طرح جامع نظام مالیاتی کشور بدون شک یکی از ابرپروژه‌های ملی و در عین حال یکی از بزرگترین طرح‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات در تاریخ کشور محسوب می‌شود که به گفته مجریان طرح، نقشی اساسی در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی و کاهش اتکاء درآمد‌های دولت به فروش سرمایه‌های ملی دارد. طرحی که در حین پیشرفت، برای پیاده‌سازی و تحقق کامل با  چالش های جدی و لزوم همکاری نهادهای متعددی مواجه است. خروجی‌های این طرح کلان بسیار متنوع است و از تسهیل و تسریع روند رسیدگی به پرونده مودیان مالیاتی، حذف ارتباط ممیزان و مودیان، مبارزه با فساد، ایجاد شفافیت و … گرفته تا تحقق عدالت مالیاتی، افزایش درآمدهای ملی و شناسایی فراریان مالیاتی و جلوگیری از پولشویی و ….. را شامل می‌شود. با همین پیش مقدمه میتوان مخالفت های جدی عده ای را در استقرار پایگاه ازلاعات مالیاتی و اجرای نظام جامع مالیاتی رادریافت.

نگاهی به نقاط ضعف و کاستی‌های نظام مالیاتی کشور نشان می‌دهد، تحول نظام مالیاتی همواره موضوع بسیار مهمی برای فعالان دولتی و بخش خصوصی بوده است. ضرورت اجرای این تحول در اسناد بالا دستی و برنامه‌ای کشور نیز به دفعات مورد توجه قرار گرفته است به نحوی که از برنامه سوم توسعه  تا برنامه ششم توسعه بر اهمیت و ضرورت اجرای این طرح تاکید شده است. طرح تحول نظام مالیاتی  یکی از محورهای اصلی طرح تحول اقتصادی دولت است و براساس آن “طرح جامع مالیاتی” به عنوان طرح همه جانبه تحول نظام مالیاتی کشور از دهه پیش در دستور کار سازمان امور مالیاتی کشور قرار داسته است .
موفقیت و ایجاد تحول در نظام مالیاتی کشور، نیازمند تعیین اهداف کلانی است که با راه اندازی و پرداخت هزینه آن، گام بزرگی در جهت تحول نظام مالیاتی کشور برداشته خواهد شد. گفتنی است که وجود نواقص و معضلاتی پیرامون ارائه خدمات مناسب به مودیان، عدم پرداخت مالیات، افزایش شکایات و افزایش حجم فرارهای مالیاتی و … باعث کاهش درآمدهای مالیاتی و افزایش نارضایتی مؤدیان شده است که با راه اندازی طرح جامع مالیاتی می‌توان به برطرف شدن این نواقص در نظام مالیاتی کشور امیدوار بود. در همین راستا بر اهمیت و ضرورت اجرای اهداف طرح جامع در برنامه های توسعه و اهداف طرح و راه کارهای دستیابی به آن تاکید شده است در ادامه به بخشی از اهداف، اهمیت و ضرورت طرح جامع مالیاتی اشاره میشود.

اولین رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور آقای عیسی شهسوار خجسته بود که تا سال ۱۳۸۳ این مسئولیت را به عهده داشت. پس از ایشان آقای غلامرضا حیدری کرد زنگنه از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۴ و آقای علی اکبر عرب مازاراز سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ و آقای علی عسکری از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۴ و از آذرماه ۱۳۹۴ آقای سید کامل تقوی نژادریاست سازمان را بر عهده داشته‌اند.

نگاهی به مستندات قانونی ضرورت اجرای طرح جامع در برنامه های توسعه
برنامه سوم توسعه: بند (پ) ماده (۵۹)-13۷۹-13۸۳
1.      گرد آوری و پردازش اطلاعات مربوط به فعالیت های اقتصادی مودیان مالیاتی در شبکه فراگیر
2.      توسعه و ترویج روش خوداظهاری در نظام مالیاتی
برنامه چهارم توسعه: ماده (۲) بند (ب) ماده (۹۵)-13۸۴-13۸۹
1.      برقراری انضباط مالی و بودجه ای
2.      تامین اعتبارات هزینه ای دولت به طور کامل از محل درآمدهای مالیاتی
3.      بازتوزیع عادلانه درآمدها
برنامه پنجم توسعه: ماده(۱۱۷) ماده (۱۲۰)-13۹۰-139۴
1.      کاهش وابستگی بودجه دولت به درآمدهای نفتی تا پایان برنامه و بودجه
2.      تامین هزینه های جاری دولت از محل درآمدهای مالیاتی
راه اندازی پایگاه اطلاعات مؤدیان مالیاتی شامل:
1.      اطلاعات درآمدی و هزینه ای اشخاص حقیقی تا پایان برنامه
2.      اشخاص حقوقی حداکثر تا پایان سال دوم برنامه
برنامه ششم توسعه: ماده (۶) =1۳۹۵-1۴۰۰
1.      تحقق صرفه جویی در هزینه های عمومی
2.      اصلاح نظام درآمدی دولت
3.      همچنین قطع وابستگی بودجه به نفت تا پایان اجرای قانون ششم
با توجه بانکه گفته میشود از اول  مرداد ماه ۱۳۹۷ به بعد( زمان ابلاغ اصلاحیه قانون مالیاتهای مستقیم)  و باستناد ماده ۹۷ اصلاحیه قانون مالیاتهای مستقیم ُ‌منبعد سازمان امورمالیاتی باید بر اساس خوداظهاری مودیان و حسابرسی مودیان ریسکی نسبت به صدور برگ تشخیص مالیاتی اقدام نکاید و از آنجا که اخیرا اعضای شورای پژوهشی و برنامه ریزی مالیاتی کشور از دستاوردهای طرح جامع مالیاتی بازدیدی  داشته اند درصدد برآمدیم با استادغلامحسین دوانی از از خبرگان مالیاتی کشورو از اعضای شورای پژوهشی سازمان مالیاتی که بانک جهانی نیز همه ساله دررتبه بندی  پروزه مسب وکار ایران در مورد نظام مالیاتی ایران از نظرات مشارالیه استفاده می نماید و گفته میشود از آغاز اجرای طرح تحول نظام  مالیاتی در جریان بوده گفتگویی را پیرامون طرح جامع مالیاتی و الکترونیکی کردن فرآیند مالیات ستانی بعمل آوریم که توجه خوانندگان عزیز را بدان جلب می کنیم:
س= اهداف طرح جامع مالیاتی چه بوده است؟
ج باستناد اسناد و مدارک موجود به طور کلی طرح جامع مالیاتی دارای سه هدف اصلی افزایش درآمدهای پایدارمالیاتی؛  کاهش هزینه‌های عملیاتی مالیات ستانی  و افزایش رضایت صاحبان کسب و کار(مودیان مالیاتی) بوده است.
 س- طرح جامع مالیلتی قرارست چکار کند؟
ج – به غیر از موارد پیشگفته فوقُ  طرح جامع مالیاتی دارای پروژه های مختلفی نیز است که بر اساس چشم انداز سازمان و پتانسیلهای  موجود در کشور  ۵۲ بسته کاری تدوین شده است. این بسته های کاری بر اساس اولویت اجرا ارتباطات با یکدیگر و سایر شاخصهای در نظر گرفته شده به ۳۲ و در نهایت ۳۷ پروژه تبدیل شد. در حال حاضر سیزده سال از کلید خوردن طرح جامع مالیاتی در کشور می‌گذرد، اما براساس واقعیت‌های کنونی هنوز بخش هایی از این طرح عملیاتی نشده، به طوری که بنطر میرسد اجرای کامل آن از سال 1398 محقق گردد.
