبق اراده مردم خود، نظام سياسی،اجتماعی، اقتصادی و فرھنگی خويش را بدون مداخله ديگر دولت ھا و براساس منشور ملل دولت متحد آزادانه برگزيند و توسعه دھد؛

با آرزوی اعتلای استقرار نظام ھای دموکراتيک کثرت گرای نماينده مردم در سراسر جھان؛

با شناسايی اينکه ايجاد و تحکيم روندھا و نھادھای دموکراتيک، مسوليت مشترک حکومت ھا، انتخاب کنندگان و نيروھای سياسی سازمان يافته است و اينکه انتخابات ادواری و واقعی رکن لازم و جدايی ناپذير تلاشھای مستمر برای حمايت از حقوق و منافع حکومت شوندگان است و اين امر که به عنوان يک تجربه عملی، حق ھر کس به مشارکت در اداره کشور خود عاملی حياتی در برخودداری موثر از حقوق و آزاديھای اساسی تلقی ميشود؛

با استقبال از گسترش نقش سازمان ملل متحد، اتحاديه بين المجالس، سازمان ھای منطقه ای، مجامع پارلمانی و سازمان ھای بين المللی و ملی غير دولتی در ارايه معاضدت ھای انتخاباتی به درخواست دولت ھا; ” اعلاميه راجع به انتخابات آزاد و منصفانه” تصويب می شود و موکدا از دولتھا و پارلمان ھا در سراسر جھان در خواست ميشود که تحت راھنمايی اصول و معيارھای زير عمل کنند:

۱. انتخابات آزاد و منصفانه

در ھر کشوری، اقتدار دولت تنھا می تواند از اراده مردم منبعث گردد، مردمی که در انتخابات واقعی، آزاد و منصفانه و در ادوار منظم با رای گيری فراگير مساوی و مخفيانه شرکت می کنند.

۲. حقوق رای دھی و انتخاباتی

 ۱)ھر شھروند که به سن قانونی رسيده باشد(شھروند بالغ)، حق دارد که بدون تبعيض از حق رای دادن در انتخابات برخوردار باشد.

۲)ھر شھروند که به سن قانونی رسيده باشد، حق دارد که به آيينی موثر، بی طرفانه و بدون تبعيض، برای ثبت نام رای دھندگان دسترسی داشته باشند.

۳)ھيچ شھروند واجد شرايط نبايد از حق رای دان محروم يا ازثبت نام بع عنوان رای دھنده منع گردد، مگر طبق موازينی که به طور عينی قابل احرازند و به موجب قانون مقرر شده اند، مشروط براينکه اين موازين با تعھدات دولت در حقوق بين االملل سازگار باشند.

۴) ھر فرد که از حق رای دادن يا حق ثبت نام به عنوان رای دھنده محروم شده است حق دارد به مرجع صالح دادخواھی کند تا تصميم متخذه در باره وی را مورد بررسی قرار دھد و ھرگونه اشتباھی را فورا و به طور موثر تصحيح نمايد.

۵)ھر رای دھنده به منظور اعمال حق رای، از حق دسترسی مساوی وموثر به مراکز رای گيری برخوردار است.

۶) ھر رای دھنده محق است که حق رای خود را در تساوی با ديگران اعمال کند و به رای او اعتباری يکسان با رای ديگران داده شود.

۷) حق رای دادن به صورت مخفی مطلق است و به ھيچ وجه نبايد محدود گردد.

۳-حقوق و تکاليف نامزدی،حزبی و مبارزاتی

۱) ھرکس حق دارد که در اداره کشورش مشارکت کند و از موقعيت مساوی برای نامزد شدن در انتخابات برخوردار باشد. موازين مشارکت در حکومت طبق قوانين اساسی و عادی ملی تعيين خواھد شد. اين قوانين نبايد با تعھدات بين المللی دولت مغاير باشد

۲) ھرکس حق دارد که به منظور مبارزه انتخاباتی به حزب يا سازمان سياسی وارد شود، يا ھمراه ديگران حزب يا سازمان سياسی تشکيل دھد.

