این مقاله مربوط به سخنرانی علی عبدالرضایی در گروه تلگرامی کالج شعر است که به صورت مقاله پیاده شده و در مجله‌ی فایل شعر ۳ منتشر شده است.

 

شما می‌توانید فایل صوتی این مقاله را در ساوند کلاود نیز دنبال کنید.

 

دسته‌ای از مفاهیم، تعریف خاصی ندارند و معنای آن‌ها در قالب‌های مختلف، نیاز به بررسی و کشف دارد. شهود از آن دسته است. شهود در معنای لغوی، بر مشاهده کردن، به عينيت رسيدن و ظاهر کردن دلالت می‌كند. همچنين، شهود به دو دسته‌ی حصولی و حضوری تقسیم می‌شود.
شهودی که با علوم اكتسابی، خرد و اطلاعات رابطه دارد و يا به بیان ساده‌تر، هر کشفی که از طریق دانش خود شخص و نتیجه گیری‌هايش در محيط تخیل به دست آید”شهود حصولی” یا “علم حصولی” ناميده می‌شود.
بخشی از شهود، حضوری است، که غالبن به سلوك عرفانی مربوط می‌گردد؛ علم يا شهودی كه در پیامبران، عرفا و متصوفه مشاهده می‌شود، از اين گونه است. اين قسم از شهود حالتی است که اصطلاحن”اشراق” ناميده شده و به مشاهده‌ی “حال يا مقام” خاصی در یک لحظه، بدون هیچ واسطه‌ی مادی دلالت می کند؛ که این حالت نوعی حالت شیزوفرن به حساب می‌آید.
اغلب پیامبران هم، به همين حالت شیزوفرنی دچار بودند. البته چنين رأيی به این معنا نيست که نيل به شهود حضوری، صرفن به معنای بیمار بودن شخص باشد. پیامبران و عرفا در واقع، در حال”جذبه” كه نوعی استغراق معنوی‌ست – و در اصطلاح‌های علوم دينی”وحی” ناميده می‌شود – خواه در بيداری و با چشمان باز و خواه در بيداری با چشمان بسته، تصاوير، مناظر، اصوات و كلماتی را می‌ديدند كه پس از ارتباط آن‌ها به منابع الوهيت، به تأويل‌ها و تعابير عرفانی و بعضن فلسفی می‌پرداختند.
البته مشاهده‌ی این تصاویر محدود به پیامبران و انسان‌های خاص نیست؛ بلكه، هر کسی با تمرین و تمرکز، به”شهود حضوری” خواهد رسید:
تصور کنید در اتاقی دراز کشیده، چشم‌هایتان را به اندازه‌ی فاصله‌ی دومژه، باز نگه داشته‌ايد. به تدریج، نوری که از روزنه‌ی مژه‌ها وارد چشم می‌شود، به کمک تخیل، موجب خلق تصاویری مقابل چشم شما خواهد شد. پلک‌های چشمانتان در این حالت، دو جهان ماکروسکوپیک هستند كه در حدِ‌فاصل آن‌ها جهانی میکروسکوپیک وجود دارد که تصاویر مقابل شما، بخشی از آن است. هر فرد بر‌اساس دانش و اطلاعات خود، تعریفی از این مشاهدات ارائه می‌کند و عده‌ای هم آن را به موجودات ماورا الطبیعه(جن و انس) ربط می‌دهند.
این در حالی است که، موضع حقیقی ما در مقابل چنین مباحثی”نمی‌دانم” است. جهان و کائنات همواره برای ما یک”نمی‌دانم بزرگ” است. هزاران پدیده‌ی غیر‌قابل توضیح در جهان وجود دارد که این دست مشاهدات نیز، نمونه‌ای از آن‌هاست. حواس انسان در محدوده‌ی خاصی عمل می‌کند، گوش‌های ما فرکانس‌های خارج از محدوده‌ی خود را نمی‌شنود و چشم ما، تنها توانایی دیدن چیزهایی را دارد، که حضور مادی داشته باشند. به این ترتیب، هر لحظه امکان حضور شخصی در کنار ما وجود دارد که توانایی دیدنش را نداریم.
عرفا، مشاهده‌ی این تصاویر ناگهانی و بدون توضیح، یا در‌ واقع رسیدن به شهود حضوری را، مشاهده‌ی”معبود” یا به اصطلاح، پرده کشیدن از رخ دوست قلم‌داد می‌کردند.