س: اگر ممکنست قدری در مورد سابقه طرح و مشخصات اولیه ایجاد آن صحبت بفرمائید:
ج : مطالعات اولیه‌ ذیل عنوان طرح جامع اطلاعات مالیاتی به دهه‌ی هفتاد برمی‌گردد. اولین سابقه‌ی قانونی این طرح، ماده ۵۹ برنامه سوم توسعه است که علاوه بر تشکیل سازمان امور مالیاتی کشور، این سازمان را مکلف می‌کرد که طرح جامع اطلاعات مالیاتی را به مورد اجرا بگذارد. نگارش اولیه این ماده به دوره‌ی اول ریاست آقای دکتر علی‌اکبر عرب‌مازار بر دستگاه مالیاتی بر می‌گردد. این ماده تا سال ۱۳۸۳ تقریبا بلااقدام می‌ماند. در این سال وزیر وقت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی تصمیم می‌گیرند که مطالعات جامع حول اجرای این طرح انجام شود. از آن‌جایی که تجربه‌ای داخلی در زمینه چنین طرحی وجود نداشت، از یکی از بزرگترین  شرکتهای حسابرسی و مشاوره ای جهان به نام دیلویت  کانادا (Deloitte) دعوت می‌شود تا با همکاری خبرگان داخلی این مطالعات را انجام دهد. این مطالعات به تعریف یک‌سری پروژه در قالب یک برنامه منجر می‌شود. یکی از سی‌وچند پروژه‌ی این برنامه، طراحی و اجرای آزمایشی «سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی» بود. این پروژه دروهله نخست  به مناقصه بین‌المللی گذاشته می‌شود. که برنده‌ی مناقصه اوایل سال ۸۴  مشخص می‌شود. این مناقصه در فرآیندی طولانی تحت نظر سازمان‌های نظارتی برگزار شد. پس از آن، برخی شرکت‌های داخلی به مقامات وقت کشور مراجعه می‌کنند که این پروژه توسط شرکت‌های داخلی قابل اجراست.لذا  در پی این عمل شانتازی  فرآیند انعقاد قرارداد متوقف می‌شود و سازمان مکلف به برگزاری مناقصه‌ی داخلی می‌شود. باستناد مستندات موجود ، دو مناقصه داخلی با فاصله‌ی یک‌سال برگزار می‌شود ولی حتی یک پیشنهاد هم توسط شرکت‌های داخلی یا کنسرسیومی از شرکت‌های داخلی ارائه نمی‌شود.یعنی همان هائی که مدعی بودند وقتی پای عمل بمیان آمد پا پس کشیدند بقول معروف «خوش بود گر محک تجربه آید به میان» . برای ماندگاری در تاریخ عرض کنم من شخصا بامدیر عامل یکی از مشهورترین شرکت های نرم افزاری ایران که رتبه اول در بخش نظارت را هم از شورایعالی انفورماتیک دارابود به دفتر موسسه دیلویت در دوبی رفتیم . ایشان وقتی در جریان طرح قرار گرفت گفت « شرافتا بگویم هیچ شرکت نرم افزاری ایرانی تواناپی انجام چنین کاری را ندارد اما اگر موسسه دیلویت قبول کند که شرکت مارا در این پروزه مشارکت دهد ؛ ما این توانایی و استعداد را داریم تا علاوه  برفراگیری کار برای خدمات پس از طراحی پروژه بتوانیم کمک کنیم » . جالب آنکه دوستان دیلویت هم در ارزیابی این شرکت نرم اقزاری ایرانی امیدوار بودند جنانچه دیلویت بتواند و بخواهد در فازهای بعدی با سازمان مالیاتی کار کند از این شرکت ایرانی استفاده نماید اما متاسفانه قتل زهرا کاظمی شهروند تابعه کانادا باعث شد ؛ دولت کانادا فشار سنگینی را متوجه موسسه دیلویت کانادا برای ترک کار با سازمان مالیاتی ایران نماید ( یادآور میشود در آن زمان هنوز تحریم های اوباما فعال نبودند).  خلاصه کنم گه  طراحی و ساخت طرح جامع مالیاتی نخست متشکل از  32 پروژه( که بر اساس ضروریات اجرایی برخی از پروژه‌های آن به دو پروژه تقسیم شد) تشکیل شده که نهایتا به ۳۷پروژه در 5 محور سازماندهی شده است. این دارای چهار سامانه  و  دارای 14 ماژور و 40 زیرسامانه بوده که تقریبا نهایی و اجرایی شده است. این  چهار سامانه  اصلی در اختیار پایگاه اطلاعاتی و مودیان مالیاتی است که تا همین چندروز پیش می توان گفت در این پایگاه اطلاعاتی بالغ بر یک میلیارد و 3۴۷ میلیون رکورد اطلاعاتی درآ» وارد که به پرونده مودیان وصل شده است در نتیجه بعد از مراجعه هر مودی می توان به رکوردهای اطلاعاتی وی دسترسی پیدا کرد که این امر تاثیر بسزایی درحذف کاغذ بازی خواهدداشت. بطور مثال دردو سال گذشته 2 میلیون رکورد مالیاتی فاقد سوابق نظام مالیاتی شناسایی شده  که با اخذ اطلاعات  از سایر بخش های مختلف  و یک کاسه کردن اطلاعات در پرونده های مربوطه برای همه مودیان پرونده تشکیل خواهد شد بطوریکه هم اکنون قریب  2 میلیون مودی و  22 هزار فرار مالیاتی کشف شده است. که حاصل تعامل و اتصال  اطلاعاتی سامانه مالیاتی با سامانه 22 وزارتخانه، سازمان و بانک بوده است .از دیگر سامانه ها؛  سامانه خدمات الکترونیکی مالیاتی است که سال گذشته موفق به جذب حدود  4.5میلیون  اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی شد زیرا  هیچ اظهارنامه کاغذی در این سامانه وارد  نمیشود چون  تمام مراحل ثبت نام، پرداخت تا اعتراض و شکایات هم به صورت الکترونیکی انجام میشود. بدیهی است در حال حاضر مقدمات اضافه شدن   استفاده  از سیستم موبایل محور را به طرح صورت گرفته که بزودی قابلیت اجرایی آ» برای مودیان علاقمند اعلام خواهد شد.
سامانه سوم مدیریت فرآیندهای درون سازمانی است که امید است بزودی عملیاتی کهدر  صورت تحقق این موضوع ارتباطات سازمان مالیاتی و مودیان به صورت الکترونیکی انجام خواهدشد..
سامانه چهارم مدیریت ریسک و انتخاب روشهای الکترونیکی برای حسابرسی مالیاتی است به این صورت که روشهای الکترونیکی حسابرسی ریسک محور مودیان ریسکی را گزینش و با راستی آزمائی مالیات ابرازی آنان پذیرفته خواهد شد..
س : نقش مشاور و پیمانکار خارجی در اجرای سامانه چه بوده و چه تقسیم و تفکیک کاری با پیمانکار داخلی پروژه وجود داشته است ؟
ج : واقعیت آنست که اجرای چنین طرحی  کلان و بی سابقه در کشور اساسا بدون همکاری و مشارکت با خارجیان امکان پذیر نبوده است  اما درفرایند اجرای طرح با توجه به بلوغ قابل قبول ظرفیت تخصصی و کارشناسی درون کشور در سال‌های بعدی  و لزوم توجه به انعطاف پذیری مورد نیاز سامانه‌های نرم‌افزاری در برابر تغییرات مستمر فرآیندهای مالیاتی، تلاش شد، تکمیل و توسعه سامانه‌های نرم‌افزاری مالیاتی با تکیه بر توان داخلی برنامه‌ریزی و از ظرفیت‌های خارجی در امور مشاوره و در صورت لزوم پشتیبانی ابزاری استفاده شود.باید تاکید نمود سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی که یکی از مهم‌ترین پروژه‌های در دست اجرابود .
س -مختصات و مولفه های  طرح جامع مالیاتی چیست؟
ج – استقرار سامانه نرم افزاری یکپارچه در یک اداره مالیاتی، نیازمند وجود تامین پیش نیازها و زیرساختها اعم از فنی ، انسانی ، سازمانی و … بسیاری است. اجرای مجموعه ای متنوع از فرایندهای گوناگون که این زیرساخت ها و پیش نیازها را فراهم می کنند و اداره مالیاتی را برای اجرای سامانه آماده می سازند، در قالب پروژه « پیاده سازی طرح جامع مالیاتی» تعریف شده اند. آنچه در این سند به آن پرداخته می شود، جزییات هریک از فعالیت های اجرایی است که با توجه به تجارب پیاده سازی در موج های اول تا پنجم پیاده سازی پروژه و نیز برمبنای آخرین ویرایش برنامه پیاده سازی ملی طرح جامع مالیاتی روزآمد شده است.
نگهداری و به روز رسانی این سند با توجه  تکمیل شدن سامانه نرم افزاری یکپارچه ؛ تجارب استقرار سامانه در هر اداره ؛  تغییرات برنامه پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ادارات و مکانیزم های برنامه ریزی شده برای اجرای ملی پروژه به موارد زیر اهمیت بسیاری دارد.

س – سازمان امور مالیاتی از جه سالی تصمیم باجرای طرح جامع مالیاتی نمود:
ج- در راستای تحقق اهداف سند چشم انداز بیست ساله کشور، اهداف برنامه های توسعه ای پنج ساله و در چارچوب طرح تحول اقتصادی دولت به عنوان مبنای اصلی تحقق عدالت به ویژه در حوزه مالیات، طرح جامع مالیاتی به عنوان برنامه و طرح محوری طرح تحول اقتصادی، برنامه ریزی و در حال اجرا می باشد. در سال ۱۳۸۳، سازمان امور مالیاتی کشور با بهره گیری از دانش و تخصص مجموعه ای از خبرگان و متخصصان درون سازمانی و برون سازمانی و هم چنین شرکت های مشاوره ای داخلی و خارجی، طرح جامع مالیاتی را در قالب پنج مجموعه و ۳۲ پروژه تدوین نمود. برخی از پروژه های سی و دوگانه صرفا ماهیت مطالعاتی و طراحی داشته، تعدادی شامل مراحل مطالعاتی و پیاده سازی بوده و گروهی هم صرفا بر پیاده سازی نتایج مطالعات سایر پروژه ها تمرکز دارند. پیاده سازی آن دسته از پروژه های سی و دو گانه طرح جامع مالیاتی که در نهایت به استقرار سامانه نرم افزاری یکپارچه در یک اداره مالیاتی منجر می شود، در قالب پروژه « پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ادارات» تعریف و برنامه ریزی شده است که اهم این پر.ژها عبارتند از بود از:
پروژه « طراحی و اجرای آزمایشی سامانه نرم افزاری یکپارچه مالیاتی(ITS) – پروژه استانداردسازی فرآیندها  (PSD) –  تعریف و پیاده سازی خدمات مودیان  – (TSI) :=پروژه ارتقای شبکه محلی و گسترده و ارتباطات راه دور (LWT) – شماره شناسایی مودیان (پیاده سازی و تخصیص- پروژه تدارک، نصب و تحویل سخت افزار نظام یکپارچه مالیاتی (HPI) –  پروژه طراحی، راه اندازی و اجرای دفتر مدیریت تغییر (CMO) -پروژه اجرای آموزش های طرح جامع مالیاتی (TTE) – پروژه تبدیل و انتقال داده ها (DCT) =  رویکرد پیاده سازی بوده که بطور کلی تمام فعالیت هایی که برای آماده سازی حوزه های فوق الذکر لازم است. در قالب « پروژه پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ادارات» تعریف شده است.به بیان دیگر، پیاده سازی ۹ پروژه فوق الذکر که منجر به پیاده سازی سامانه نرم افزاری یکپارچه مالیاتی در ادارات می شوند. در قالب پروژه حاضر برنامه ریزی شده است.