۳) ھرکس منفردا يا مجتمعا با ديگر افراد حق دارد ديدگاه ھای سياسی خود را بدون بيم و نگرانی ابراز کند؛  درصدد يا در مقام دريافت يا مبادله اطلاعات باشد و به انتخابی آگاھانه مبادرت ورزد؛ برای مبارزات انتخاباتی در کشور آزادانه رفت و آمد کند; بر مبنای مساوی با ديگر احزاب سياسی از جمله حزب تشکيل دھنده دولت حاکم، به مبارزه انتخاباتی بپردازد.

۴) ھر نامزد انتخاباتی و ھر حزب سياسی بايد برای دسترسی به رسانه ھا به ويژه رسانه ھای ارتباط جمعی، از موقعيت مساوی با نامزدھای احزاب ديگر برخوردار باشد تا ديدگاه ھای سياسی خود را ارايه دھد.

۵) حق امنيت جانی و مالی ھر نامزد انتخابات بايد شناخته و تامين گردد.

۶) ھرفرد و حزب سياسی حق تامين و حمايت قانونی دارد و حق دارد در موارد نقض حقوق سياسی و انتخاباتی از جبران خسارت قانونی برخوردار شود.

۷) حقوق فوق تنھا می تواند تابع چنان محدوديتھايی خصلتا استتثنايی گردد که به موجب قانون معين شده اند. و در ھر جامعه ی دموکراتيک به علت مسايل امنيت ملی يا نظم عمومی، يا حمايت از بھداشت، اخلاق عمومی يا حقوق و آزاديھای ديگران ضروری و معقولند; مشروط بر اينکه اين محدوديت ھا با تعھدات کشورھا در حقوق بين الملل سازگار باشند. محدوديت ھای مجاز نسبت به حق نامزد شدن در انتخابات، ايجاد و فعاليت احزاب سياسی، و حقوق مبارزاتی نبايد به گونه ای اعمال شوند که ناقض اصول عدم تبعيض بر مبنای نژاد،رنگ، جنس، زبان، مذھب يا ديدگاه سياسی يا غير سياسی، منشا اجتماعی يا ملی، مالکيت، تولد يا ھر وضعيت ديگر باشند.

۸) ھر فرد يا حزب سياسی که حقوق مبارزاتی، نامزدی يا حزبی او سلب يا محدود شده بايد حق داشته باشد به مرجعی صالح دادخواھی کند تا مرجع مذکور آن تصميمات را بررسی، و اشتباھات را به طور فوری و موثر تصحيح کند.

۹) حقوق نامزدی، حزبی و مبارزاتی توام با تکاليفی در قبال جامعه است. مخصوصا اين تکليف که ھيچ نامزد يا حزب سياسی نبايد خشونت بورزد.

۱۰) ھر نامزد و حزب سياسی که در انتخابات مبارزه می کند بايد حقوق و آزاديھای ديگران را محترم شمرد.

۱۱) ھر نامزد و حزب سياسی که در انتخابات مبارزه می کند بايد نتيجه انتخابات آزاد و منصفانه را بپذيرد.

۴.حقوق و تکاليف کشورھا

کشورھا بايد اقدامات تقنينی و غير تقنينی لازم را به موجب روند قانون اساسی خود اتخاذ کنند تا طبق تعھدات خود در حقوق بين الملل، حقوق و چارچوبی نھادين برای انتخابات ادواری، واقعی، آزاد و منصفانه تضمين کنند. به ويژه کشورھا بايد:

+ آيينی موثر، بی طرفانه و بدون تبعيض برای ثبت نام رای دھندگان ايجاد نمايند;

+ موازينی روشن مانند سن، شھروندی و اقامت برای ثبت نام رای دھندگان اتخاذ نمايند و تضمين کنند که اين موارد بدون ھرگونه تبعيض اعمال می شوند;

+ امکان تشکيل و فعاليت آزاد احزاب سياسی را فراھم کنند و حتی الامکان تامين ھزينه احزاب سياسی و مبارزاتی را تحت نظم در آورند که حزب و دولت حاکم جدای از يکديگرند و شرايط رقابت در انتخابات قوه  قانون گذاری منصفانه است;

+ برای اطمينان از اينکه مردم با مسايل و آيين ھای انتخاباتی آشنا ھستند، برنامه ھای ملی آموزش ھمگانی را ايجاد يا تسھيل کنند.

