امروزه به دلیل مهاجرت بیش از حد جمعیت ایران بدلیل شرایط اقلیمی و خشکسالی به استان های ساحلی شمالی(سه استان گلستان،مازندران و گیلان با پنجاه و هشت هزار کیلومتر مربع و بیش از هفت میلیون نفر) و همچنین نبود زیرساخت های موثر برای تصفیه فاضلاب های خانگی، کشاورزی، صنعتی و بیمارستانی، تمامی رودخانه های منتهی به دریای کاسپین(خزر) بر اثر نفوذ و یا نشت فاضلاب ها آلوده شده اند.طی سالهای گذشته این رودخانه ها قابل شرب و سرشار از انواع آبزیان بودند امّا امروزه بر اثر نفوذ و نشت فاضلاب ها به شدت آلوده اند و یکی از عوامل تهدید کننده سلامت مردم منطقه و همینطور اکوسیستم دریای کاسپین به شمار می روند.

رودخانه های سپیدرود، اَرس، تجن، چالوس، سردآب رود، هراز، اترک، سه هزار، گرگان، بابل، نکا، قراسو، آستاراچای از مهمترین رودهای دائمی شمال ایران و به شدت آلوده ای هستند که به دریای کاسپین می ریزند.جالب است که از میان این رود-فاضلابها، پنج رودخانه تحت عنوان حفاظت شده در شوراي عالي محيط زيست ایران به ثبت رسيده اند. این رودخانه ها در گذشته هم به دليل مصارف كشاورزي و هم زیستگاه گونه های نادر آبزیان حايز اهميت بودند اما امروزه به دلیل حجم بالای آلودگی و بوی تعفن ناشی از فاضلاب خانگی، صنعتی و کشاورزی عملا جانداری در آن زندگی نمی کند.

رشد جمعیت و افزایش مصرف آب باعث بالارفتن مشکلات ناشی از منابع آلوده کننده مسکونی می شود. خواص فاضلاب های مسکونی تقریبا یکنواخت بوده ولی غلظت آلاینده های آنها با میزان سرانه آب مصرفی متغیر است و به آلودگی های میکروبی مواد آلی و ترکیبات ازته و فسفر و پارامترهای آلوده کننده بستگی دارد که از طریق مناطق مسکونی وارد فاضلابها میشود. این فاضلابها به عنوان منابع غیردائمی و نامشخص تلقی می شوند و هرچه بارندگی بیشتر باشد شدت آلودگی ها بیشتر خواهد شد. اصولا فاضلاب های مناطق مسکونی شامل ضایعات خانگی، واحدهای تجاری، ادارات و مراکز بهداشتی می باشند که ضایعات بیمارستانی از خطرناک ترین آنها محسوب می شود. دراستان ساحلی شمال ایران بدلیل بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی خطر نفوذ انواع پسآب ها و در نتیجه آلوده شدن منابع آب و خاک بیشتر است.

برخی فعالیت های عمرانی و شهرسازی از قبیل برداشت شن از بستر رودخانه ها، ریختن نخاله های ساختمانی و احداث جاده ها و پل ها نیز می توانند منبع آلودگی رودخانه ها محسوب شوند و از سوی دیگر زیستگاههای طبیعی ماهیان خاویاری را به نابودی می کشاند. ضایعات کشاورزی بویژه فاضلاب های دامداری، استخرهای پرورش آبزیان و سالن های پرورش ماکیان سرشار از مواد آلی، کودهای شیمیایی شامل نیترات و فسفات و بقایای سموم کشاورزی که شامل اکسیژن محلول و میکرو ارگانیزم های پاتوژن هستند که برخی از این مواد قادرند تاثیرات شدیدی بر نامطلوب شدن کیفیت آب رودخانه ها برجای گذارند. از سوی دیگر اکثر رودخانه ها وارد مزارع کشاورزی شده و پس از آلوده کردن و انتقال آلاینده ها به مزارع و شالیزارهای استانهای شمالی به دریای کاسپین می ریزند.

ورود کودهای شیمیایی، آفت کشها و نیز زباله‌های صنعتی، خانگی و بیمارستانی به رودخانه ها علاوه بر اینکه تهدیدی جدی برای منابع آب دریای کاسپین محسوب می شوند باعث تغییرات در ماهیت آن و در نهایت تغییرات فیزیکی، شیمیایی و میکروبی آب را نیز به دنبال دارند و فلزاتی همچون جیوه، کروم و سرب از جمله خطرناکترین آلوده کننده ها به شمار می‌روند که می توانند سالها در محیط باقی بمانند و آب دریای کاسپین را که به صورت مشترک بین پنج کشور ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان قرار گرفته را آلوده و به شکل مخزنی از فاضلاب بزرگ حیات جانداران و آبزیان این دریا  و ساحل نشینان آنرا به خطر ‌اندازند.

مریم وریج کاظمی

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)