س – برنامه و روش اجرای پروژه پیاده سازی طرح جامع مالیاتی چگونه صورت گرفته است :
ج – پیاده سازی طرح جامع مالیاتی شامل دو فاز اصلی و چهار مرحله است
۱-  فازهای پیاده سازی:
فاز اول پروژه پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ادارات: در فاز اول پیاده سازی تنها تعدادی از حوزه هایی که پیش تر عنوان شد، پوشش داده م یشوند و این مقدمه ای برای اجرای سایر فعالیت های پیاده سازی طرح جامع مالیاتی است.
در فاز اول، پیاده سازی پروژه های زیر از پروژه های سی و دو گانه شامل پیاده سازی فرایندهای مالیاتی استاندارد شده (PSD)-  تعریف و پیاده سازی خدمات مودیان (TSI)- ارتقا شبکه محلی و گسترده و ارتباطات راه دور(LWT) –  تخصیص شماره شناسایی مودیان (TIN2)-  تدارک، نصب و تحویل سخت افزار نظام یکپارچه مالیاتی (HPI) انجام شده است.مضافا درفا ز دوم پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ادارات  به تکمیل فعالیتهای باقی مانده یا دارای نقص از فاز اول پرداخته و سایر فعالیت های مربوط به حوزه های فوق را شامل شده که عبارتند از  سامانه یکپارچه مالیاتی(ITS) –  آموزش مدیریت تغییر(CMO) – اجرای آموزش های طرح جامع مالیاتی  (TTE)  و پروژه تبدیل و انتقال داده ها (DCT)
س- مرتبا در مصاحبه های مسولان سازمان مالیاتی و مقالات و مصاحبه ها بحث از سامانه یکپارچه مالیاتی می شود . لطفا در این مورد توضییح دهید:
ج – سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی که یکی از مهم‌ترین پروژه‌های در دست اجراست و برای اینکه درک روشنی از پیشرفت پروژه داشته باشیم باید توجه کنیم که برای مدیریت عملیات مالیاتی درون سازمانی، سامانه یکپارچه مالیاتی متکی به دو سامانه اساسی بیرون از خود به این شرح است:
پایگاه اطلاعات مودیان مالیاتی: که کلیه اطلاعات مورد نیاز مالیاتی را از دستگاه‌ها و سایر اشخاص ثالث دریافت، نگهداری، پردازش و برای استفاده در اختیار فرایندهای مالیاتی سامانه جامع یکپارچه مالیاتی قرار می‌دهد. پایگاه اطلاعات مودیان مالیاتی بر احکام مواد 120 قانون برنامه پنجم توسعه و 169 مکرر اصلاحیه سال 94 قانون مالیات‌های مستقیم و بسته‌های تبادل اطلاعات پیش بینی شده و در احکام آن تولید شده است. هم اکنون حدود ۱۳۴۰ میلیون رکورد اطلاعات در این پایگاه موجود است. این پایگاه اهمیت زیادی در موفقیت طرح جامع مالیاتی دارد و مبنای شناسایی، ارزیابی ریسک و انجام عملیات حسابرسی مالیاتی توسط سامانه‌های طرح جامع مالیاتی محسوب می‌شود. از طرف دیگر پورتال اینترنتی خدمات الکترونیکی مودیان مالیاتی که وظیفه دارد کلیه تعاملات دو سویه با مودیان را غیر حضوری و الکترونیکی کرده و امکان انجام تکالیف قانونی مودیان را از طریق اینترنت و یا مراکز خدمات الکترونیکی فراهم آورد. پورتال اینترنتی خدمات الکترونیکی مودیان مالیاتی که روی نشانی اینترنتی Tax.gov.ir  در دسترس مودیان مالیاتی است و تماما متکی بر توان داخلی متخصصان مرکز فاوای سازمان امور مالیاتی کشور ایجاد شده و سال ۱۳۹۶ تقریبا ۹۹.۶ درصد مودیان مالیاتی اظهارنامه خودرا بصورتالکترونیکی ارایه نموده اند.
س – تاکنون کدام موارد مالیاتی بصورت الکترونیکی عملیاتی شده اند:
ج- در حال حاضر کلیه موارد شامل ثبت نام الکترونیکی، اظهارنامه الکترونیکی اشخاص حقیقی، اظهارنامه الکترونیکی اشخاص حقوقی، اظهارنامه الکترونیکی اجاره املاک، اظهارنامه الکترونیکی مالیات بر ارزش افزوده، پرداخت الکترونیکی مالیات، خلاصه پرونده الکترونیکی، استعلام الکترونیکی عدم بدهی مالیاتی، استعلام الکترونیکی کد منحصر بفرد اتباع خارجی، عملیات الکترونیکی مالیات بر مشاغل خودرو، عملیات الکترونیکی مالیات بر نقل و انتقال ملک، دریافت الکترونیکی اعتراضات مودیان طرح، دریافت الکترونیکی شکایت مودیان الکترونیکی شده و هم اکنون و بطور قطع از اول سال ۱۳۹۸ وفق برنامه زمان بندی شده پروژه ابلاغ الکترونیکی و فرایندهای مرتبط با ابلاغ اوراق الکترونیکی همچون برگ تشخیص مالیات عملکرد، برگ تشخیص مالیات حقوق، برگ مطالبات تکلیفی، برگ قطعی مالیات؛ دعوت به هیات حل اختلاف‌های مالیاتی و رای هیات‌های حل اختلاف به صورت الکترونیکی انجام خواهد شد. همچنین تعمیم بهره برداری از سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی به کلیه مودیان منابع مشاغل، شرکت‌ها، ارزش افزوده و مستغلات اجاری مالیات بر نقل و انتقال املاک و مالیات بر ارث، با رفع موانع توسعه بهره برداری از سامانه نرم‌افزار یکپارچه مالیاتی  ؛ در حال تست نهایی است که از سال ۱۳۹۸ اجرایی میشود.
س : عملکرد سامانه در خصوص دریافت اظهارنامه‌های مالیاتی چگونه است ؟ ایا این درست است که  اظهارنامه‌های واصله بدون نام و مشخصات ارتباطی شرکت و صرفا بر اساس عملکرد در اختیار ممیزان مالیاتی قرار می‌گیردو بهمین دلیل مشکلات عدیده ای برای ماموران مالیاتی در اجرا فراهم شده است ؟
ج. اظهارنامه‌ها براساس شناسه ملی معتبر مودیان و تطابق آن با شناسه ملی ثبت شده در اظهارنامه، روی پرونده مربوطه می‌نشیند و ممیزینی که دسترسی رسیدگی به آن پرونده را دارند می‌توانند اطلاعات آن اظهارنامه را مشاهده کنند. درخصوص مودیان فاقد شناسه ملی معتبر، اطلاعات اظهارنامه‌ها براساس کد اداره کل وارد شده در اظهارنامه، بصورت یک کارتابل در اختیار ادارات قرار می‌گیرد و ادارات مالیاتی مشخص می‌کنند که این اظهارنامه مربوط به کدام پرونده است.واقعیت آن است که قطع ارتباط مودی با ماموران مالیاتی ؛‌ُ چالش های خاصی را در ادارات مالیاتی  فراهم آورده و بعضا ایراداتی که منطقی نیست اینجا و آنجا ( فارغ از اشکالات طرح جامع مطرح میشود)‌ و این طبیعی است جون هر تغییری با مقاومت آنهم در ایران مواجه می باشد.
