یکی از اعمال عبادی در ادیان مسئله روزه است ، هر دینی روشی خاص برای روزه گرفتن دارند ، روزه در کلیه ادیان شامل مواردی از امساک است ، اثرات روزه داری برای مومنان به آن ادیان قابل کتمان نیست ، قصد این نوشتار بررسی مسئله روزه داری ، نحوه و اثرات آن ، با توجه به آیات قرآن می باشد .

در یازده آیه از قرآن به موضوع روزه اشاره شده است

I.    آیاتی که به روزه در ادیان گذشته اشاره دارد

۱.   فَكُلي‏ وَ اشْرَمی‌بي‏ وَ قَرِّي عَيْناً فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً فَقُولي‏ إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيًّا (سوره مریم آیه ۲۶)

و بخور و بنوش و ديده روشن دار. پس اگر كسى از آدميان را ديدى، بگوى: «من براى [خداى‏] رحمان روزه نذر كرده‏ام، و امروز مطلقاً با انسانى سخن نخواهم گفت.»

آیه اول اشاره به ماجرای حضرت مریم و تولد حضرت عیسی دارد و نشان می دهد در ادیان گذشته روزه گرفتن را نذر می کردند و نحوه روزه گرفتن عبارت بود از سخن نگفتن با دیگران.

۲.   قَالَ رَبّ‏ِ اجْعَل لىّ‏ِ ءَايَةً  قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكلَِّمَ النَّاسَ ثَلَثَ لَيَالٍ سَوِيًّا(سوره مریم آیه ۱۰)

گفت: «پروردگارا، نشانه‏اى براى من قرار ده» فرمود: «نشانه تو اين است كه سه شبانه [روز] (با اينكه سالمى) با مردم سخن نمى‏گويى.»

این آیه نیز با آنکه لفظ روزه را ندارد ولی از سخن نگفتن با مردم که خود امساک و روزه داری است سخن گفته است .

 

۳.   يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ  (سوره بقره آیه۱۸۳)

ای کسانی که ایمان آورده اید ، روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانی که پیش از شما [بودند] مقرر شده بود ، باشد که پرهیزگاری کنید

آیه نشان می دهد اسلام نیز همانند سایر ادیان گذشته دستور روزه داری دارد ، این آیه که وجوب روزه را بیان می کند در سوره بقره آمده و نشان می دهد وجوب روزه بعد از سال پنجم هجری (۱۸ سال بعد از رسالت پیامبر) نازل شده و قبل از آن روزه واجب نبوده استهر چند قبل آن هم پیامبر و هم مومنان روزه می گرفتند که توضیح آن خواهد آمد .

 

II.  آیاتی که روزه داری را به عنوان کفاره ( جریمه) بعضی اعمال – عمدی یا سهوی- قرار داده است

 

۱.   وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلاَّ خَطَأً وَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً خَطَأً فَتَحْريرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى‏ أَهْلِهِ إِلاَّ أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْريرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَ إِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ ميثاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى‏ أَهْلِهِ وَ تَحْريرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَ كانَ اللَّهُ عَليماً حَكيماً (سوره نساء آیه ۹۲)

و هيچ مؤمنى را نَسِزَد كه مؤمنى را- جز به اشتباه- بكشد. و هر كس مؤمنى را به اشتباه كشت، بايد بنده مؤمنى را آزاد و به خانواده او خونبها پرداخت كند مگر اينكه آنان گذشت كنند. و اگر [مقتول‏] از گروهى است كه دشمنان شمايند و [خود] وى مؤمن است، [قاتل‏] بايد بنده مؤمنى را آزاد كند [و پرداخت خونبها لازم نيست‏]. و اگر [مقتول‏] از گروهى است كه ميان شما و ميان آنان پيمانى است، بايد به خانواده وى خونبها پرداخت نمايد و بنده مؤمنى را آزاد كند. و هر كس [بنده‏] نيافت، بايد دو ماه پياپى- به عنوان توبه‏اى از جانب خدا- روزه بدارد، و خدا همواره داناى سنجيده‏كار است.

آیه فوق فرمان می دهد در قتل غیر عمد ، علاوه بر پرداخت خونبها ، قاتل غیرعمد باید برده ای را آزاد نماید و در صورت نبود برده مومن ، معادل آن دو ماه پیاپی روزه بگیرد .

