بیانیهی انتشار «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی یاشار»
منظومهای برای انسان، امید و تعالی در جهان معاصر
سرودهی موسی اکرمی
پیشگفتار: از میراث یک فرهنگ تا گفتوگوی یک جهان
تمدنها زمانی زنده میمانند که بتوانند با زبان زمانهی خود سخن بگویند. میراث فرهنگی تنها مجموعهای از یادگارهای گذشته نیست؛ نیرویی زنده است که در هر عصر میتواند دوباره زاده شود و به پرسشهای تازهی انسان پاسخ دهد. هر فرهنگ بزرگ هنگامی به جهان خدمت میکند که از مرزهای تاریخی و جغرافیایی خود فراتر رود و در گفتوگویی خلاقانه با دیگر فرهنگها، تجربهی مشترک انسانی را غنیتر سازد.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» از چنین باوری سرچشمه میگیرد: باور به اینکه شعر هنوز میتواند یکی از ژرفترین شیوههای اندیشیدن انسان باشد؛ اینکه زبان شاعرانه تنها برای بیان احساسات نیست، بلکه راهی برای شناخت جهان، کشف معنا و بازاندیشی در سرنوشت انسان است.
در روزگاری که انسان بیش از هر زمان دیگری از نظر علمی و فناورانه توانمند شده است، ولی همزمان با بحرانهای عمیق معنایی، اخلاقی و تمدنی روبهرو است، نیاز به آفرینشهایی داریم که بتوانند میان عقل و خیال، دانش و حکمت، فرد و جامعه، انسان و طبیعت، گذشته و آینده پلی برقرار کنند.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» تلاشی برای ساختن چنین پلی است.
این اثر از دل سنت عظیم شعر پارسی برآمده است؛ سنتی که در درازنای سدهها شعر را نه صرفاً هنر کلام، بلکه شیوهای برای اندیشیدن دربارهی هستی، عشق، رنج، عدالت، آزادی و حقیقت دانسته است. ولی در همان حال، «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» خود را محدود به بازگویی گذشته نمیکند؛ بلکه میکوشد میراث شاعرانه و فلسفی ایران را در برابر پرسشهای انسان معاصر قرار دهد.
۱. «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا»: بازآفرینی امکان شعر بزرگ در جهان امروز
در تاریخ ادبیات، منظومههای بزرگ همواره بیش از داستانهایی منظوم بودهاند. آنها آیینههایی بودهاند که انسان در آنها نه تنها سرگذشت قهرمانان، بلکه تصویر خویشتن، آرزوها، ترسها، امیدها و امکانهای تعالی خود را دیده است.
از شاهنامه که روایت کرامت، خرد و نبرد انسان با تباهی است، تا مثنوی معنوی که جستوجوی حقیقت و سفر روح انسان را روایت میکند، و از منظومههای عاشقانهی نظامی گنجوی تا غزلهای حافظ شیرازی، شعر فارسی همواره کوشیده است تجربهی انسانی را در افقی گستردهتر از زندگی روزمره ببیند.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» در امتداد این سنت، ولی در شرایط تاریخی تازهای شکل گرفته است. انسان امروز با پرسشهایی روبهرو است که شاید در گذشته با چنین شدت و گسترهای وجود نداشتند:
- چگونه میتوان در جهانی آکنده از خشونت و اضطراب، امید را حفظ کرد؟
- چگونه میتوان میان آزادی فردی و مسئولیت انسانی تعادل برقرار کرد؟
- چگونه میتوان پیشرفت علمی را با خرد اخلاقی همراه ساخت؟
- چگونه میتوان در جهانی چندفرهنگی، هم هویت خویش را پاس داشت و هم به دیگری احترام گذاشت؟
- چگونه میتوان معنایی برای زندگی یافت، بدون آنکه به تعصب و انحصارگرایی پناه برد؟
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» پاسخی شعاری به این پرسشها ارائه نمیکند؛ بلکه فضای تأمل، تجربه و گفتوگو میآفریند.