س : آیا روش محاسبه میزان مالیات شرکت‌ها در سامانه یکپارچه مالیاتی مکانیزه شده است یا همچنین توسط ممیزان در سراسر کشور تعیین می‌شود؟
س : در فرایند تشخیص و برآورد مالیات که اصطلاحا به حسابرسی مالیاتی موسوم است ، شناخت  درآمدها و هزینه‌های منطبق با قانون، تعیین و برمبنای آن نسبت به محاسبه مالیات اقدام می‌شود. آنچه سامانه بر اساس پروژه‌های مرتبط با هم انجام می‌دهد آن است که بر اساس پردازش اطلاعات دریافت شده از ذی نفعان صحت و سقم ادعای مودی را بررسی و نسبت به اعلام مغایرت‌ها به مامورین مالیاتی اقدام می‌کند. بنابراین نمی‌توان ادعا کرد که روش محاسبه به طور کامل مکانیزه شده باشد، هر چند نقش سامانه‌ها در چنین سازمانی تأمین خوراک اطلاعاتی ممیز است و تا حدودی می‌توان میزان مالیاتی را به قضات تشبیه کرد و نیازمند است در بسیاری از پرونده‌های مالیاتی نظر کارشناسی نیز لحاظ شود. اینکه امکان رسیدگی اظهارنامه‌ها در هر نقطه از کشور میسر باشد، در حال حاضر به صورت سیستماتیک و بدون دخالت دست، میسر نیست و البته سیاست سازمان و قوانین و مقررات مرتبط نیز محدودیت‌هایی را در تحقق این مهم ایجاد می‌کند که از آن جمله می‌توان به این موضوع اشاره کرد که در اغلب رسیدگی‌ها لازم می‌شود به صورت حضوری و یا بازدید مکانی تصمیم گیری شود.
س : قبل و بعد از راه اندازی سامانه، سازمان امور مالیاتی چه وضعیتی داشت (بعد از راه اندازی سامانه چه مشکلاتی مرتفع شد و خروجی طرح چه بود)؟
ج : از جمله مشکلات نظام مالیاتی تا پیش از اجرای طرح جامع مالیاتی عبارتند از:
       عدم وجود دید یکپارچه از مؤدی مالیاتی به دلیل عدم تخصیص یک شناسه منحصر به فرد به هر مؤدی که امکان شناسایی و ردیابی مؤدیان در واحدهای مختلف سازمان، فرآیندهای متفاوت، نرم‌افزارها و پایگاه‌های اطلاعاتی را سلب می‌کرد و این مشکل با پروژه شماره شناسایی مودیان و تکمیل پایگاه‌های اطلاعاتی تا حد قابل قبولی مرتفع شده است.
       عدم برقراری ارتباط سیستماتیک میان انواع مختلف مالیات (مانند مالیات بر درآمد شرکت‌ها و مالیات بر اجاره مستغلات) به دلیل تفاوت نگاه به مؤدی و عدم وجود سیستم‌های یکپارچه مالیاتی که سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی در جهت رفع این مشکل گام برمی‌دارد.
       استفاده از نرم‌افزارهای متفاوت به صورت محلی و جزیره‌ای که به دلیل عدم وجود استانداردهای فراگیر و نبود سیاست مشخص در حوزه فن‌آوری رخ می‌داد و این مهم نیز با تحقق کامل سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی مرتفع خواهد شد.
       ضعف در مدیریت فرآیندها، فرآیندهای ناکارآمد، دستی و عدم وجود فرآیندهای مناسب جهت برقراری ارتباطی میان واحدهای مختلف مالیاتی و پروژه استانداردسازی فرایندهای مالیاتی (PSD) مسیر نیل سازمان به مهندسی مجدد فرآیندها را هموار کرده است.
       عدم وجود استراتژی فناوری فراگیر و نبود زیرساخت‌های مناسب برای شبکه‌های محلی و گسترده و نبود استاندارد در زمینه شبکه و سخت‌افزارها که با اجرای پروژه (LWT) به سطح مناسب و قابل قبولی ارتقاء یافته است.
       عدم وجود بخش‌های مستقل جهت ارائه خدمات به مودیان مالیاتی در اسرع وقت به صورت مناسب و یکپارچه و در نتیجه پایین بودن سطح رضایت‌مندی مؤدیان در مراجعات سازمانی و این مشکل نیز با تفکیک وظایف و ایجاد بخش‌های خدمات مودیان و رسیدگی رضایت کارکنان و مودیان سازمان را در برداشت.
       نبود ارتباط آنلاین/آفلاین میان دستگاه‌های مرتبط با سازمان امور مالیاتی و عدم تبادل مناسب اطلاعات مورد نیاز و نبود بانک اطلاعاتی از اقلام درون سازمانی و برون سازمانی مورد نیاز همچنین نبود پورتال‌ها و درگاه‌های مناسب به منظور تسریع فرآیندها و فعالیت‌های مالیاتی میان سازمان امور مالیاتی با مودیان، سازمان‌های مرتبط و یا سایر ذی‌نفعان که تک تک این‌ها در پروژه‌های طرح جامع مالیاتی دیده شد و در حال حاضر با ایجاد سامانه‌های مرتبط با این موارد این مشکلات نیز مرتفع شده است.
س : در راه اندازی سامانه چه از نظر فنی، بودجه ای و چه از نظر نیروی انسانی با چه چالش‌هایی مواجه بوده یا هستید؟ برای مثال شنیده می‌شود نوعی مقاومت در میان ماموران مالیاتی به علت قطع ارتباط با مودیان وجود دارد این موضوع قابل تایید است؟
ج : بدون شک هر تغییری نخست با مقاومت روبرو خواهد شد بویژه انکه این تغییرات موجب سلب برخی امتیازات و رانت هم بشود اما با کوششهای بعمل آمده و اتخاذ شیوه‌های مناسب فرهنگ سازی آن هم به منظور اقناع سیستمی ‌است که باید پذیرفت در کشور نسبت به انجام این مهم ضعف‌هایی وجود داشته و دارد ، در حال حاضر ماموران مالیاتی قبول کرده اند که در صورت اجرای درست مبانی طرح جامع ، کار آنها نیز آسانتر خواهد شد و تنش بین دستگاه مالیات ستانی و مودیان به مراتب کاهش خواهد یافت لذا همراهی ماموران مالیاتی کاملا مشهود است .
س : اگر ممکنست  مهمترین  چالش‌های پیش روی اجرای طرح جامع مالیاتی را توضییح دهید؟
ج : مهمترین چالش های عملی عبارتند از:
1-      چالش اطلاعات: نقش کلیدی اطلاعات عملکردی برون سازمان در موفقیت طرح، در مقابل عدم همکاری و تاخیر در ارائه اطلاعات مورد نیاز سامانه یکپارچه مالیاتی؛
2-      چالش همزمانی: مشکلات جدی ناشی از همزمانی تکمیل و رفع ایرادات، همزمان با توسعه پیاده سازی ملی سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی که شاید بهتر بود، سامانه یکپارچه مالیاتی قبل از توسعه در یک نقطه پایلوت به طور کامل پیاده سازی می‌شد؛
3-      چالش عملیاتی: ضرورت تامین درآمدهای مالیاتی (با نرخ رشد بالا) همزمان با فرایند پیچیده و سنگین
4-      پیاده سازی طرح؛
5-      چالش مدیریت ریسک: در شرایطی که ارزیابی ریسک به دلیل فقدان اطلاعات امکان‌پذیر نیست، فرایندهای سامانه یکپارچه عملا” بر اساس رسیدگی به بخش بسیار محدودی از مودیان پر ریسک؛
6-      چالش پیچدگی پیاده سازی: پیچیدگی فوق العاده پیاده‌سازی سامانه در یک سازمان فوق العاده بزرگ و با سابقه طولانی (اعم از رویه‌های رسمی ‌و غیر رسمی ‌و سامانه‌ها) همزمان با تغییر ساختار و نقش کلیه کارکنان و عدم ثبات فرآیندهای سازمانی در این خصوص نیز هزینه‌های زمانی به سازمان تحمیل می‌کند؛
7-      چالش فضای کاری: مشکلات پیاده سازی طرح جامع مالیاتی در ساختمان‌های غیر ملکی و فرسوده؛
8-      چالش واسط‌های الکترونیکی: ضرورت اتصال سامانه به پایگاه‌های برون سازمانی از طریق واسط‌های الکترونیکی و عدم وجود پایگاه‌های اطلاعاتی لازم در دستگاه‌ها و یا پیچیدگی و طولانی بودن فرایند تولید و برقراری ارتباط این واسط‌ها؛
9-      چالش فناوری : پیچیدگی فناوری‌های مورد استفاده در طرح و کمبود شدید متخصصین دارای سطح تخصص مورد نیاز این فناوری‌ها جهت تکمیل و اجرای طرح در سطح کشور؛
10-     چالش کارکنان: افزایش روز افزون دانش فنی کارکنان حوزه فاوای سازمان و پیچیدگی توسعه، حفظ، نگهداری و تامین انتظارات ایشان با توجه به نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و سازمان؛
11-     چالش ساختار: اجرای طرح مستلزم عملیات پیچیده اجرای کامل ساختار وظیفه‌ای، به جای ساختار منبع و فرد محور و همچنین تغییر بنیادی در ساختار به ویژه در حوزه مالیات بر ارزش افزوده، اعتراضات و شکایات و همچنین وصول و عملیات؛
12-     چالش ورودی: عدم تکمیل ثبت نام مودیان، عدم انطباق اقلام اطلاعاتی و قواعد حاکم بر اظهارنامه‌های دریافتی با مصوبات طرح و وصول مالیات مودیان طرح در حساب‌های غیر حساب‌های بانکی طرح؛
13-     چالش شبکه: پیچیدگی مدیریت و بهینه سازی شبکه سراسری سازمان که در 31 استان کشور، بیش از 620 ساختمان و با بیش از سی هزار ایستگاه کاری پراکندگی دارد.