۲.   لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ في‏ أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْليكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْريرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ وَ احْفَظُوا أَيْمانَكُمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (سوره مائده آیه۸۹)

خدا شما را به سوگندهاى بيهوده‏تان مؤاخذه نمى‏كند، ولى به سوگندهايى كه [از روى اراده‏] مى‏خوريد [و مى‏شكنيد] شما را مؤاخذه مى‏كند. و كفّاره‏اش خوراك دادن به ده بينواست- از غذاهاى متوسّطى كه به كسان خود مى‏خورانيد- يا پوشانيدن آنان يا آزاد كردن بنده‏اى. و كسى كه [هيچ يك از اينها را] نيابد [بايد] سه روز روزه بدارد. اين است كفاره سوگندهاى شما وقتى كه سوگند خورديد. و سوگندهاى خود را پاس داريد. اين گونه خداوند آيات خود را براى شما بيان مى‏كند، باشد كه سپاسگزارى كنيد.

آیه فوق برای سوگند هایی که با اراده خورده می شود ، شکستن سوگند جریمه ای دارد با سه معادل خوراک دادن به ده بینوا یا پوشاندن آنان یا آزاد کردن برده که هر سه بار مالی دارد و برای کسانی که یکی از مصدایق را نیابد و یا نتواند ، باید سه روز روزه بگیرد .

۳.   يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعامُ مَساكينَ أَوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَ مَنْ عادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَ اللَّهُ عَزيزٌ ذُو انْتِقامٍ (سوره مائده آیه۹۵)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، در حالى كه مُحرِميد شكار را مكشيد، و هر كس از شما عمداً آن را بكشد، بايد نظير آنچه كشته است از چهارپايان كفّاره‏اى بدهد، كه [نظير بودن‏] آن را دو تن عادل از ميان شما تصديق كنند، و به صورت قربانى به كعبه برسد. يا به كفّاره [آن‏] مستمندان را خوراك بدهد، يا معادلش روزه بگيرد، تا سزاى زشتكارى خود را بچشد. خداوند از آنچه در گذشته واقع شده عفو كرده است، و [لى‏] هر كس تكرار كند خدا از او انتقام مى‏گيرد، و خداوند، توانا و صاحب انتقام است.

آیه اشاه دارد به ایام حج که حجاج محرم می شوند و در حال احرام چند چیز بر آنان حرام می شود که یکی از آنان شکار کردن است و در صورت انجام این فعل حرام باید یکی از این سه کار را به عنوان کفاره انجام دهد چهار پایی را که معادل ارزش شکار است در مکه قربانی کند یا به همان ارزش مالی مستمندان را خوراک دهد و یا طبق آیه قبل معادلش روزه بگیرد .

 

 

۴.   وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ ذلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ (سوره بقره آیه۱۹۶)

و براى خدا حجّ و عمره را به پايان رسانيد، و اگر [به علت موانعى‏] بازداشته شديد، آنچه از قربانى ميسّر است [قربانى كنيد] و تا قربانى به قربانگاه نرسيده سر خود را مَتراشيد و هر كس از شما بيمار باشد يا در سر ناراحتيى داشته باشد [و ناچار شود در احرام سر بتراشد] به كفّاره [آن، بايد] روزه‏اى بدارد، يا صدقه‏اى دهد، يا قربانيى بكند و چون ايمنى يافتيد، پس هر كس از [اعمال‏] عمره به حجّ پرداخت، [بايد] آنچه از قربانى ميسّر است [قربانى كند]، و آن كس كه [قربانى‏] نيافت [بايد] در هنگام حجّ، سه روز روزه [بدارد] و چون برگشتيد هفت [روز ديگر روزه بداريد] اين ده [روزِ] تمام است. اين [حجّ تمتّع‏] براى كسى است كه اهل مسجد الحرام [مكّه‏] نباشد و از خدا بترسيد، و بدانيد كه خدا سخت‏كيفر است.

باز آیه مربوط به یکی از محرمات حج است و آن تراشیدن سر بعد از قربانی است و کفاره کسی که قبل از قربانی سر خود را به هر دلیلی نتراشد کفاره آن یکی از سه کار است روزه گرفتن یا صدقه دادن یا قربانی کردن و همچنین اگر کسی برای حج قربانی نیافت باید ده روز روزه بگیرد که سه روز آن در ایام حج و بقیه پس از بازگشت از حج .

