در کلاس درس هنگامی که معلم رو به تخته و پشت به شاگردان در حال ترسيم خطوطی برای تدريس است، يکی از دانش آموزان شروع به نواختن روی ميز می کند. معلم رو به کلاس می کند، سکوت برقرار می شود. سپس پشت به کلاس به کار خود ادامه می دهد، باز ضربه های نواختن روی ميز تکرار می شود. معلم دوباره برمی گردد رو به کلاس، سکوت برقرار می شود. اين صحنه دوباره و سه باره تکرار می شود. اکنون معلم با عصبانيت رو به کلاس می کند و می گويد: “آن دو رديف آخر، يا می گوييد کی بود يا تا آخر هفته از کلاس محروميد.”
دانش آموزان مورد خطاب نگاهی به هم می کنند و هفت نفر به طور جمعی از کلاس خارج می شوند. پس از آن اين پرسش مطرح می شود:
“فرزند شما يکی از اين دانش آموزان است. شما از او چه انتظاری داريد؟ آيا بايد به معلم بگويد چه کسی بوده که کلاس را به هم زده و بعد برود سر جايش بنشيند و يا چيزی نگويد و تا آخر هفته مقاومت کند؟”

فيلم را در اينجا ببينيد

فيلم با مصاحبه با پنج تن از پدران اين دانش آموزان ادامه می يابد و نظر آنها را منعکس می کند و پس از آن با دو برداشت از واکنش دانش آموزان ادامه می يابد:
برداشت اول – هفت دانش آموز سه روز مقاومت می کنند. روز سوم يکی از آنها نام شاگرد خاطی را به معلم می گويد و وارد کلاس می شود. در اينجا پرسش دوم مطرح می شود: “به نظر شما کاری که اين دانش آموز انجام داده صحيح است؟ لطفن دلايل خود را به اختصار بيان بفرماييد.”
پس از اعلام نظراتی چند، فيلم با ارائه برداشت دوم ادامه می يابد.
برداشت دوم – هفت دانش آموز تا آخر هفته مقاومت می کنند. روز شنبه همه آنها سر کلاس می روند. در اينجا پرسش ديگری مطرح می شود: “نظر شما در مورد کار گروهی اين بچه ها چيست؟ آيا به نظر شما عمل اين دانش آموزان و مقاومتی که نشان داده اند، صحيح است؟ لطفن دلايل خود را به اختصار بيان بفرماييد.”
اين فيلم ۴۷ دقيقه ای از يک صحنه، سه پرسش ساده و مصاحبه‌ها و نظراتی که پيرامون اين سه پرسش طرح و نقد می شوند، ساخته شده است. موضوعی ساده، با ساختاری ساده و با پرسش هايی در يک نگاه ساده که در محيط های آموزشی، پژوهشی، علمی و فرهنگی می توانند همه روزه مطرح باشند. اين از ديد من تنها بررسی لايه سطحی اين فيلم است. با نگاهی اما ژرف تر به لايه های عميق تری آگاه می شويم که به نظر می رسد با يکی از بهترين مستندات موضوعی و محتوايی در چند دهه اخير ايران مواجهيم.
اگر تنها از دريچه يک نظرسنجی اجتماعی به محتوای اين فيلم نگريسته شود، باز به ويژگی منحصربفردی در آن برمی خوريم که ناشی از شرايط زمانی ساخت آن است، سال ۱۳۵۸ و تنها پس از گذشت چند ماه از انقلاب ايران. در اين جا اين پرسش مطرح می شود که آيا ويژگی روح زمان در آن دوره تاثيری بر نظرات و ديدگاه های ارائه شده داشته است؟ يا اينکه نظرگاه هايی عمدتن شخصی است و می توانند با تشابهات چندی در تمام جوامع، تمام نسل ها و تمام دوره های ديگر تاريخی با همين تنوع اصولی و بينشی در ميان افراد يافت شوند.
ويژگی منحصر بفرد ديگر فيلم که اين را نيز به نوعی نشات گرفته از بستر تاريخی ساخت آن می توان در نظر گرفت، ترکيب مصاحبه شوندگان است که با توجه به نوع مسئوليت آنها برای نظردهی گزيده شده اند. مصاحبه شوندگان بيست نفرند که در ميان آنها وزيران و مسئولين دولتی و حکومتی، مسئولين نهادهای امور آموزشی و تربيتی، شخصيت های سرشناس از انجمن ها و جمعيت های حقوقی، مذهبی و سياسی در کنار هنرمندان و نويسندگان شناخته شده آن دوران حضور دارند. ترکيب ياد شده خود ويژه آن دوره تاريخی است و در هيچ دوره ديگری، چه در سال های پيش و يا سال های بعد از آن تکرارشدنی نبود. شايد از اين منظر بتوان گفت که اين فيلم مستند، گذشته از ظرافت های هنری آثار کيارستمی که به ويژه در کارهای بعدی او شکل گرفته و تکامل يافته اند، خود يک مستند با ارزش و قابل اتکای تاريخی است.
مصاحبه ها و نظرات اعلام شده، در کنار پنج نفر از پدران گروه دانش آموزان تنبيهی، با افراد زير صورت گرفته است که به همين ترتيب در فيلم ظاهر می شوند:
کمال خرازی (مديرعامل وقت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)
غلامحسين شکوهی (وزير آموزش و پرورش دولت موقت انقلاب)
نادر ابراهيمی (نويسنده و مدير سازمان همگام با کودکان و نوجوانان)
غلامرضا امامی (سرپرست انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)
احترام برومند (گوينده برنامه کودک تلويزيون)
علی موسوی گرمارودی (شاعر و نويسنده)
مسعود کيميايی (فيلمساز)
عزت الله انتظامی (بازيگر تئاتر و سينما)
ژاله سرشار (مسئول امور آموزشی و تربيتی کانون اصلاح و تربيت)
عبدالکريم لاهيجی (حقوقدان و نائب رئيس جمعيت ايرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر)
راب داويد شوفت (رهبر مذهبی کليميان ايران)
اسقف آردوک مانوکيان (رهبر مذهبی ارامنه ايران)
ايرج جهانشاهی (کارشناس تعليم و تربيت و مدير مجله های پيک)
صادق قطب زاده (سرپرست وقت راديو تلويزيون)
محمود عنايت (نويسنده و روزنامه نگار)
ابراهيم يزدی (وزير خارجه دولت موقت انقلاب)
نورالدين کيانوری (دبير اول وقت کميته مرکزی حزب توده ايران)
صادق خلخالی (حاکم شرع وقت دادگاه های انقلاب)
علی گلزاده غفوری (نماينده وقت مجلس خبرگان)
هدايت الله متين دفتری (حقوقدان و عضو هيات اجرايی جبهه دمکراتيک ملی)

فيلم را در اينجا ببينيد

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)