گزارش تحلیلی از پاسکال اشتودر – اس اف ار ( رادیو و تلویزیون سوئیس)
حدود یک ماه از مرگ مهسا امینی می گذرد، آیا در ایران انقلابی در حال رخ دادن است؟ شرایط و وضعیت ویژه ی این روزهای ایران را با دو متخصص و تحلیلگر برجسته علوم سیاسی و تاریخ خاورمیانه بررسی می کنیم.
این پیچیدگی و سختی موضوعِ انقلاب است، در واقع با نگاه به گذشته می توان مطمئن گفت که چنین انقلابی پیش از این رخ داده است، وضعیت ایران به شدت شبیه به انتهای قرن هجدهم در فرانسه یا آغاز قرن بیستم در روسیه است. اما پیش بینی یک انقلاب امری غیر ممکن است.
تظاهرات، خیزش، مبارزه، انقلاب: واژه هایی هستند که برای تغییرات رادیکال اجتماعی، اتفاقی که این روزها در ایران می افتند، استفاده می شوند اما اکثرا تعریف واضحی از این کلمات وجود ندارد.
این بیش و پیش از هر چیز برای واژه انقلاب صدق می کند، واژه ای که حتی در علوم اجتماعی هم یکسان استفاده نمی شود. با این وجود پیش نیاز هایی برای یک انقلاب لازم است. اگر به طور کلی بخواهیم تعریف کنیم، سه ویژگی مهم باید موجود باشد:
ناهماهنگی بین سیستم سیاسی و اجتماعی، جدایی ایدئولوژیک بین جامعه و حکومت و همزمان رفتار سرسختانه و سازش ناپذیر رژیم. همراهی این سه شاخصه جامعه را به این فهم و آگاهی می رساند که حکومت شجاعتِ انجام هیچ اصلاحاتِ باورمندانه ای را ندارد، چیزی که امروز موضوع ایران است.
هانس لوکاس کیزر، متخصص منطقه خاورمیانه و تاریخدان برجسته و پژوهشگر تاریخ خاورمیانه در دانشگاه های زوریخ و نیوکاسل در استرالیا در دهه های گذشته گام های تحلیلی مهمی را به خصوص درباره شاخصه ی دوم برداشته است.
” ایدئولوژی های بزرگ، منظورم ایدئولوژی های مثل کمونیسمِ روسی یا کمالیزم ترکیه (آتاتورک) یا اسلام گرایی کنونی در ایران کهنه و از رده خارج شده اند.”
امروزه ارزش های اساسی مثل آزادی و برابری برای مردم اهمیت ویژه یافته اند، در نتیجه شعار اصلی خیزش ایرانیان، “زن، زندگی،آزادی” چیز تعجب برانگیزی نیست. کیزر تاکید می کند: ” مردم زندگی بهتری می خواهند، و این پیش از هرچیز به معنای دموکراسی بیشتر است و نه پیروزی یک ایدئولوژی”.
خیزشی از پایین:
الهام مانع، استاد دانشگاه علوم سیاسی در دانشگاه زوریخ معتقد است:” من یک جام پیشگو یی ندارم که آینده را پیش بینی کنم اما برای من واضح است که اتفاقات کنونی کاملا ویژه هستند”. به نظر می توانیم وضعیت حال حاضر را ” فاز پیشاانقلابی” بنامیم.
هانس لوکاس کیزر نیز بر این باور است: ” ما می توانیم شاخص های مختلفی که باعث یک انقلاب می شوند را در حال حاضر در ایران بیابیم.”
شاخص هایی مثل فاصله ی فرهنگی بین رژیم و مردم، وضعیت اسفبار اقتصادی و یک نارضایتی گسترده ی عمومی.
به گفته ی کیزر بیش از هر چیز مسئله ی خیزشِ از پایین مهم است ، موضوعی شگفت انگیز که در انقلاب فرانسه هم امری ویژه بود ، ” این نقطه ی قوت این جنبش است”.
الهام مانع نیز معتقد است که این ویژگی باعث تفاوت این خیزش با جنبش سبز در سال هشتاد و هشت یا تظاهرات آبان نود و هشت می شود.
” برای نخستین بار از تشکیل حکومت جمهوری اسلامی می بینیم که گروه ها و طبقات مختلف اجتماعی کنار هم قرار گرفته اند. طبقه متوسط، کارگران، دانشجویان ، معلمین و استادان دانشگاه، تا به امروز چنین همبستگی و اتحادی علیه رژیم وجود نداشته است”.
نکته ی مهم دیگر این است که این بار زنان پیشروان این خیزش هستند. مرگ مهسا امینی، زنی کرد، جرقه ی این اتفاقات بود. چرا که یک انقلاب، به لحظه ای نیازمند است، که به عنوان سمبل بریدن از حکومت در تاریخ ماندگار شود.مثل مرگ سبزی فروش تونسی، محمد بوعزیزی که خودش را آتش زد، آن مرگ نیز سمبلی برای انقلاب های بهار عربی شد.
الهام مانع معتقد است:” مرگ خشونت بارِ مهسا امینی احساسات را جریحه دار کرد. زنان دیگر نمی خواهد شاهد جنایت علیه خودشان باشند. و مردان هم، دیگر حاضر نیستند این خشونت علیه همسران، مادران یا خواهرانشان اتفاق بیافتد”. از همین روست که حمله به روسری ها، دقیقا معنای حمله به رژیم را می دهد.
ایدولوژی رژیم مرده است
هر دو تحلیلگر همچنان در انقلاب نامیدن این خیزش محتاط هستند. کیزر از دو شرط مهم نام می برد: ” این جنبش باید از سویی راهی بیابد تا خودش را سازماندهی کند. از سوی دیگر نقش نیروهای نظامی تعیین کننده است.” سازماندهی ها نقشی مهم در پیشبرد این جنبش خواهند داشت و اگر نیروهای نظامی پشت جنبش بایستند یا حداقل نقشی خنثی ایفا کنند، انقلاب اتفاق خواهد افتاد.
و چه می شود اگر رژیم این خیزش را مثل سال های هشتاد و هشت، نود و شش یا نود و هشت دوباره سرکوب کند؟
کیزر معتقد است:” یک انقلاب می تواند خودش را در طول چند سال بسازد.” از این جهت حتی در صورت سرکوب شدنِ این خیزش، نباید پایانِ جنبش کنونی را با پایانِ انقلاب اشتباه گرفت. چرا که برای کیزر قطعی است” ایدئولوژی که رژیم جمهوری اسلامی نمایندگی می کند، مرده است.” و الهام مانع تاکید می کند:” ساختار قدرت در حال لرزش است.”
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.