سحاب سپهری – 

 

در انتخابات رئیس جمهوری جاری تا کنون اتفاق هایی افتاده است که تعدادی را متعجب کرده است؛ مثل آن که برای اولین بار اتفاق می افتد. یک بررسی ساده نشان می دهد که اخرین انتخابات رئیس جمهوری و اولین ان مشابهت های بسیاری با هم داشته اند.

اولین دوره انتخابات رئیس جمهوری ایران در بهمن ۱۳۵۸ (درست یک سال بعد از انقلاب سال ۱۳۵۷) صورت گرفت و اخرین دوره ان در خرداد ۱۳۹۲ صورت می گیرد. این دو انتخابات در فاصله ۳۴ سال و در دو فضای بسیار متفاوت صورت می گیرند. با وجود تمامی اختلاف بین این دو انتخابات مشابهت های جالبی هم دیده می شود.

شرکت و سپس حذف اکبر هاشمی از انتخابات سال ۱۳۹۲ خبرهای مهمی بودند؛ولی روندی مشابه در انتخابات سال ۱۳۵۸ در رابطه با آیت الله محمد حسین بهشتی هم صورت گرفت. بهشتی خود را برای شرکت انتخابات رئیس جمهوری سال ۵۸ آماده می کرد؛ ولی آیت الله خمینی از شرکت بهشتی در اولین انتخابات جلوگیری کرد و این به خوبی با رد شدن اکیر هاشمی از ورود به انتخابات در اخرین دوره قابل مقایسه است. حذف بهشتی از شرکت در اولین انتخابات رئیس جمهوری، تاثیر های بسیار مهمی در روند های بعدی گذاشت که در آن میان می توان به دوپارگی و سپس درگیری در ساختار قدرت در سال ۱۳۶۰ اشاره کرد.

ولی شباهت بین اولین و اخرین انتخابات به مورد حذف دو شخصیت کلیدی منحصر نیست. مهدی بازرگان که در دوره قبل از آن نخست وزیر بود به دلیل واهمه از عکس العمل جناح های رقیب داخل حاکمیت حتی از ثبت نام در اولین دوره انختابات هم خودداری کرد. وضعیت محمد خاتمی (رئیس جمهور دو دوره قبل)، از این نظر مشابهت بسیاری با وضعیت بازرگان در سال ۱۳۵۸ دارد. خاتمی حتی جرئت ثبت نام هم نکرد.

۱۲۴ نفر در انتخابات سال ۵۸ و ۶۴۰ نفر در انتخابات سال ۹۲ ثبت نام کردند؛ ولی سازمان رادیو تلویزیون دولتی در هر دو انتخاب فقط به ۸ نفر از ان ها امکان تبلیغ داد. لیست گروه های هشت نفره شرکت کنندگان در برنامه تلویزیونی درانتخابات سال ۵۸ به صورت زیر است: داریوش فروهر، کاظم سامی، صادق طباطبایی، صادق قطب زاده، جلال فارسی، حسن حبیبی، ابوالحسن بنی صدر، احمد مدنی. تمامی این افراد در آن زمان در ساختار قدرت قرار داشتند. لیست گروه هشت نفره شرکت کننده در برنامه های تلویزیونی درانتخابات سال ۹۲ عبارت است از: اکبر ولایتی، بافر قالی باف، غلامعلی حداد، محمد غرضی، حسن روحانی، محمد عارف، سعید جلیلی، محسن رضایی. در این جدول مشابهت های جالبی وجود دارد.

مقایسه موقعیت حسن حبیبی در انتخابات سال ۱۳۵۸ و محمد عارف در سال ۱۳۹۲ جالب توجه است. حسن حبیبی نامزد اول جناح نهضت ازادی بود که رهبرش یعنی مهدی بازرگان نتوانسته بود در انتخابات ثبت نام کند. در انتخابات سال ۱۳۹۲ محمد عارف نامزد جناح اصلاح طلب است که رهبرش یعنی محمد خاتمی نتوانسته است در انتخابات شرکت کند. مورد مشابه دیگر آن است که حبیبی و عارف هر دو معاون اول رئیس جمهور بوده اند که مقامی بیشتر اداری است و هر دو نفر در درگیری های جناحی معمولا سعی کرده اند که نقش محلل را بازی کنند.

مشابهت احمد مدنی و محسن رضایی جالب است: هر دو نفر نظامیان حرفه ای بودند که یونیفرم نظامی را دراوردند و لباس غیر نظامی پوشیدند و در رقابت های انتخاباتی شرکت کردند.

در این میان مشابهت وضعیت سعید جلیلی و ابوالحسن بنی صدر جالب توجه است. هر دو نفر در اخرین روز ثبت نام کردند و هر دو نفر در زمان خود محبوب رهبر آن زمان بودند. زمان نشان خواهد داد که مشابهت وضعیت این دو نفر در روندهای احتمالی آتی چه خواهد بود.

دو انتخابات البته تفاوت های مهمی دارد. در انتخابات سال ۱۳۵۸ مسعود رجوی (رئیس سازمان مجاهدین) ثبت نام کرده بود ولی در میان لیست هشت نفری مورد تایید رادیو تلویزیون نبود. رجوی در روزهای اخر توسط آیت الله خمینی از شرکت در انتخابات بازماند. به نظر نمی رسد که مورد مشابهی در لیست نامزدهای سال ۱۳۹۲ وجود داشته باشد. مورد دیگر وضعیت جلال الدین فارسی است که نامزد مورد تایید حزب جمهوری اسلامی بود ولی او هم توسط ایت الله خمینی از ادامه شرکت در انتخابات بازماند. در این مرحله بود که حزب جمهوری در میان نامزدهای باقیمانده حسن جبیبی را انتخاب کرد. ولی حمایت همزمان نهضت ازادی و حزب جمهوری در عمل برای حیبیی منفی عمل کرد. به این معنی که حمایت‌ همزمان جناح‌های رهبری دو سازمان‌ رقیب به جای آنکه شانس موفقیت حبیبی را افزایش بدهد، در عمل موجب کاهش رای اودر جامعه شد. داستان «از آنجا رانده و از اینجا مانده» در مورد حبیبی تکرار شد.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)