14-     چالش همزمانی: نیاز به تولید و بکارگیری سامانه‌های جدید، انجام توسعه و تغییرات در سامانه‌های موجود و تامین نیازمندی‌های جدید عملیات سازمان، همزمان با تولید، پیاده سازی و اجرای سامانه طرح جامع مالیاتی؛
15-     چالش گستره اختیار : بخش مهم و قابل ملاحظه‌ای از عناصر و عوامل موفقیت طرح جامع مالیاتی به طور کامل در اختیار و تحت کنترل وزارت امور اقتصادی و دارایی نیستند. (جدول ارزش معاملاتی املاک، اطلاعات برون سازمانی، قانون و مقررات، به کارگیری سریع متخصصین و …) که این امر در مورد سازمان امور مالیاتی و طرح جامع مالیاتی نیز صادق است.
16-     برخی مقامات کشوری بشدت از پیامدهای پایگاه اطلاعاتی مالیاتی در مورد افشای حساب های خود یا وابستگان خود  نگران هستند. بطور مثال اگر از همان سالی که وزیر مورد محاکمه فعلی در بانک سرمایه  اقدام بدریافت رشوه ( ببخشید حق المشاوره )و واریز آن به حساب همسرش نموده بو؛ پایگاه اطلاعات مالیاتی فعال می بود حساب همسر نامبرده با وجود این تراکنش سنگین کنترل و همانموقع می توانستیم ته و توب قصییه را اگر بالا دستی ها اجازه می دادند ؛ در بیاوریم؟!
س : موضوع اتصال بانک‌ها به سامانه دارایی و دسترسی به اطلاعات حساب‌ها در چه مرحله ای قرار دارد آیا همکاری‌های لازم انجام شده است؟
ج : اساس کارآئی طرح جامع در مبارزه با فرار مالیاتی ومبارزه با پولشویی ؛ دسترسی به پایگاه نظام بانکی و بیمه ای  و اخذ اطلاعات از سایر مراجع ذیربط بوده است . بنابراین خوشبختانه با کوشش های بعمل آمده و علیرغم مقاومت های زیاد  گروه های خاص در حال حاضر سازمان امور مالیاتی کشور به منظور تامین نیازمندی‌های طرح جامع مالیاتی راهکاری مگر اتصال به به شبکه‌های متعدد برون سازمانی نظیر شبکه ملی اطلاعات ، شبکه دولت جمهوری اسلامی‌  ایران ، سامانه تبادل اطلاعات اقتصادی کشور EIX- سازمان ثبت احوال کشور ،  سازمان ثبت اسناد کشور ، شهرداری تهران ،شرکت پست ،دیوان محاسبات کشور ، کانون دفاتر پیشخوان و خدمات الکترونیک ، وزارت صنعت، معدن و تجارت ،وزارت امور اقتصادی و دارایی ،  بیمه مرکزی ، سازمان برنامه و بودجه ،اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و بانک مرکزی با  بهبود کیفیت تبادل اطلاعات با سامانه‌های مزبور و نیز اتصال به سامانه‌های جدید وجودندارد.که صد البته همکاریهای کامل بدلیل مقاومتهای درون دولتی و برون دولتی هنوز صورت نمی گیرد.

س : امتیازات راه اندازی نظام جامع مالیاتی برای مودیان چیست؟
ج : تا قبل بهره مندی از فرایندهای مکانیزه سازمان، مودیان مالیاتی مجبور بودند برای انجام کلیه امور مالیاتی به ادارات مالیاتی مراجعه و بعضا با صرف زمانی طولانی (به عنوان مثال در زمان تسلیم اظهارنامه برخی اوقات  تا سه ساعت)  در صف قرار می‌گرفتندتا امور درخواستی آنها به سرانجام می‌رسید لیکن با راه اندازی طرح جامع این امکان برای مودیان فراهم شده و خواهد شد که از یک کامپیوتر شخصی و یا محل کار می‌توانند بخش اعظمی ‌از امور مالیاتی خود را از طریق اینترنت به انجام برسانند. مانند ثبت‌نام الکترونیکی، پرداخت الکترونیکی، دریافت اظهارنامه الکترونیکی اشخاص حقیقی، اشخاص حقوقی، اجاره املاک و تسلیم اظهارنامه لیست حقوق اینترنتی، پرداخت اینترنتی مالیات، دریافت گواهی‌های بانک بدون نیاز به مراجعه به اداره امور مالیاتی، دریافت صورت معاملات فصلی، خلاصه پرونده‌های مالیاتی، ثبت صندوق و نرم‌افزار فروش، استعلام و اخذ کد فراگیر، استعلام گواهی پرداخت مالیات بر درآمد مشاغل خودرو، پنجره واحد سازمان امور مالیاتی و اداره کل ثبت شرکت‌ها (دریافت بدهی مالیاتی، نمایش اظهارنامه پلمب دفاتر و …مضافا تحقق برنامه‌های توسعه خدمات الکترونیکی سازمان با هدف تکریم ارباب رجوع، مبارزه با فساد، شفافیت خدمات سازمان و افزایش رضایت مودیان در این راستا افزایش سرعت انجام فرایندهای مالیاتی، جلوگیری از تضییع حقوق مودیان محترم از طریق ابلاغ به موقع اوراق مالیاتی، کاهش مراجعه حضوری مودیان مالیاتی و ارتقاء عدالت مالیاتی از مهم ترین دستاوردهای طرح جامع مالیاتی است.  به طور خلاصه حداقل دستاوردهای طرح در این ارتباط عبارتند از:
حذف حتی الامکان ارتباط میان کارشناس تشخیص مالیات و مودی مالیاتی در راستای اجرای پروژه تفکیک وظایف مالیاتی که یکی از اهداف پروژه استانداردسازی فرایندهای مالیاتی به عنوان پیش زمینه اجرای پروژه سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی (ITS) است که تلاش می‌شود به طور کامل محقق شود. ؛ کاهش عملیات دستی نظام مالیاتی با بهره‌گیری سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی (ITS)؛ تکمیل کردن پایگاه اطلاعاتی هویتی سازمان در خصوص کمیت و کیفیت مودیان از طریق ثبت نام الکترونیکی مودی در سامانه شماره اقتصادی و بالاخره تکمیل کردن پایگاه اطلاعاتی عملکردی مودیان در راستای اجرای ماده 120 قانون برنامه پنجم توسعه کشور؛
س: اجرای طرح جامع مالیاتی چه نقشی در افزایش مالیات واصله و شناسایی فراریان مالیاتی داشته است؟
ج : علیرغم آنکه اجرای کامل طرح جامع مالیاتی هنوز صورت نگرفته شاهد آن بوده ایم که از سال ۱۳۹۵ درآمدهای پایدار مالیاتی برای اولین بار در تاریخ ایران بیش از درآمدهای نفتی شده است . صمنا مشاهدات اینجانب از پایگاه طرح جامع مالیاتی نشان داد که  با وارد شدن بیش از ۱۳۴۷ میلیون رکورد مالیاتی و اتصال سامانه مالیاتی با برخی پایگاه های اطلاعاتی که فوقا اشاره شد؛ نشان می دهد که  در حال حاضر حدود 80 الی 90 درصد اطلاعات مالی کشور در اختیار سازمان مالیاتی قرار دارد بطوریکه در سالهای 1394 و 1395 حدود 700 هزار مودی مالیاتی که تا کنون یک ریال هم مالیات پرداخت نکرده بودند ، شناسائی و بیش از 3 هزار شرکت کاغذی نیز کشف و یا یک خانواده دارای بیش از ۴۰ صرافی و جند شرکت ثبت شده در خوزستان که بیش از ۳۰ هزار اتومبیل وارد کشور کرده بودند و …. از جمله نتایج راه اندازی طرح جامع مالیاتی و گایگاه اطلاعاتی ارزش افزوده می باد.  بدیهی است بدون تکمیل پایگاه اطلاعات مودیان امکان ردیابی فرار مالیاتی میسر نیست. سازمان مالیاتی تلاش می‌‌کند که با راه اندازی سامانه‌های متعدد نرم‌افزار، داده کاوی، داده آمایی و واحدیابی براساس اطلاعات جمع آوری شده را به صورت روزافزون توسعه دهد و قبول داریم که در تحقق این مهم مسیر طولانی را در پیش داریم و لیکن امروز تمرکز این مرجع در طرح جامع مالیاتی بر دو محور خدمات الکترونیکی با هدف کاهش ارتباطات فیزیکی سازمان و مردم و تکمیل پایگاه اطلاعات مودیان و سامانه‌های نرم‌افزاری کشور فرار مالیاتی، معطوف شده است.