۲. انسان در مرکز جهان «پریخوانی»
بنیاد اصلی «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» یک نگاه انسانگرایانه است: انسان موجودی است دارای کرامت، آزادی، خلاقیت و ظرفیت تعالی.
انسان در این منظومه نه موجودی منزوی و جدا از جهان، و نه صرفاً ابزاری در خدمت قدرتها و ساختارها است. او موجودی است که در پی معنا است؛ موجودی که میتواند از رنج بیاموزد، از شکست برخیزد، از تجربهی دیگری غنی شود و افقهای تازهای برای خویشتن و جهان بگشاید.
در جهانبینی «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا»، انسان نه مالک مطلق طبیعت است و نه قربانی بیاختیار سرنوشت. او موجودی مسئول است که در میان محدودیتها، امکان انتخاب، آفرینش و دگرگونی دارد.
از همین رو، امید در این اثر نه خوشبینی سادهلوحانه است و نه انتظار منفعلانه برای آیندهای بهتر. امید گونهای توانایی وجودی است: توان دیدن امکان در دل دشواری، توان ساختن آینده در دل اکنون، و توان حفظ شأن انسانی حتی در شرایط دشوار.
۳. عشق: نیروی پیونددهندهی هستی انسانی
یکی از بنیادیترین محورهای «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» عشق است؛ ولی عشق در اینجا صرفاً احساس شخصی یا رابطهای عاطفی میان دو انسان نیست.
عشق نیرویی است که انسان را از خودمحوری فراتر میبرد؛ نیرویی که امکان همدلی، شناخت دیگری و مشارکت در سرنوشت مشترک انسانی را فراهم میکند.
در سنت ایرانی، عشق همواره یکی از راههای شناخت بوده است. عاشق تنها کسی نیست که خواستار معشوق است؛ عاشق کسی است که از مرزهای محدود خویش عبور میکند و جهانی گستردهتر را تجربه میکند.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» این میراث را در زبان امروز بازمیاندیشد: در جهانی که خطر بیگانگی، نفرت و جدایی انسانها را تهدید میکند، عشق میتواند چونان یک نیروی اخلاقی و تمدنی مطرح شود.
۴. امید: آفرینش آینده در دل اکنون
جهان معاصر بیش از هر زمان دیگری به امید نیازمند است؛ ولی نه امیدی سطحی که دشواریهای جهان را انکار کند، و نه خوشبینی سادهانگارانهای که چشم بر رنج انسان ببندد. امید حقیقی، شناخت عمیق تاریکی و در عین حال باور به امکان روشنایی است.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» از امید چونان یک فضیلت انسانی و یک نیروی آفریننده سخن میگوید. امید در این منظومه انتظار منفعلانه برای نجاتی بیرونی نیست، بلکه توانایی انسان برای برخاستن، بازسازی خویش و ساختن جهانی بهتر است.
انسان امیدوار کسی نیست که جهان را بینقص میبیند، بلکه کسی است که با همهی آگاهی از نقصها، از مسئولیت خویش در برابر جهان دست نمیکشد.
در این معنا، امید پیوندی ژرف با آزادی دارد. انسانی که هیچ امکانی برای تغییر نمیبیند، بهتدریج آزادی درونی خود را از دست میدهد. ولی انسانی که امکان دگرگونی را باور دارد، حتی در دشوارترین شرایط نیز میتواند انتخاب کند، بیافریند و مقاومت اخلاقی نشان دهد.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» میخواهد یادآور شود که آینده چیزی نیست که صرفاً بر انسان فرود آید؛ آینده چیزی است که انسان، با اندیشه، عشق، اخلاق و کنش خویش میآفریند.
۵. رنج: راهی به سوی ژرفای انسان
هیچ سخنی دربارهی انسان کامل نیست اگر از رنج سخن نگوید.