 

 

۵.   فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعامُ سِتِّينَ مِسْكيناً ذلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَ لِلْكافِرينَ عَذابٌ أَليمٌ (سوره مجادله آیه۴)

و آن كس كه [بر آزادكردن بنده‏] دسترسى ندارد، بايد پيش از تماس [با زن خود] دو ماه پياپى روزه بدارد و هر كه نتواند، بايد شصت بينوا را خوراك بدهد. اين [حكم‏] براى آن است كه به خدا و فرستاده او ايمان بياوريد، و اين است حدود خدا. و كافران را عذابى پردرد خواهد بود.

این آیه مربوط است به سنتی که قبل از اسلام میان اعراب جاری بود و آن اینکه مردان برای طلاق غیر قابل برگشت به همسران خود می گفتند “تو از این به بعد مادر من هستی” و با این جمله امکان رجوع وجود نداشت ، آیه می گوید امکان رجوع هست اگر بنده ای را آزاد کند و در صورت عدم وجود برده شصت روز پیاپی روزه بگیرد و کسانی که ناتوان برای روزه گرفتن هستند باید شصت بینوا را خوراک دهند .

به تعبیر دیگر ،  آزاد کردن یک برده = شصت روز روزه پیاپی = خوراک دادن به شصت مستمند

نکته مهم در این آیات اینکه انواع کفارات همه علاوه بر اینکه اثر تربیتی و سازندگی نفس مومنان را دارد ، اثر اجتماعی بسیار مفیدی هم دارد و در سلامت جامعه هم بسیار موثر است .

 

 

III. آیاتی که نحوه روزه مسلمانان را تشریح می کند

 

۱.   أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى الَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (سوره بقره آیه۱۸۴)

[روزه در] روزهاى معدودى [بر شما مقرر شده است‏]. [ولى‏] هر كس از شما بيمار يا در سفر باشد، [به همان شماره‏] تعدادى از روزهاى ديگر [را روزه بدارد]، و بر كسانى كه [روزه‏] طاقت‏فرساست، كفاره‏اى است كه خوراك دادن به بينوايى است. و هر كس به ميل خود، بيشتر نيكى كند، پس آن براى او بهتر است، و اگر بدانيد، روزه گرفتن براى شما بهتر است.

۲.   شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (سوره بقره آیه۱۸۵)

ماه رمضان [همان ماه‏] است كه در آن، قرآن فرو فرستاده شده است، [كتابى‏] كه مردم را راهبر، و [متضمّن‏] دلايل آشكار هدايت، و [ميزان‏] تشخيص حق از باطل است. پس هر كس از شما اين ماه را درك كند بايد آن را روزه بدارد، و كسى كه بيمار يا در سفر است [بايد به شماره آن،] تعدادى از روزهاى ديگر [را روزه بدارد]. خدا براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد تا شماره [مقرر] را تكميل كنيد و خدا را به پاس آنكه رهنمونيتان كرده است به بزرگى بستاييد، و باشد كه شكرگزارى كنيد.

این دو آیه محدوده وجوب روزه را مشخص می کند ، روزه بر همه مسلمانان در ماه رمضان واجب است مگر

  • ·         بیماران تا رفع بیماریشان
  • ·         مسافران تا رفع سفرشان
  • ·         کسانی که توان روزه گرفتن ندارند

 

بیماران و مسافران پس رفع مانع معادل روزهایی که نتوانسته اند در ماه رمضان روزه بگیرند بعد از ماه رمضان باید روزه بگیرند اما کسانی که ناتوان از روزه گرفتن هستند سی بینوا را خوراک دهند مطابق خوراک عرفی و بلکه بهتر یا بیشتر از آن خوراک معمولی

 

در آیات فوق سه نکته کلیدی وجود دارد

۱.   معادل روزه واجب خوراک دادن به مستمند است

۲.   روزه گرفتن بهتر از خوراک دادن به مستمند است

۳.   خدا برای مومنان آسانی خواسته نه سختی

 

فقهای دین اصرار عجیبی بر روزه گرفتن مومنان دارند و فتاوی بسیار سختی را برای روزه خوران صادر می نمایند و دستور خدا را که می گوید ” بر كسانى كه [روزه‏] طاقت‏فرساست، كفاره‏اى است كه خوراك دادن به بينوايى است” طاقت فرسا بودن را تا حد مرگ تفسیر می کنند ، در حالیکه که اگر مراد خداوند چنین طاقتی بود نمی فرمود ” اگر بدانيد، روزه گرفتن براى شما بهتر است” چون اگر منظور خداوند این بود که تا طاقت نهائی مومنان باید روزه بدارند ، جمله بهتر بودن روزه از دادن خوراک به مستمند بی معنی بود ، خصوصآ اینکه در آیه دوم خداوند می فرماید “خدا براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد” نشان می دهد اولا تشخیص طاقت با خود مومن است ثانیأ این طاقت به حدی است که مومن را به رنج نیاندازد و او را از کسب و کار روزانه باز ندارد و چرخ اقتصادی خانواده مومن و جامعه دچار سستی نشود .

