برای ما طبیعی است که وقتی دستمان از همه جا کوتاه است و در شرایط یاس سیاسی که گریبان گیرمان شده با دست به دست کردن عکس های مشترک چاوزِ ِچفیه به گردن پای ضریح امام رضا و احمدی نژاد به نفرین و دشنام متوسل شویم یا برای مرگ چاوز، با آرزوی مرگ احمدی نژآد در دل، هورا بکشیم. برای زخم های ما ولی در خنده های هیستیریک، با یک لیوان آب سرد یا ویسکی غلتان در یخ نوشیدن و به درک واصل شدن گفتن درمان و التیامی نیست. هرچند بالاخره هورا کشیدن برای مرگِ همقطار ِرقیب هم در این آشفته بازار باید جایی در سیاست ورزی داشته باشد لابد. اما بعد از رد و بدل کردن «اسمایلی های» فیس بوکی، خوب است از این فرصت مرگ استفاده کنیم تا قدری بیشتر همقطارِ رقیب، شرایط سیاسی و اجتماعی کشوری که او سیزده سال در مقام رئیس جمهور در مسند قدرتش بود و شرایط امریکای لاتین، خواست ها، آرزوها و آمال های مردم آن را بشناسیم، بعد به دور از قرقره کردن یاوه سیاسی دست به نقد بزنیم. گاهی بعضی چیزها را بهانه کنیم برای دیدن یک وجب آن ورتر از نوک دماغمان، دغدغه های داخلیمان و فاصله گرفتن از سنجیدن هر چیز در متر و معیار سیاست محلیمان و تمرین فکر کردن در گستره سیاست جهانی.

چاوز بی شک سیاستمدار بی نقصی نبود، در عین حال که در بستری بسیار ناهموار به قدرت رسید و با محدودیت های جدی از جمله کودتا علیه دولتش مواجه بود. اما این بستر ناهموار چه بود و چاوز چه کرد؟ قبل از حمله دست کم خوب است قدری وقت بگذاریم برای شناختن پروژه ای که او دل در گرو انجامش داشت، پروژه ای که بی شک با مرگ او زمین نخواهد ماند. چاوز «موحد، مومن و شهید راه خدمت به ملت ونزوئلا نبود» یا اگر بود محل بحث سازنده ای نیست، اما مجموعه ی اصلاحات اجتماعی و سیاسی که چاوز در دوران ریاست جمهوری اش پایه ریزی کرد در نگاه بسیاری از تحلیلگران و فعالین سیاسی اجتماعی بسیار چشمگیر بود. این ویدیوی چهارده دقیقه ای از ایجاز احمد، یکی از برجسته ترین متفکرین مارکسیست، درباره انتخابات و اصلاحات دوران چاوز برای ورود به بحث نکات مثبت بسیاری دارد. ایجاز احمد در این مصاحبه چند نکته را به روشنی توضیح می دهد: چاوز با وجود اینکه ۱۳ سال در قدرت بود، در انتخابات اخیر با ۱۱ درصد اختلاف توانست به پیروزی برسد. چاوز در شرایطی به پیروزی قاطع رسید که رقیب انتخاباتی او در مقطع تبلیغات فرصت بسیاری داشت تا با نقد ۱۳ سال ریاست جمهوری چاوز برای خود شرایط مساعدی فراهم آورد و او در حالی پیروز شد که تقریبا پیش بینی تمام رسانه های رسمی مبنی بر شکست چاوز بود. فراموش نباید کرد که رسانه های خصوصی در داخل ونزوئلا آزادانه دست به فعالیت می زنند و تا حد بسیار زیادی از مصونیت برخوردارند و این یکی از وجوه دموکراتیک ونزوئلاست که تفاوت چشمگیری با شرایط سیاسی مشابه در ایران دارد. مساله ی رقابت رسانه ها در ونزوئلا به زعم ایجاز احمد در کنار مساله ی شیوه های توزیع ثروت در جامعه از محوری ترین مسائل انتخاباتی است. نه تنها ۲۰۰ نهاد ناظر انتخابات ونزوئلا بودند که این خود امکانات خشونت های پساانتخاباتی و انکار نتایج را ناممکن ساخت، بلکه موسسه جیمی کارتر که تا به امروز ناظر بر ۹۲ انتخابات بین الملی بوده است در گزارش رسمی خود پروسه انتخابات در ونزوئلا را بهترین پروسه انتخاباتی در جهان معرفی کرد. درست است که باید بپذیریم که به هر حال در همین انتخابات هم شش ملیون ونزوئلایی علیه چاوز رای دادند و ما بدون شک با یک جامعه یک دست ِ همگن مواجه نیستیم، ولی همان طور که ایجاز احمد به درستی اشاره می کند ما در ونزوئلا با یک «شکاف سیاسی با نظم دموکراتیک مواجهیم»