رنج یکی از بنیادیترین تجربههای مشترک بشری است، تجربهای که مرزهای زبان، فرهنگ، نژاد و تاریخ را درمینوردد. هر انسانی، در هر سرزمینی و در هر دورهای، با شکلهایی از فقدان، شکست، تنهایی، بیعدالتی و ناپایداری روبهرو میشود.
ولی پرسش بنیادین این نیست که آیا میتوان رنج را از زندگی حذف کرد، بلکه این است که انسان چگونه میتواند در برابر رنج، شأن و معنای خویش را حفظ کند.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» رنج را ستایش نمیکند و درد را امری مقدس نمیسازد. رنج، هنگامی که بر انسان تحمیل میشود، واقعیتی تلخ است که باید از آن کاست. ولی تجربهی رنج میتواند سرچشمهی بیداری، همدلی و ژرفتر شدن انسان نیز باشد.
انسانی که رنج دیگری را درک میکند، خود ویژگیهای انسانیتری مییابد. جامعهای که رنج انسانها را میبیند، بیشتر به سوی عدالت میگراید. تمدنی که از دردهای خویش میآموزد، امکان بلوغ بیشتری مییابد.
از این دیدگاه، «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» دعوتی برای تبدیل رنج به شناخت، و شناخت به مسئولیت است.
۶. صلح: فراتر از نبود جنگ
صلح یکی از آرمانهای بنیادین «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» است؛ ولی صلح در این منظومه صرفاً به معنای توقف خشونت نیست.
صلح حقیقی زمانی پدید میآید که انسانها نه تنها از کشتن یکدیگر دست بکشند، بلکه دیگری را چونان انسانی دارای کرامت، حق و ارزش ذاتی به رسمیت بشناسند.
صلح بدون عدالت، صلحی شکننده است.
صلح بدون آزادی، صلحی خاموش است.
صلح بدون احترام به انسان، تنها نام دیگری برای سکون تحمیلی است.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» از سنتی فرهنگی میآید که در بخش مهمی از تاریخ خود، خیر، راستی، زیبایی، دادگری، خردورزی و آبادانی را ارزشهایی بنیادین دانسته است؛ ولی در عین حال، پیام آن محدود به یک ملت یا یک سنت نیست. صلح، آرمانی متعلق به همهی انسانها است.
در جهان امروز، که جنگها، مهاجرتهای اجباری، بحرانهای زیستمحیطی و شکافهای اجتماعی زندگی میلیونها انسان را تهدید میکنند، نیازمند زبانی هستیم که بتواند فراتر از مرزهای سیاسی سخن بگوید.
شعر میتواند چنین زبانی باشد، زیرا پیش از آنکه انسانها را به دستهها تقسیم کند، آنان را در تجربهی مشترک انسانی به یکدیگر نزدیک میسازد.
۷. ایران: یک سرچشمهی فرهنگی در گفتوگوی جهانی
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» اثری برخاسته از فرهنگ ایرانی است؛ ولی فرهنگ ایرانی در اینجا نه به معنای حصاری بسته و خودبسنده، بلکه به معنای یک سرچشمهی زنده برای مشارکت در فرهنگ جهانی است.
فرهنگهای بزرگ هنگامی بزرگ میمانند که توان گفتوگو داشته باشند. هویت فرهنگی هنگامی شکوفا میشود که نه از ترس دیگری، بلکه از اعتماد به توان خویش با جهان ارتباط برقرار کند.
زبان پارسی در درازنای تاریخ خود همواره زبانی برای گفتوگو بوده است. شاعران پارسیزبان از مرزهای جغرافیایی فراتر رفتهاند و آثارشان در سرزمینهای گوناگون خوانده شده است. شعر پارسی در بسیاری از نقاط جهان نه چونان صدای یک قوم، بلکه چونان بخشی از میراث انسانی شناخته شده است.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» میخواهد در همین مسیر حرکت کند: نه با ادعای برتری یک فرهنگ بر فرهنگهای دیگر، بلکه با ارائهی یک تجربهی فرهنگی که بتواند با تجربههای دیگر بشری وارد گفتوگو شود.