به عنوان مثال اگر مومنی بر اساس فتوای فقها تا حداکثر طاقت روزه بگیرد آنقدر که منجر به غش کردن مومن شود ، طبق فتوای فقها حالا که نمی تواند روزه بگیرد ، باید اطعام مسکین کند و مومن اطعام مسکین می کند ، حال چه معنی دارد که به این مومن گفته شود روزه می گرفتی بهتر از اطعام مسکین بود؟! این فتوای فقیه چه تناسبی با سخت نگرفتن وآسان گرفتن برمومن دارد؟

به تعبیر دیگر اگر مومنیبداند که روزه واجب است و قصد مقابله با دستور خدا را نداشته باشد و روزه نگیرد ، قطعأ بدلیل عدم طاقتش روزه نمی گیرد ، ولو این عدم طاقت ، حداقل طاقتش باشد ، این مومن با خوراک دادن به مستمند عملأ دستور خدا را اطاعت کرده ، ولی باید بداند ، روزه داری برای تزکیه نفس ، بهتر از اطعام مسکین است .

نباید فراموش کرد که برای تزکیه نفس ، بخشش مال کمتر از روزه داری نیست ، بخشش مال علاوه بر اینکه رضایت درونی و آرامش روحی و روانی بخشنده مال را تامین می کند ، اثر اجتماعی فراوانی هم دارد و در محرومیت زدائی اجتماع بسیار مفید است ، همچنان که در دستور کفاره معادل هایی وجود داشت ، روزه داری یا خوراک به مستمند یا پوشاک به مستمند یا آزاد کردن برده ، اما از این نکته نباید غافل شد که خداوند روزه داری در ماه رمضان را – برای تزکیه نفس – بیشتر می پسندد و برای مومنان بهتر می داند .

IV. آیه ای که نحوه و شرایط تحقق روزه را بیان می کند

۱.   أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (سوره بقره آیه۱۸۷)

در شبهاى روزه، همخوابگى با زنانتان بر شما حلال گرديده است. آنان براى شما لباسى هستند و شما براى آنان لباسى هستيد. خدا مى‏دانست كه شما با خودتان ناراستى مى‏كرديد، پس توبه شما را پذيرفت و از شما درگذشت. پس، اكنون [در شبهاى ماه رمضان مى‏توانيد] با آنان همخوابگى كنيد، و آنچه را خدا براى شما مقرر داشته طلب كنيد. و بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب‏] بر شما نمودار شود سپس روزه را تا [فرا رسيدن‏] شب به اتمام رسانيد. و در حالى كه در مساجد معتكف هستيد [با زنان‏] درنياميزيد. اين است حدود احكام الهى! پس [زنهار به قصد گناه‏] بدان نزديك نشويد. اين گونه، خداوند آيات خود را براى مردم بيان مى‏كند، باشد كه پروا پيشه كنند.

در این آیه نکات ذیل نتیجه می شود

۱)   این آیه سه کار را برای روزه منع می کند  خوردن ، آشامیدن ، ارتباط جنسی با همسر

۲)   مدت روزه از سپیده صبح تا غروب آفتاب

درباره شان نزول آیه در “اسباب النزول” آمده است:

” والبى از ابن عباس روايت مى‏كند كه در ماه رمضان پس از نماز عشاء تا شب ديگر خوراك و عمل زناشوئى بر مسلمين حرامبود. اما اتفاق مى‏افتاد كه بعضى از مسلمين پس از نماز عشاء خوراك مى‏خوردند و با زن آميزش مى‏كردند. و از سختى (منع) نزد پيغمبر (ص) شكوه بردند. آيه (در جواز) نازل شد.