س –E-Tax   چیست ؟

ج : یک اداره امور مالیاتی نمونه الکترونیکی متکی بر سامانه نرم افزار یکپارچه مالیاتی است. پیشنهاد ایجاد اداره e-tax در سنوات گذشته بصورت مقدماتی مطرح شد اما شکل اجرایی نگرفت. -با تشکیل کمیته پیاده سازی سراسری طرح جامع مالیاتی به ریاست قائم مقام رئیس کل و قائم مقام مجری طرح جامع مالیاتی , کیمته مذکور پیشنهادی را که توسط پروژه مدیریت تغییر در سنوات گذشته مطرح شده بود مورد بررسی قرار دادند و با شکل و الگوی مناسب پیاده سازی در زمان حاضر و با توجه به وضعیت پیشرفت طرح جامع مالیاتی و شرایط موجود آن را باز طراحی کرده و کمیته پیاده سازی بصورت پیشنهادی رسما آنرا ارائه کرد. -پیشنهاد کمیته پیاده سازی در یکی از جلسات شورای راهبردی طرح جامع مالیاتی مطرح شده است , رئیس کل محترم سازمان و معاونین محترم سازمان پیشنهاد کمیته را مورد بحث و بررسی قرار داده و نهایتا این پیشنهاد تصویب شد. -بر مبنای پیشنهاد مصوب ایجاد واحدهای امور مالیاتی e-tax، واحدهای امور مالیاتی e-tax تشکیل که ارائه خدمات مالیاتی و اجرای عملیات مالیاتی را در تمام منابع مالیاتی به مودیانی که به این ادارات منتسب می شوند توسط سامانه نرم افزار یکپارچه مالیاتی بعهده دارند. -این ادارات عملکرد سال 1394 به بعد مودیان را مورد رسیدگی قرار میدهند. -در برنامه ریزی صورت گرفته پرونده های مالیاتی اشخاص حقوقی (شرکت ها) مالیات بر مشاغل و حسب مورد مالیات بر ارزش افزوده در این ادارات تجمیع می شوند. -بتدریج و با آماده شدن و عملیاتی شدن منابع مالیاتی دیگر به انواع دیگر مالیات , آن منابع عملیاتی هم به این ادارات افزوده می شوند. -مودیان با شرایط خاص و ویژه به ترتیبی که در دستورالعمل آورده شده است.از قرار گرفتن در این ادارات مستثنی می شوند. -همزمان ادارات امور مالیاتی دیگر در کنار e-tax بررسی سوابق مودیان e-tax و همچنین امور مالیاتی مودیان مستثنی شده از سامانه نرم افزار یکپارچه مالیاتی را انجام میدهند. -هدف از ایجاد ادارات e-tax ایجاد ادارات با الگوی طرح جامع مالیاتی که بتدریج این ادارات در سطح کشور افزاش و به کل کشور تعمیم داده می شود. -هدف از ایجاد اداره e-tax اجرا و آزمایش عملی الگوی کامل طرح جامع در عملیات واقعی است. -ادارات امور مالیاتی e-tax پرونده های غیرمبتنی بر سامانه یکپارچه مالیاتی و یا پرونده مربوط به سوابق سنوات گذشته را نخواهد داشت و فقط پرونده های مبتنی بر Eris با همان سامانه یکپارچه مالیاتی را خواهد داشت.

س : اساسا ایده طراحی نظام مالیاتی جدید چه بود ؟
ج : مهمترین دلیل و انگیزه ایجاد نظام مالیاتی پایگاهی وجود نظام مالیاتی سنتی و ناکارآمد ی مالیات ستانی به منظور تکیه بر درآمدهای پایدار برای برقراری توسعه پایدار بود بطوریکه  طرح جامع مالیاتی متکی و استواربر چند فرایند  شامل شناسایی، ردگیری جریان اطلاعات فعالان اقتصادی کشور، پردازش اطلاعات، تشخیص مالیات  و در نهایت وصول مالیات حقه متمرکز بوده است.که عملکرد و اجرای آن باعث  کاهش هزینه وصول مالیات، افزایش رضایت مشتری، کاهش فرار مالیاتی، افزایش درآمدهای مالیاتی شود.
 س : موضوع استقلال سازمان مالیاتی چه نفشی در موفقیت طرح جامع مالیاتی دارد:

 ج : بدون شک استقلال سازمان مالیاتی مهمترین موضئع محوری اجرائی طرح جامع مالیاتی است . نگاهی به سازمانهای مالیاتی موفق نشان میدهد که بحث استقلال آنها نظیر استقلال بانک مرکزی مهمترین دغدغه ملی است . عدم استقلال نظام مالیاتی کشور (ساختار سازمانی و نظام پرداخت)، کمبود منابع (نیروی انسانی ماهر، منابع مالی، منابع فیزیکی)، عدم دسترسی به پایگاه اطلاعات اقتصادی و عدم نگاه یکپارچه به موردی، ناکارآمدی  نظام تشخیص مالیات (رویکرد حسابرسی مبتنی بر کل پرونده‌ها)، مشکلات اجرای کامل طرح جامع مالیاتی، چالش‌های اجرایی نظام مالیات بر ارزش افزوده، عدم تمرکز نظام مالیاتی به موضوع تمکین مودیان و حجم بالای معوقات مالیاتی، از جمله مهمترین مشکلاتی است که در حوزه سازمان وصول مالیات، وجود دارد.

سئوال:‌ اگر طرح جامع مالیاتی به طور کامل اجرا شود چه تغییراتی به وجود خواهد آمد؟
ج : طرح جامع مالیاتی طرح تحول همه‌جانبه‌ی نظام مالیاتی با چند رویکرد است. به لحاظ فنی رویکرد فن‌آوری اطلاعات بر آن حاکم است و به لحاظ اجرایی مؤدی‌محوری مرکزیت آن است.یعنی خوداظهاری مودیان با راستی آزمائی جایگزین بررسی همه موارد خواهدشد.یعنی  تمام تعاملات دوسویه‌ی مردم با دستگاه مالیاتی غیرحضوری و الکترونیکی شود، یعنی مردم برای استفاده از خدمات مالیاتی نیازی نیست که به اداره‌های مالیاتی رجوع کنند. تا کنون که بخش‌هایی از کار پیاده‌سازی شده است، دیگر اظهارنامه‌‌های مالیاتی تماما الکترونیکی شده اند و اظهارنامه کاغذی وجود ندارد؛ صورت معاملات فصلی، لیست‌های حقوقی و غیره نیز صرفا به صورت الکترونیکی دریافت می‌شود.
یکی دیگر از اهداف طرح، حذف بررسی سالیانه  وضعیت مالیاتی همه‌ی مؤدیان است. در افق این طرح، تنها ده درصد از مؤدیان برای رسیدگی انتخاب می‌شوند و نود درصد مؤدیان بعد از ارائه‌ی اظهارنامه‌ی مالیاتی به سرعت بصورت خوداظهاری تأیید می‌شوند و کارهای اضافی برای مؤدی کاهش پیدا می‌کند. در دوسه سال گذشته نیز در همین چارچوب، بیش از یک میلیون واحد صنفی، در چارچوب شرایطی که بین سازمان مالیاتی و اصناف توافق شد، اظهارنامه‌هایشان بدون بررسی تأیید شد. اظهارنامه‌هایی که بررسی می‌شوند به تدریج کاهش پیدا خواهند کرد تا برسد به ده درصد. از دیگر نتایج این طرح افزایش عدالت مالیاتی است. اکثر مؤدیان مالیات حقه یا نزدیک به مالیات حقه را بدون دردسر پرداخت خواهند کرد و درصد محدودی هم که احتمالا درآمدهای بالایی دارند که ابراز نمی‌شود، مورد رسیدگی مؤثر قرار می‌گیرند
سئوال:‌ آیا برای بالابردن سرعت و دقت فرآیندهای مالیاتی و از بین بردن زمینه‌های فساد و تبانی مأمورین مالیاتی حذف می‌شوند و نقش‌شان را نرم‌افزار به عهده خواهد گرفت؟
ج : در واقع سامانه مالیاتی کار ماموران مالیاتی را مدیریت می کند لذا حذف مأمور مالیاتی لفظ درستی نیست. با اجرای طرح و فعال شدن سامانه مالیاتی ، دستگاه مالیات ستانی  از وضعیتی که هر مأمور مالیاتی با حجم عظیمی از پرونده‌ها مواجه است و وقت کافی برای بررسی آن‌ها ندارد به وضعیتی خواهد رسید که فعالیت‌های مالیاتی تخصصی و مرحله به مرحله انجام شود. در روش سنتی مالیاتی پرونده یک مؤدی در اختیار یک مأمور مالیاتی است و آن مأمور همه‌ی فرآیندهای آن پرونده را انجام می‌دهد. اما با اجرای طرح مالیاتی انتطار برآنست  که هرمامور مالیاتی به صورت تخصصی بخشی از کار را انجام می‌دهد. بدین معنی که  به جای یک مأمور مالیاتی، چندین مأمور مالیاتی به صورت مرحله‌ای و تخصصی روی یک پرونده کار می‌کنند. در وضعیت فعلی این فرآیند، هر مأموری یک کارتابل وارده و یک کارتابل صادره دارد، مأمور مالیاتی نه می‌داند که در مرحله‌ی قبلی چه کسی روی پرونده کار کرده است و نه می‌داند که در مرحله‌ی بعدی چه کسی روی آن‌کار خواهد کرد. توزیع کار پرونده هم توسط سیستم انجام می‌شود. موضوع مهمتر در اجرای طرح جامع مالیاتی  این است که کدام پرونده‌ها در این فرآیند بررسی می‌شود. یک اظهار مؤدی داریم و یک سری اطلاعات درباره مؤدی که اشخاص ثالث ارائه می‌کنند. آن‌جایی که اختلاف قابل توجهی بین این دو باشد، سیستم تشخیص می‌دهد که این پرونده باید بررسی شود، به این می‌گویند ارزیابی ریسک. سامانه اول مشخص می‌کند که کدام مؤدیان دارای ریسک هستند، بعد مشخص می‌کند که مؤدی در کدام حوزه‌ها دارای ریسک است در واقع سامانه بطور هوشمند مودیان ریسکی را نشانه می رود.بنابراین پس از یک فرآیند خوداظهاری مودیان جایگزین ارزیابی ادارات قرار خواهد گرفت.