اما یکی از مهمترین نکات درباره ی انتخابات اخیر ونزوئلا توجه به پروژه و گفتمان ِرقیب چاوز است. به زبان ِایجاز احمد، رادونسکی برای جذب مخاطبانش مجبور شد فاصله چشمگیری را از دولت های پیشین حفظ کند و در برنامه های انتخاباتیش تاکید کرد که برنامه ها و اصلاحات اجتماعی دوران چاوز را البته با «مدیرت بهتر» و «هماهنگ تری» ادامه خواهد داد. به این ترتیب، دعوای سیاست داخلی ونزوئلا در ظاهر، دعوا بر سر اهداف نبود، مساله این بود که چه کسی می تواند کشتی اصلاحات را به مقصد برساند و به این ترتیب رقیب انتخاباتی چاوز ناگزیر بود که خود را به عنوان یک «چپ میانه رو» معرفی کند که این خود نشان از هژمونیک شدن گفتمان توسعه انقلابی دارد در نگاه ایجاز احمد؛ گفتمانی که تا پیش از این در ونزوئلا تا این حد هژمونیک نبوده است.

اما برنامه ها و اهداف چاوز چه بود؟ درگیر شدن با مساله جرم و جنایت که یکی از بالاترین آمارهای جهانی را به خود اختصاص داده است، دست و پاگیری بوروکراسی وسیع و فاسد، و ترمیم زیرساخت های ویران کشور، همواره از محوری ترین مسائل سیاسی ونزوئلا بوده و هست. اصلاحات چاوز بدون شک در حوزه کاهش جرم و جنایت در ونزوئلا چشم گیر است، اصلاحاتی که قوه قضاییه در مواجهه با آن سالهاست شکست خورده است. چاوز سعی کرد راهی برای مواجه شدن با بوروکراسی غول آسای ونزوئلا که همچون قفسی آهنین انجام هر گونه اصلاحی را ناممکن می کرد بیابید. پیدا کردن راههایی خلاقانه برای به حرکت درآوردن مردم و ساختن نهادها و اجتماعات سیاسی موازی که فرمی جدید برای سیاست دموکراتیک را پیشنهاد می کرد از جمله تلاش های دولت چاوز بود. در عین حال چاوز توانست برنامه ی توسعه ی زیرساخت های اجتماعی را در شرایطی پیش بگیرد که بیش از نود درصد جمعیت از هر گونه امکان توزیع عادلانه ثروت محروم بودند. هرچند این زیرساخت ها همچنان بسیار نارساست اما حتی بسیاری از منتقدین چاوز هم بر این باورند که شرایط توسعه زیرساختی کشور قابل مقایسه با دوران قبل نیست. ملی کردن بخش عظیمی از منابع انرژی ِونزوئلا چاوز را مقابل امپریالیسم و حملات مکرر قرار داد. ایجاز احمد می گوید نگاهی به پیام لولا، رئیس جمهور محبوب و میانه رو سوسیالیست برزیل -که همواره به عنوان سوسیالیست خوبِ بی آزار در برابر سوسیالیست های بدِ خطرناکِ خشن به جهان معرفی می شود- نشان از هژمونیک شدن گفتمان چاوز در امریکای لاتین دارد. لولا در پیام تبریک خود به چاوز، پیروزی او را نه تنها یک پیروزی برای مردم ونزوئلا که یک پیروزی چشمگیر برای امریکای لاتین خواند که هوشمندانه علیه حرکات امپریالیستی در منطقه شوریده. ایجاز احمد می گوید شنیدن واژه «امپریالیسم» از زبان لولا، خود حکایت از تاثیر گفتمان چاوز دارد. تاثیر جریان چاوز بر امریکای لاتین بسیار گسترده بود و بیان مستقیم و بی پرده ای از آمال و رویای مردم این منطقه بود برای رسیدن به اشکالی از ائتلاف و یکپارچگی، تلاش برای رسیدن به استقلال در کنترل منابع انرژی و منابع مالی.

چاوز حالا مرده است. سیاست مداری که کارنامه ۱۳ ساله اش جای نقدهای بسیاری دارد، ائتلاف های بین الملی سیاسی او و حمایت اش از دیکتاتوری های منطقه ی خاورمیانه باید بدون شک از زوایای مختلف نقد و بررسی شود؛ برنامه های توسعه ی انقلابی او را انقلابیونِ سوسیالیست، کُند و اصلاح طلبان میانه رو، تندروانه می خواندند و محافظه کاران ظهور او و سیاست هایش را یک دهشت تمام عیار برای ونزوئلا و منطقه می دانستند؛ طیف های مختلف سوسیالیست بر این باورند که چاوز شیوه ای نوین و نوپا از سیاست مداری مردمی و دموکراتیک را به جهان معرفی کرد و در نگاه بسیاری دیگر چاوز چیزی بیش از یک نمونه تمام عیار پوپولیست در عرصه سیاسی نبود. چاوز مرده است و پرونده سیاست ورزی او به روی منتقدین گشوده. حامیان برنامه انقلابی و اصلاحات گسترده اما چشمشان به مردمی است که باید امروز از انقلاب و دموکراسی در ونزوئلا پاسداری کنند و رهبرانی راستین برای تعمیق اصلاحات باشند.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)