۲) به علاوه کشورھا به منظور اطمينان از دستيابی تدريجی و تحکيم اھداف دموکراتيک، بايد اقدامات سياست گذاری و نھادين لازم را اتخاذ نمايند. از جمله اينکه يک ساز و کار بی طرفانه، مستقل و متعادل برای مديريت انتخابات فراھم کنند. به عنوان مثال بايد:

+ مطمئن شويد که مسوولان امور مختلف انتخابات، آموزش ديده ھستند و بی طرفانه عمل می کنند، و اينکه آيين ھای رای گيری منسجمی ايجاد شده و به اطلاع عموم رسيده است; مطمئن شوند که رای دھندگان، ثبت نام کرده و فھرست انتخاباتی و آيين ھای رای گيری با مساعدت ناظران ملی و حسب لزوم بين المللی، روز آمد شده اند; احزاب، نامزدھا و رسانه ھا را تشويق کنند که يک ضابطه رفتاری واحد را برای انجام مبارزات انتخاباتی و  دوره ای رای گيری مورد پذيرش قرار دھند; اعتبار برگه رای را با انجام اقدامات لازم برای جلوگيری از از رای دھی مکرر و يا رای دھی توسط کسانی که واجد شرايط نيستند، تضمين کنند; اعتبار روند شمارش آرا را تضمين کنند.

۳) کشورھا بايد حقوق انساتی ھمه افراد موجود در قلمرو، و تحت صلاحيت خود را مورد احترام قرار دھند و تامين کنند. در زمان انتخابات، دولت و ارکان حکومتی بايد تضمين کنند که :

آزادی رفت و آمد، انجمن ھا، تجمعات و بيان، به ويژه در قالب راھپيمايی و تجمعات سياسی محترم شمرده شوند؛ احزاب و نامزدھا ديدگاه ھای خود را آزادانه به انتخاب کنندگان منتقل کنند و از دسترسی يکسان به رسانه ھای دولتی و عمومی برخوردار شوند؛ اقدامات لازم برای تضمين پوشش بی طرفانه انتخابات در رسانه ھای دولتی و عمومی انجام گيرد.

۴) برای انجام انتخابات منصفانه، کشورھا بايد اقدامات لازم را جھت حصول اطمينان از اينکه احزاب و نامزدھا از فرصت ھای معقول برای ارايه مواضع انتخاباتی خود برخوردار ھستند، به عمل آورند.

۵) کشورھا بايد تضمين احترام اصل مخفی بودن رای و اينکه رای دھندگان بتوانند رای خود را آزادانه و بدون ترس با ارعاب به صندوق ھا بريزند، کليه اقدامات لازم و مناسب را اتخاذ کنند.

۶) علاوه براين، مقامات حکومتی بايد تضمين کنند که رای گيری بدون ھرگونه تقلب يا ديگر اقدامات غيرقانونی انجام می پذيرد و امنيت، صحت و اعتبار روند رای گيری حفظ ميشود و ھمچنين تضمين نمايند که شمارش آرا مشروط به نظارت و بازبينی بی طرفانه است که توسط افراد آموزش ديده صورت می گيرد.

۷) کشورھا بايد اقدام لازم ومناسب را برای اطمينان از شفافيت کل روند انتخاباتی به عمل آورند، مثلا از  طريق حضور نمايندگان احزاب و ناظران معتبر مجاز.

۸) کشورھا بايد با انجام تمام اقدامات لازم وضروری مطمئن گردند که احزاب، نامزدھا و ھواداران آنھا از امنيت مساوی برخوردارند و مقامات دولتی اقدامات لازم را برای جلوگيری از خشونت انتخاباتی به عمل آورده اند.

۹) کشورھا بايد تضمين کنند که موارد نقض حقوق بشر و شکايات راجع به روند انتخاباتی فورا و درچارچوب محدوده زمانی جريان انتخابات فورا و در چارچوب محدوده زمانی جريان انتخابات، به طور موثر توسط مقامی مستقل و بی طرف مانند کميسيون انتخاباتی يا دادگاه ھا، رسيدگی و احراز می شوند.

برگرفته از کتاب ” انتخابات آزاد و منصفانه در حقوق و رويه بين الملل

پرفسور گای اس. گودوين گيل

ترجمه : دکتر سيد جمال سيفی و دکتر سيد قاسم زمانی

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)