۸. شعر چونان زبان آینده
در عصری که سرعت، فناوری و دادهها بخش بزرگی از زندگی انسان را شکل دادهاند، شاید بیش از گذشته به زبانهایی نیاز داریم که بتوانند ژرفای تجربهی انسانی را بیان کنند.
علم به ما قدرت شناخت و تغییر جهان را میدهد؛ ولی بهتنهایی پاسخ نمیدهد که چرا باید جهانی بهتر بسازیم.
فناوری ابزارهای تازهای در اختیار ما میگذارد؛ ولی بهتنهایی نمیگوید چگونه باید از این ابزارها برای خیر انسان سود جست.
اینجاست که شعر، فلسفه و هنر اهمیت دوباره مییابند.
شعر زبان سنجشناپذیرترین لایههای وجود انسان است: امید، عشق، اندوه، شگفتی، معنا و آرزوی تعالی.
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» بر این باور است که شعر گذشته نیست؛ شعر یکی از امکانهای آیندهی انسان است.
آیندهای که در آن انسان تنها تولیدکننده و مصرفکننده نیست، بلکه موجودی معناجو، اخلاقی و آفریننده است.
۹. دعوت به یک همکاری جهانی
نشر «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» یک برنامهی فردی نیست، بلکه دعوتی به یک همکاری فرهنگی ملی و جهانی است.
برای تحقق این چشمانداز، نیازمند همراهی گروههای گوناگون هستیم:
- مترجمان برای رساندن صدای اثر به زبانهای دیگر؛
- ناشران برای قرار دادن آن در دسترس خوانندگان جهانی؛
- دانشگاهها برای گفتوگوی فکری و پژوهشی؛
- هنرمندان برای آفرینش شکلهای تازهی ارائه؛
- بنیادهای فرهنگی و نیکوکاران برای حمایت از یک برنامهی میراثی؛
- خوانندگان برای زنده نگه داشتن این گفتوگو.
حمایت از «پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» تنها حمایت از انتشار یک کتاب نیست؛ مشارکت در کوششی برای حفظ و بازآفرینی یک امکان انسانی است: امکان اندیشیدن، احساس کردن و امید ورزیدن در جهانی مشترک.
۱۰. واپسین سخن: از یک شعر به سوی یک افق انسانی
«پریخوانی: رؤیای یاشار، نغمهی آتنا» بر این باور است که انسان هنوز میتواند فراتر از خشونت، ناامیدی و بیگانگی حرکت کند.
این منظومه دعوتی به بازگشت به ژرفای انسان است، به جایی که عشق، خرد، آزادی، امید و مسئولیت به هم میرسند.
این اثر نمیخواهد پاسخی نهایی برای همهی پرسشهای بشر ارائه کند؛ بلکه میخواهد پرسشهای بزرگ را دوباره زنده کند:
– انسان چیست؟
– چه جهانی شایستهی ساختن است؟
– چگونه میتوان در میان رنجها امیدوار ماند؟
– چگونه میتوان آزاد و مسئول بود؟
– چگونه میتوان از مرزهای خویش فراتر رفت و به دیگری رسید؟
– چگونه میتوان زیباترین ارزشها را جستوجو و پاسداری کرد؟
«پریخوانی» – چونان یک چشمانداز شاعرانهی پارسی از یک آیندهی امسانی مشترک – دعوت یک فرهنگ از همهی فرهنگها است؛
دعوت یک زبان از همهی زبانها؛
دعوت یک سرزمین از همهی جهان؛
و دعوت از انسان امروز برای رویآوری به انسانیتی که هنوز و همواره میتواند بهتر شود.
آیندهی انسان نه تنها با قدرت و دانش، بلکه با تخیل، عشق و امید ساخته خواهد شد.
موسی اکرمی

هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.