سئوال:‌ اطلاعات اشخاص ثالث یعنی چه اطلاعاتی؟
قانون‌گذار در ماده ۱۲۰ برنامه پنجم توسعه و ماده ۱۶۹ مکرر اصلاحیه اخیر قانون مالیات‌های مستقیم مشخص کرده است که سازمان مالیاتی از چه منابعی اطلاعات دریافت می‌کند. از طرف دیگر بررسی مجدد(دابل چک ) اطلاعات موضوع معاملات ماده 169 و 169 مکرر و معاملات فصلی موضوع قانون ارزش افزوده که شامل اطلاعات خود مؤدیان درباره‌ی یکدیگر است ؛ از جمله این موارد است.
سئوال:‌ آیا سازمان مالیاتی بانکی از اطلاعات گردش مالی اصناف یا گردش‌های مالی بزرگ مانند املاک و یا پزشکان وورزشکان و هنرمندان دارد  که در این سامانه استفاده شود؟
ج : قانون‌گذار در دو حکم قانونی فوق الاشاره که بیان داشته سازمان مالیاتی با چه نهادهایی باید تبادل اطلاعات داشته باشد. برخی از این تبادلات شکل گرفته است، برخی هم شکل گرفته ولی هنوز نواقصی دارد. برخی هم هنوز شکل نگرفته است. سازمان، برنامه‌ریزی کرده است که این تبادلات بسرعت  برقرار شود که با اجرای ماشینهای مکانیزه و انجام عملی بررسی تراکنش های مالی و پولی عملا این بانک اطلاعات بوجود آمده است. تصویب قانون فاتف و قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم ،  باعث تسریع در این روند خواهدشد.زیرا بهرحال اخر و انتهای همه مبادلات پولی سراز حسابهای بانکب در می آورد حتی اگر ازکارت ها  و یا حسابهای اجاره ای هم استفاده کنند در یک دوره کوتاه مدت همه آنها افشا و برملا خواهدشد و ضاحبان کارتهای اجاره ای ناچار خواهند شد صاحبان واقعی کارت ها و حسابهای اجاره ای را لو بدهند. خیال همه ورزشکاران و هنرمندان میلیاردی که به گرد پای  امثال مارلون براندو و با لیونل مسی و کریستین رونالدو هم نمی رسند با صراحت اعلام نمایم که همین مدتی پیش دادستانی اسپانیا جریمه سی میلیون یوروپی برای آقای مسی و جریمه ۱۸ میلیون یورو برای آقای رونالدود برای فرار مالیاتی صادر که آقایان هم برای اینکه به زندان نروند چریمه را پرداخت کردند لذا به همه این حضرات باید یادآور شد که شهرت و اعتبار خودرا هزینه فرار مالیاتی یا احیانا ورود به \ولشویی نکنند که مردم جهان پهلوان تختی را نه برای مدال که بخاطر سلوک و اخلاق و دوری از فساد ورزشی ( که در همان زمان هم وجودداشت )‌؛ ماندگار می دانند..
س:‌ یعنی میتوان به اجرایی شدن طرح امیدوار بود ؟
ج : در جهان امروز کارهای آزموده شده و عملی غیرممکن نیست فقط باید بستر و مناسبات اجرائی آنرا فراهم نمود. با توجه به نیاز کشور به درآمد های پایدار بویژه پس از تحریم ، و تجربه جند سال اخیر و از آنجا که عمده کارهای طرح پایان یافته و فقط بخش نظارت بر اجرای طرح جای تامل دارد ، میتوان با یک اراده و عزم ملی ، امیدوار باشیم سال 1398 سال اجرای طرح جامع مالیاتی باشد.بشرط اینکه نخواهیم بخش هائی از طرح و یا این و یا آن شخص و نهاد را از اجرای طرح مستثنی کنیم جون طرح یک مجموعه همگن شده است که هرکونه دستکاری درآن آنرا از حیض انتفاغ خارج خواهد ساخت.من نکته ای را در آخرین ملاقات با آقای وینکلر مدیر مسول طراحی فاز اول که بعدا بعنوان ریس هیات مدیره موسسه دیلویت کانادا منصوب و در حال حاضر بازنشست شده است یادآور شوم. او تاکید کرد دوانی به این دوستانت در سازمان مالیاتی بگو این گونه نرم افزارها انحصاری و دارای مبانی مشخص هستندُ از خودشان چیزی به آن اضافه نکنند و در مبانی سیستم دست نبرند؟!
س : درباره ارتباط سیستمی سامانه مالیاتی با اطلاعات اشخاص ثالث و اظهارات مؤدیان توضیح بیشتر  بفرمایید.
ج : مؤدی از طریق پورتال اینترنتی خدمات الکترونیکی (http://www.tax.gov.ir) هم اطلاعات می‌دهد و هم خدمات دریافت می‌کند. اظهارنامه‌ی مؤدی بعد از یک‌سری فرآیندها در سامانه نرم‌افزاری یکپارچه‌ی مالیاتی می‌نشیند. جدای از این سامانه یک بانک اطلاعات مؤدیان طبق قوانینی که اشاره شد وجود دارد. اطلاعات دستگاه‌ها و اشخاص ثالث وارد این قسمت می‌شود. یک موتور ریسک بین بانک اطلاعات مؤدیان و سامانه مالیاتی هست که اطلاعات را از بانک اطلاعات مؤدیان و سامانه نرم‌افزاری یکپارچه‌ی مالیاتی دریافت می‌کند و تعیین می‌کند که کدام پرونده باید حسابرسی شود. پورتال خدمات الکترونیکی و بانک اطلاعات مؤدیان توسط سازمان راه‌اندازی شده است. هم‌چنین سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی (نرم‌افزار E-RIS) و موتور ریسک توسط پیمانکار (شرکت BULL) تهیه شدهو  سازمان  هم مرتبا قواعد را به صورت به‌روز به موتور ریسک ارائه میکند.
س:‌ بخش‌هایی از این پروژه ظاهرا چندسالی است که به صورت آزمایشی اجرا شده است، نتایج این اجرای آزمایشی چه بوده است؟
ج : پورتال اینترنتی خدمات الکترونیکی (http://www.tax.gov.ir) در بخش‌های مختلف فعال است: ثبت نام، اظهارنامه‌ی الکترونیکی، پرداخت الکترونیکی مالیات، لیست حقوق، صورت معاملات فصلی و … . این اطلاعات دیگر به صورت دستی پذیرفته نمی‌شود. این مجموعه راسا توسط واحد خدمات الکترونیکی و کامپیوتری سازمان مالیاتی نوشته شده  و درباره‌ی تمام مؤدیان برقرار است.از طرف دیگر هر دستگاهی که زمینه‌ی لازم برای تبادل اطلاعات را داشته است، با سامانه‌ی مالیاتی  ارتباط برقرار کرده است.
سئوال:‌  اقدامات اخیرو تکمیلی سامانه مالیاتی  توسط خود سازمان انجام می‌شود یا پیمانکار؟
ج : در دو سال گذشته سازمان مالیاتی توانسته  سورس کد (source code) و دانش فنی که برای ایجاد تغییرات و توسعه بخش مالیاتی این سامانه نیاز داشته  از پیمانکار خارجی دریافت نماید. مضافا قریب دوسال است تغییرات سامانه، توسعه‌ی آن و برقراری اتصالات آن به بانک اطلاعات مؤدیان و پورتال خدمات الکترونیکی کاملا توسط خود کارکنان  سازمان و همکاری کارشناسان ایرانی انجام می‌شود.

سئوال: شرکت آتوس-بول و هم‌چنین شرکت‌های اویدین و اس‌ای‌سی پیمانکاران این پروژه بوده اند، این پیمانکاران را معرفی می‌فرمایید؟
ج :در مناقصه سال ۸۴ یک شرکت فرانسوی با نام بول اس‌. ا .‌اس (Bull SAS) برنده مناقصه سازمان می‌شود و قرارداد هم در سال ۸۸ با همین شرکت منعقد می‌شود. در سال ۱۳۹۳ یک شرکت فرانسوی به نام آتوس (Atos) شرکت بول را می‌خرد، البته شرکت بول منحل نمی‌شود. در پیشنهادی که شرکت بول سال ۸۳ ارائه کرد، مقرر شده بود که بخشی از پروژه‌اش با ابزارهای شرکت نرم‌افزاری اویدین (Evidian) انجام شود. البته اویدین صددرصد متعلق به شرکت بول بود و امروزه صددرصد متعلق به شرکت آتوس است. از آن‌جایی که در اروپای غربی و آمریکای شمالی هزینه‌ی برنامه‌نویسی بالاست، غالب شرکت‌های مطرح تولید نرم‌فزار خود را در آسیا انجام می‌دهند. مثلا شرکت مایکروسافت بخش عمده‌ای از تولید نرم‌افزارش در هند انجام می‌شود. شرکت بول هم همه‌ی تولید نرم‌افزارش در حوزه مالیاتی و گمرکی در چین انجام می‌شود. شرکت بول مرکزی برای این منظور در چین دارد که نام آن اس‌ای‌سی (SEC) است. اس‌ای‌سی مسئول تولید نرم‌افزار E-RIS بوده است.