ابو بكر اصفهانى با اسناد از براء بن عازب روايت مى‏كند كه بر مسلمانان پس از افطار و پيش از خواب جايز بود كه بخورند و بياشامند و با زن بياميزند. اما اگر خوابشان مى‏برد تا شب ديگر چنين كارى نمى‏كردند. قيس بن صرمة انصارى روزه‏دار بود موقع افطار به منزل رفت و در فاصله‏اى كه زنش خوراكى آماده مى‏كرد خوابش در ربود [و سپس چيزى نخورد] و روز ديگر هنگام نيمروز غش كرد. داستان با پيغمبر (ص) باز گفتند و آيه فوق نازل گرديد.

ابو عبد الرحمن بن ابى حامد با اسناد از براء بن عازب روايت مى‏كند كه صحابه روزه‏دار موقع افطار اگر پيش از روزه گشادن خوابشان مى‏برد آن شب و روز بعد تا افطار ديگر چيزى نمى‏خوردند. روزى قيس بن صرمه انصارى موقع افطار به خانه آمد و از زنش پرسيد: خوردنى دارى؟ زن گفت: نه. مرد گفت برو تهيه كن. و قيس آن روز را كار كرده (و تنش كوفته) بود. خواب بر ديدگانش غلبه كرد. زن چون باز گشت، مرد را خفته ديد، گفت: محروم شدى! و صرمه به همان حال روزه را ادامه داد تا فردا ظهر غش كرد. و نيز عمر با همسر خود در حال خواب وى نزديكى كرده بود. قضيه را به پيغمبر (ص) گفتند، آيه مورد بحث (در جواب خوردن و آميزش از افطار تا سحر) نازل گرديد و همه شادمان شدند. بخارى نيز به طريق ديگر همين را آورده است.

حسن بن محمد فارسى با اسناد از قاسم بن محمد روايت مى‏كند كه در اوايل تشريع روزه از شام تا شام روزه مى‏گرفتند و اگر كسى بعد از افطار خوابش مى‏برد حق نداشت آن شب را با زنش نزديكى كند و نه بخورد و نه بياشامد تا آنكه شبى عمر پس از خواب با زن خود جماع كرد و صرمة بن أنس پيش از افطار خوابش برد و بى‏آب و نان روز ديگر را روزه گرفت و نزديك بود كه بميرد، و خدا از خطاى ايشان درگذشت و بر ايشان ببخشود و رخصت فرمود كه از افطار تا سحر بتوانند بخورند و بياشامند و آميزش كنند.”

با توجه به شآن نزول ، قبل اینکه خداوند آیه ای در تشریح روزه بیاورد و آن را واجب اعلام نماید ، مومنان مطابق دستور و یا سنت پیامبر روزه داری می کردند و روزه این چنین بوده است که روزه داری تعداد روزهای محدود در ماه های مختلف و شبانه روزی و فقط با یک افطار بوده است ، بدون ارتباط جنسی با همسر و امساک در خوردن و آشامیدن ، وقتی روزه یک ماهه رمضان واجب می شودروزه شبانه روزی برای مومنان دشوار می شود ، به طوری که به پیامبر لب به اعتراض می گشایند و آیات روزه به قصد آسانی روزه داری ، محدوده زمانی روزه را از شبانه روزی به طول روز (از سپیده صبح تا غروب خورشید) کاهش می دهد .

V.  آیه ای که ارزش روزه داری را در کنار سایر ارزش ها بیان می کند

۱.   إِنَّ الْمُسْلِمينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتينَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقينَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرينَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعينَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمينَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاكِرينَ اللَّهَ كَثيراً وَ الذَّاكِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظيماً (سوره احزاب آیه۳۵)

مردان و زنان مسلمان، و مردان و زنان با ايمان، و مردان و زنان عبادت‏پيشه، و مردان و زنان راستگو، و مردان و زنان شكيبا، و مردان و زنان فروتن، و مردان و زنان صدقه‏دهنده، و مردان و زنان روزه‏دار، و مردان و زنان پاكدامن، و مردان و زنانى كه خدا را فراوان ياد مى‏كنند، خدا براى [همه‏] آنان آمرزشى و پاداشى بزرگ فراهم ساخته است.

در این آیه رفتارهای خداپسند انه زنان و مردان را یادآوری و پاداش آنان را بزرگ و سبب آمرزش گناهانشان بیان می نماید:

۱)   مسلمانی

۲)   با ایمانی

۳)   عبادت پیشه گی

۴)   راستگوئی

۵)   صبوری

۶)   فروتنی

۷)   بخشنده گی

۸)   روزه داری

۹)   پاکدامنی

۱۰)یاد کردن خدا به فراوانی

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)