شهود حضوری در حقیقت، معرفتی ناشی از قلب است که به وسیله تصفیه روح، سیر و سلوک از راه تجربه و حس، بدون نیاز به علوم دریافتی به وجود می‌آید. شهودِ‌‌ حصولی و حضوری در کنار هم، موجب خلق و شهود در معنای حقیقی آن می‌شوند.
با توجه به توضيحاتی كه پيش‌تر آمد، اين سؤال مطرح است كه شهود، در شعر چگونه اتفاق می‌افتد؟
زمانی که در شعر، خیال شاعرانه به پرواز در بيايد، شاعر به شهود دست پیدا می‌کند که تاثیرهای آن در شعرش، منعکس می‌گردد. رسیدن به چنین شهودی از عهده‌ی هر کسی ساخته نیست، به همین جهت است که شاعر، از انسان‌های عادی بسیار فاصله دارد.
“شهود عقلانی” شهودی است که از طریق حصولی به دست می آید. دکارت معتقد است که شهود عقلانی به معنای”بداهت عقلی” است. یعنی در آن ابداع وجود دارد و برای دست‌‌یابی به آن باید خلاقیت نيز وجود داشته باشد. به اعتقاد دكارت، عقل باید”معلوم” را به شهود برساند، که ما این دیدگاه را”علم بدیهی” می‌نامیم. “علم بدیهی” آنچیزی را شامل می‌شود که با توجه به داده‌های قبلی معلوم و آشکار است و بتوان به وسیله‌ی آن معلوم، به حالت‌های عینی رسید.
یعنی رسیدن از یک”معلوم ذهنی” به”شهودی عینی” که همه چیز را بدیهی می‌داند. مثل مشاهده‌ی معبود، که امری ناممکن است و ناممکن بودن آن بدیهی است. همه‌ی داده‌هایی که در ذهن وجود دارند، سبب ساخت عینیتی می‌شوند که به آن” شهود” گفته می‌شود. مثلن شما اشیا را می‌بینید. ولی ادراک حسی قابل رؤيت نیست.
یک شی را وقتی می‌توان دید که بتوان آن را حس کرد. به وسیله‌ی لمس کردن یا بو کردن و…
اما، گاهی بدون دخالت ادراک حسی نيز می‌توانید آن شی را مشاهده كنيد، كه به چنين حالتي هم”شهود” می‌گویند.
نمی‌دانم تا به حال برایتان اتفاق افتاده است که ناگهان پشت پلکتان تصویری را مشاهده کنید و در مغزتان فضایی شکل بگیرد، یا نه. این اتفاق ناگهانی، همان”شهود” است.
و اما شهود شعری چیست؟
شما برای یک لحظه در موقعیتی قرار می‌گیرید، به گوشه‌ای نگاه می‌کنید. به شی خاصی چشم می‌دوزيد. شیئی که هاله‌ای در اطرف خود دارد که نمی‌توان آن را با چشم غیر‌مسلح دید.
حتا اگر به برادر خود، وقتی وارد خانه می‌شود، دقیق نگاه کنید اطراف چهره‌اش رنگی وجود دارد. یعنی همه‌ی آدم‌ها در اطراف خود یک هاله‌ی نورانی، اهورايی، دارند. که برای دیدن آن باید خوب و دقیق نظاره کرد.
هنگام نگاه کردن به یک شی اگر تمرکز داشته باشید و این تمرکز با حسی خاص و عاطفه‌ای همراه شود، صحنه‌ها و چیزهایی به نظر انسان می‌آید که کشف‌هایی پیرامون آن متمرکز هستند و همين کشف‌ها، بدل به نوعی شهود می‌شوند. شهود باید برای خود شما اتفاق بیفتد تا درک مستقیمی از آن داشته باشید.
بنابر مطالبی که گفته شد، به طور خلاصه، شهود چیست؟ چیزی را مشاهده کردن، به مشاهده در آوردن چیزی، احضار چیزی، حاضر کردن چیزی… آنچه که با احضار کردنش به وسیله‌ی شما، دیگر غیب نیست.
آنچه که از غیبت به درآمده و پنهان نیست.
مثلن دختری که چادری بوده و شما این چادر و حجابش را کنار زده‌اید.
آیا شهود در شعر همين است؟

 

http://www.aparat.com/v/WABzP

 

 

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)