س:‌ مبلغ قرارداد و هزینه‌های طرح جامع مالیاتی تاکنون چه‌قدر بوده است؟ در گزارشی که به تازگی منتشر شده است کل هزینه‌های طرح جامع مالیاتی ۱۴۰۰ میلیارد تومان و هزینه‌ی قرارداد ۴۵ میلیون یورو برآورد شده است ، آیا این ارقام صحت دارد؟
ج : من در جریان مخارج انجام شده نمی باشم اما با توجه باظهارات مسئولان مالیاتی که ظاهرا مستند به گزارش دیوان محاسبات هم باشد حدود 760 میلیارد تومان بودجه کل طرح شامل خرید ساختمانهای ذیربط هم بوده است . بهرحال شایسته است سازمان امورمالیاتی در یک گزارش شفاف ریز مخارج طرح را اعلام تا شائبه های خاص پیش نیاید اما بهرحال من هم مخارج ارزی طرح را حدود  چهل  میلیون بورو را شنیده ام.
س:‌ تا کنون چندین بار مقامات مالیاتی تاریخ بهره برداری کامل از طرح جامع مالیاتی را اعلام اما اجرای کامل آن تا این تاریخ به تعویق افتاده است . آیا فکر می کنید از اول سال 1398 شاهد اجرای کامل این طرح خواهیم بود؟
ج : تاخیر در اجرا و بهره برداری طرح ها از ویژگی مدیران و مجریان ایرانی بویژه بعد انقلاب  بوده و ما امتی هستیم که اساسا « بالعهد» را فراموش کرده ایم.  اما در حال حاضر پورتال اینترنتی خدمات الکترونیکی و بانک اطلاعات مؤدیان فعال شده و سازمان در صدد گسترش  خدمات الکترونیکی پورتال بوده بطوریکه سازمان‌های مختلف  یکی‌یکی به بانک اطلاعات مؤدیان متصل شده اند.. هم‌چنین تغییرات و رفع‌اشکال سامانه و برقراری اتصالات آن با پورتال اینترنتی و بانک اطلاعات مؤدیان در حال تکمیل و با توجه به آنجه من مشاهده کردم در صورت عزم ملی و همکاری سازمان های دولتی ؛  بنطر میرسد اجرای کامل طرح ازسال 1398عملی باشد.
سئوال:‌ در زمانی که این سامانه نرم‌افزاری به صورت محدود اجرا شده است آیا مشخص است که بر درآمدهای مالیاتی چه تأثیری داشته است؟
ج : حداقل نتایج اجرای هر چند ناکامل طرح باعث شده برای نخستین بار در تاریخ کشور از سال 1395 درآمدهای مالیاتی بر درآمد های نفتی فزونی گیرد و با اجرای طرح بیش از ۱۳۴۰ میلیون رکورد مالیاتی در سامانه مالیاتی ثبت که بهره برداری از انها هم اکنون هم وجوددارد.برخی نتایج اجرای طرح عبارتند از : شناسایی حدود ۷۰۰ هراز مودی مالیاتی تا کنون که هیچگونه پرونده مالیاتی نداشته اند؛‌ شناسائی  حدود 6248 مودی که از کارت بازرگانی سایرین استفاده کرده ‏اند که  از این تعداد مودی  ، صرفا  1350 مودی واقعی و صاحب کارت بازرگانی بوده اند. مالیات دارندگان کارتهای اجاره ای معادل مبلغی در حدود 5000 میلیارد تومان ( مالیات و جریمه) بوده است.شناسایی بیش از  3 هزار شرکت کاغذی دروغین  که عمدتا قبل از سال 138۷ تاسیس شده اند. شناسائی هفت شرکت در استان خوزستان  که در تهران و خوزستان ٣٠ هزار خودرو وارد کردند و ٧۶٠ میلیارد تومان فرار مالیاتی داشتند ؛ شناسائی  3049 مؤدی براساس حساب‌های بانکی و مطالبه 6.300‌ میلیارد تومان از آنها ؛ شناسائی یک خانواده که نزدیک به ٢٠ شرکت صرافی داشته اند. شناسائی یک نفر که در سال 1392 فوت اما تا دوسال پس از مرگش در سامانه های رسمی بنام او خریدو فروش ارز انجام می شده ؛ در سال 1395  مبلغ 3300 میلیارد تومان مالیات از افرادی که تا کنون وجهی به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمی‌کردند، اخذ شده و در یک گام دیگر، از ۷۷ نفر نیز ۹۹۰ میلیارد تومان دریافت شده است.

س :     طرح جامع مالیاتی چگونه به کاهش هزینه های عملیات سازمان منجر می شود؟
  ج :   اجرای طرح جامع مالیاتی در بسیاری از زمینه ها، کاهش هزینه ها را در پی داشته است. یکی از مهم ترین موارد کاهش هزینه، رسیدگی به حدود 20 درصد پرونده های با ریسک بالاست. طبیعتا اگر نظام مالیاتی بخواهد صددرصد اظهارنامه ها را مورد رسیدگی قرار دهد، این امر هزینه و وقت بسیار زیادی را تلف می کند. در کشور ما نیز حدود 80 تا 85 درصد وصولی مالیات ها از حدود     20 تا 25 درصد پرونده ها اخذ می شود. علاوه بر اینها، کاهش مصرف کاغذ در سیستم مالیاتی نیز از پیامدهای مهم اجرای این طرح است. بدیهی است طرح جامع مالیاتی با شفاف کردن مبادلات اقتصادی در کشور، زمینه مناسبی را برای مبارزه با فرار مالیاتی و شناسایی مودیان جدید و همچنین مبارزه با پولشویان را د برداشته است.

س :     نقش طرح جامع مالیاتی در شفاف سازی مبادلات اقتصادی در کشور و مبارزه با فرار مالیاتی چقدر بوده است؟
    ج : در حال حاضر با تکیه بر میلیاردها رکورد اطلاعاتی اخذ شده از سامانه های طرح جامع مالیاتی، امکان شناسایی فرارهای مالیاتی و شناسایی مودیان جدید بسیار آسان تر از گذشته شده است. از محل این پایگاه، ظرف مدت یک و نیم سال اخیر، حدود دو میلیون رکورد اطلاعاتی فاقد سابقه در نظام مالیاتی کشف شده که منجر به تشکیل پرونده برای تعداد زیادی مودی شده است. مجموع میزان فرار مالیاتی شناسایی و مطالبه شده طی سال 1396 و سه ماهه نخست امسال، رقمی معادل 22 هزار میلیارد تومان بوده که یک رکورد تاریخی در زمینه مبارزه با فرار مالیاتی در کشور محسوب می شود. بدیهی است این حجم بالای شناسایی فرارهای مالیاتی صرفا با تکیه بر ظرفیت فناوری های اطلاعاتی مربوط به طرح جامع مالیاتی امکان پذیر بوده که این امر بستر و مناسبات اخذ مالیات عادلانه و منصفانه را که خواسته اصلی صاحبان کسب و کار است را فرام مبسازد مضافابرآنکه رانت فرار مالیاتی که بازاررا نارقابتی می سازد ازبین خواهد رفت و موجبات رقابت عادلانه را در کسب و کارها ایجاد می کند.   
 س :    برنامه های آتی طرح جامع مالیاتی چیست؟
 ج :  بدیهی است  مهم ترین رویدادی که در این حوزه شاهد خواهیم بود، بالغ شدن هر چه بیشتر طرح جامع مالیاتی و تکمیل پروژه های آن است. برای مثال امیدواریم برای عملکرد سال ۱۳۹۷ شاهد آن باشیم که صددرصد اظهارنامه های مالیاتی در سامانه سنیم بارگذاری و کل عملیات وصول مالیات اشخاص حقیقی و حقوقی از طریق این سامانه صورت پذیرد.و با تکمیل اطلاعات پایگاه اطلاعات مودیان مالیاتی، موتور ریسک طرح جامع مالیاتی، دقیق تر نسبت به انتخاب 20 تا 25 درصد مودیان پرریسک اقدام خواهد کرد. همچنین در بستر خدمات الکترونیک سازمان، شاهد حذف مراجعات برای مالیات نقل و انتقال املاک تا پایان سال جاری خواهیم بود و این خدمت به صورت تمام الکترونیک و به صورت سراسری در کل کشور ارائه  شود. در همین رابطه، مراجعات مودیان برای مالیات بر ارث نیزدر سال ۱۳۹۸ حذف خواهد شد و این خدمت نیز به صورت تمام الکترونیک و سراسری ارائه خواهد شد.

 

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)