شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با تصویب قطعنامهای، عدم پایبندی ایران به تعهدات پادمانی را به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل گزارش کرد. این تصمیم به معنای اعمال فوری تحریم جدید یا مجوز حمله نظامی نیست، اما از نظر سیاسی اتفاق مهمی است: پرونده هستهای جمهوری اسلامی بار دیگر از وین به نیویورک بازگشته است!
نگرانی آژانس درباره دسترسی نداشتن کامل به برخی تأسیسات، وضعیت نامعلوم بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده و پرسشهای حلنشده درباره مواد هستهای اعلامنشده است. تهران این روند را سیاسی و نتیجه جنگ میداند، اما آژانس تأکید دارد تعهدات پادمانی حتی در شرایط جنگ نیز پابرجاست.
اکنون شورای امنیت میتواند موضوع را بررسی کند و در صورت شکلگیری اجماع، از درخواست همکاری بیشتر ایران تا تصویب اقدامات الزامآور و تحریمهای جدید پیش برود. با این حال، تکرار سناریوی سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ چندان محتمل نیست؛ زیرا برخلاف آن دوره، امروز روسیه و چین در کنار غرب قرار ندارند و احتمال وتوی هر قطعنامه الزامآور از سوی مسکو یا پکن جدی است.
از سوی دیگر، اختلاف بر سر اعتبار حقوقی «اسنپبک» نیز وضعیت را پیچیدهتر کرده است. کشورهای غربی بازگشت تحریمهای پیشین را معتبر میدانند، در حالی که ایران، روسیه و چین این تفسیر را رد میکنند. بنابراین شورای امنیت حتی درباره وضعیت حقوقی تحریمهای ایران نیز با شکاف جدی روبهروست.
با این همه، وتوی روسیه یا چین به معنای پایان بحران نیست. وتو میتواند یک قطعنامه را متوقف کند، اما نمیتواند بحران هستهای ایران را حل کند. ارجاع پرونده، فشار سیاسی و دیپلماتیک بر جمهوری اسلامی را افزایش میدهد و هرگونه واکنش تند تهران، از کاهش همکاری با آژانس تا تهدید به خروج از NPT، میتواند بحران را عمیقتر کند.
در واقع، جمهوری اسلامی اکنون با یک انتخاب دشوار روبهروست: حرکت به سمت همکاری و دیپلماسی، یا ادامه مسیر تقابل و پذیرش هزینههای بیشتر اقتصادی، سیاسی و امنیتی….
تفاوت امروز با ۲۰۰۶ در این است که پرونده هستهای ایران دیگر یک بحران منفرد نیست؛ بلکه با جنگ، بحران اقتصادی، امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز و رقابت آمریکا، چین و روسیه گره خورده است.
بنابراین بازگشت پرونده به شورای امنیت را نباید نه «پایان کار» دانست و نه «آغاز فوری جنگ». این اتفاق، ورود پرونده هستهای ایران به مرحلهای جدید و پرریسک است؛ مرحلهای که در آن آینده بحران بیش از هر چیز به رفتار تهران، میزان همکاری با آژانس و توانایی دیپلماسی برای جلوگیری از تشدید دوباره تنشها بستگی دارد.
✍کارن ایزدی
✨فعال مدنی کوئیر-فمینیست پروگرسیو
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.