5e59f5921bc1458356e210a6ef7472fae0b12a81
متن زیر که من فرنام «یاسینِ قرآن، خدایی باستانی؟» را بر آن نهاده ام و در متن اصلی، با فرنام « الهة القمر» آمده است، ترجمه ای است از بخشی از کتاب «محمود القمنی» ، پژوهشگر مصری که صاحب تالیفات بسیاری است؛ کتاب « الاسطوره و التراث » وی که نوشتار حاضر را از آن ترجمه کرده ام، به دلیل نگاه بی پروایش، مشهور است.

 

«سین» ، ایزد بزرگ منطقۀ «حضرموت» بوده است. در سال ۱۹۴۴ م ، آثار مربوط به این ایزد ، در منطقۀ «حریضه» توسط یک گروه بریتانیایی کشف گردید که این آثار، در نوار ساحل جنوبی جزیره العرب در امتداد سرزمین «احقاف» ، واقع گردیده است.۱ در بین النهرین کهن،ایزد«ماه»، به نام«سین»شناخته می شد۲و برای او معابد و جایگاه هایی در شبه جزیرۀ سینا نیز ساخته بودند؛ چنانکه برخی پژوهشگران، نام سینا را از «سین» مشتق دانسته اند. ۳

نام «سین» از کاربست (ن) آخر تشکیل شده است. این (ن)، ادات تعریف در[زبان]اعراب جنوبی بوده است که به آخراسم افزوده می شد تا آن را معرفه سازد. (سی)، [در سین] در واژگان سامی، به شکلی گسترده، بر چیزهایی مثل گوسفند، بز، ماده گاو، گاو نر، اطلاق می شده است. واژۀ (سی) بعدها به واژۀ (شات) تغییر یافت.۴ اسم (سین) به مثابه اسم خاص، بر ایزد «ماه» اطلاق می شده است؛ این اطلاق، به معنای نامیدن ماه به اسم ایزد بز یا گاو نر بوده است؛ چنانکه در تمامی جنوب یمن، لقب گاو نر [برای سین] رایج بوده است. ۵ اما آنچه که نظر پژوهشگران لغات سامی را در خصوص ایزد سین به خود معطوف ساخته، مشاهدۀ واژۀ (یاسین) است؛۶ برای این پژوهشگران این پرسش پیش آمده است که آیا بین (سین) و (یاسین) که در قرآن کریم (یس و القرآن الحکیم انک لمن المرسلین) آمده است، رابطه ای وجود دارد ؟ ۷ به ویژه اگر در این خصوص ملاحظات پژوهندۀ یمنی – ثریا منقوش- را مدنظر قرار دهیم که خدای (سین)، مانند شبحی سرکوب شده درخرد یمنی هاست؛ امروزه در روستاهای یمن، هنگامی که عزیزی دچار حادثه ای شود ، به او می گویند: « یاسین بر تو باد.» آنچنان که مصری ها نیز می گویند: « اسم خدا بر تو باد».۸ و ۹

ثریا منقوش، بدون ابهام، قصد دارد تا بگوید که خدای (سین) ، همچنین به نام( یاسین) شناخته می شد. و شاید البته (یا) در اینجا برای نداء یا رجاء بوده است؛ و این نوع استعمال (یا) ، مطابق با رای مورخ یمنی ، « ابوالحسن الهمـدانی» است که در گفتاری در خصوص خدای «ماه» (المقه) می گوید: که اصل این واژه، (یلمقه) یا ( یاالمقه) بوده است. ۱۰

افزون بر این باید در نظر داشت که در قرآن کریم نیز قسم خوردن به مقدسات اعراب، پیش از اسلام ، مثل خورشید و ماه، معمول بوده است. جالب است که بدانید، از نام های خدای «ماه» که نزد اعراب جنوب رایج بوده، و در بین واژگان سامی مانند اسم خاص اشتهار داشته است، یکی هم کاربست اسم خاص شهر برای ماه در حالت هلالی آن است که هم اکنون نیز در یمن، رایج می باشد. ۱۱ و این کاربست، به همین شکل ، در قرآن کریم نیز آمده است. یعنی (فمن شهد منکم الشهر فلیصمه). ۱۲که به معنای آن است که هر کدام از شما که ماه در حالت هلال را مشاهده کرد پس باید روزه بگیرد.
———————————————————————-
منابع :
(۱) ثریا منقوش: التوحید یمان(التوحید فی تطوره التاریخی)، دار الطلیعه،
بیروت، ۱۹۷۷، ص ۷۲ و ۷۳.
(۲) د. نجیب میخائیل: مصر و الشرق الادنی القدیم، حضاره العراق
القدیم دار المعارف، القاهره، ۱۹۶۱، ج ۶ ، ص ۱۲۴.
(۳) جان بوتیرو: الدیانه عند البابلین، ترجمه ولید الجادر، جامعه بغداد،
۱۹۷۰، بغداد، ص ۴۰ ؛ انظر ایضا: عبدالحمید زاید ، الشرقق الخالد ،
دارالنهضه العربیه ، د.ب، القاهره ص ۱۴۶ ؛ انظر ایضا : د. نجیب میخائیل،
المصدر السابق، ص ۱۴۴.
(۴) انظر فی معنی «سی» سبتینیو موسکاتی : الحضارات السامیه،
ترجمه د. السید یعقوب بکر، دار الکتاب العربی للطباعه ۱۹۵۷، القاهره،
ص ۳۱۹.
(۵) دیتلف نیلسن ( و آخرون) : الدیانه العربیه القدیمه ، ترجمه د. فواد
حسنین ، مکتبه النهضه العربیه ، ۱۹۵۸، القاهره، ص ۱۸۸.
(۶) د. انیس فریحه: دراسات فی التاریخ ، دارالنهار، ۱۹۸۰بیروت، ص۸۸.
(۷) القرآن الکریم : سوره یس، آیۀ ۱.
(۸)ثریا منقوش: المرجع السابق، ص ۷۱.
(۹)مترجم : هم اکنون نیز در عراق ، اصطلاح « اسم خدا بر تو باد.» رایج
است.
(۱۰)ابوالحسن الهمدانی: الاکلیل ج ۲ ، اقتبسه ثریا منقوش فی المرجع
السابق ص ۸۸.
(۱۱) دیتلف نیلسن : المصدر السابق، ص ۲۰۶.
(۱۲) القرآن الکریم: سوره البقره ، آیه ۱۸۵.images

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)