ترامپ در مصاحبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ با هیو هویت، مجری یک برنامه رادیویی، در پاسخ به این پرسش که اگر جمهوری اسلامی هنگام پایان دوره ریاست جمهوری او همچنان بر سر کار باشد، آیا این را شکست خود می‌داند، پاسخ مثبت داد و تأکید کرد: «قطعاً». این اظهارنظر نکته قابل تاملی درباره رابطه جنگ و سیاست داخلی و اعتبار شخصی رهبران را آشکار می‌کند.
در این اظهارنظر، در واقع رئیس جمهور آمریکا بقای یک حکومت دیگر را به معیار موفقیت یا شکست شخصی خود تبدیل می‌کند. در حقیقت، از منظر ترامپ، مسئله ایران دیگر صرفاً موضوعی مربوط به منافع ملی، امنیت یا سیاست خارجی آمریکا نیست؛ بلکه به بخشی از کارنامه سیاسی و اعتبار شخص رئیس جمهور نیز تبدیل شده است. مقایسه مکرر سیاستهای خود با سیاستهای اوباما و بایدن در موضوعات مختلف نیز نشانه دیگری از همین رویکرد شخص محور در سیاست ورزی اوست.
هدف من از اشاره به این نمونه، باز کردن بحثی پیرامون دو موضوع مرتبط با یکدیگر است: نخست، اینکه جنگ چگونه می‌تواند به گروگان سیاست داخلی تبدیل شود؟ و دوم، اینکه شخصی شدن قدرت و سیاست چگونه امکان عقب نشینی و مصالحه را دشوارتر می‌کند؟
در تاریخ جنگ‌های بزرگ، نمونه‌های متعددی از شخصی شدن قدرت و تبدیل جنگ به گروگان سیاست داخلی وجود دارند. در جنگ ویتنام، تغییر دولت در کاخ سفید و پایان دوران ریاست‌جمهوری لیندون جانسون و آغاز ریاست جمهوری نیکسون، با تغییر در راهبرد آمریکا و سرانجام خروج نیروهای این کشور از ویتنام همراه شد. در جنگ کره نیز بن بست جنگ سرانجام در سال ۱۹۵۳، چند ماه پس از مرگ استالین و در شرایط تغییر رهبری و فضای سیاسی بلوک شرق، به امضای توافق آتش بس انجامید. همچنین بن‌بست جنگ فرسایشی افغانستان پس از اشغال این کشور توسط ارتش شوروی، با روی کار آمدن گورباچف و تغییر در سیاست خارجی اتحاد شوروی به تدریج شکسته شد و سرانجام نیروهای شوروی در فوریه ۱۹۸۹ از افغانستان خارج شدند.
اما به نظر می‌رسد امروزه سیاست به مراتب شخصی‌تر از گذشته شده و جنگ نیز بیش از پیش در گروگان سیاست داخلی و اعتبار شخصی رهبران قرار گرفته است. به ویژه که در دنیای امروز، ترکیبی از رسانه‌ای شدن شدید سیاست، که هر عقب‌نشینی را می‌تواند به تحقیر علنی و شکست سیاسی تبدیل کند، و تمرکز قدرت در دست رهبران فرد محور، هزینه سیاسی پایان دادن به جنگ را در مواردی حتی از هزینه انسانی و اقتصادی ادامه آن بیشتر کرده است.
در نتیجه، طرفین ممکن است در یک وضعیت فرسایشی، یعنی نه جنگ تمام عیار و نه صلح پایدار، باقی بمانند و به جای یافتن راهی برای توافق، منتظر فرسودگی اقتصادی، فشارهای اجتماعی یا تغییر محاسبات سیاسی طرف مقابل شوند.
به همین علت جنگ‌های جاری میان جمهوری اسلامی و آمریکا و نیز روسیه و اوکراین، هر دو واجد نشانه‌هایی از چنین وضعیتی هستند؛ هرچند تفاوت‌های مهمی در ساختار سیاسی و اهداف راهبردی طرفین وجود دارد. در جنگ اوکراین، ولادیمیر پوتین جنگ را به روایت تاریخی خود از جایگاه روسیه در جهان و میراث سیاسی خویش پیوند زده است. در نتیجه، عقب‌نشینی از اهداف اعلام‌شده جنگ می‌تواند فراتر از یک شکست نظامی، به معنای شکست روایت سیاسی او نیز تلقی شود.
در مورد ترامپ نیز اظهار نظر اخیر او نشان می‌دهد که سرنوشت جمهوری اسلامی را به کارنامه شخصی و ریاست جمهوری خود پیوند زده است. این واقعیت در مورد نتانیاهو نیز از زاویه دیگری قابل بررسی است؛ زیرا ادامه جنگ و چگونگی پایان آن با موقعیت سیاسی داخلی، آینده ائتلاف حکومتی و پاسخ‌گویی او درباره تحولات امنیتی اسرائیل ارتباط پیدا می‌کند.
البته در جمهوری اسلامی مسئله کمی پیچیده‌تر است. علی خامنه ای سالها کوشید که سیاست نه جنگ و نه صلح را پی بگیرد و نگران نابودی اعتبار شخصی خود چه از طریق مصالحه و امتیازدهی و یا شکست در جنگ بود. اما رهبر جدید جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، از یک سو می خواهد همان سیاست پدر را دنبال کند و از سوی دیگر گرفتار جنگی شده است که پدر همواره از آن گریزان بوده است. جنگی که در صورت ختم به صلح و یا در صورت شکست، اعتبار او و حتی مقام ولایت فقیه را به شدت زیرا سوال می برد. شرایط بسیار پیچیده ای که با پر رنگ تر شدن نقش فرماندهان نظامی و امنیتی در تعیین سیاست جنگی، مجتبی خامنه ای را در یک پارادوکس بسیار جدی قرار داده است، ادامه راه پدر یا جنگ تا پیروزی نهایی.
البته حتی در این شرایط بسیار پیچیده کفه ترازو همچنان به سمت «قمار برای احیای قدرت و اعتبار سیاسی نظام» سنگینی می‌کند. در هر دو جبهه جنگ ایران و اوکرایین، رهبران و ساختارهای سیاسی با این دشواری و سوال بزرگ روبه‌رو هستند که چگونه می‌توانند بدون پذیرش شکست، از مواضعی که پیش‌تر به اعتبار سیاسی خود گره زده‌اند عقب‌نشینی کنند.
اما مطابق شواهد تاریخی، در چنین وضعیتی، به ویژه هنگامی که رهبران در سال‌های پایانی دوره قدرت خود قرار دارند، احتمال پافشاری بر مواضع قبلی و حتی اتخاذ تصمیمات پرخطر افزایش می‌یابد. ترامپ با حدود دو سال باقی‌مانده از دوره ریاست جمهوری خود، نتانیاهو با ملاحظات مربوط به آینده سیاسی خود و ائتلاف حکومتی‌اش و ساختار قدرت جمهوری اسلامی با ابهامات ناشی از انتقال رهبری، هر یک با محدودیت‌ها و انگیزه‌های خاص خود روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، احتمال دارد به جای حرکت به سمت یک توافق پایدار، شاهد مدیریت بحران و تداوم وضعیت فرسایشی و حتی رفتارهای غیر عادی و جنگ دیگری باشیم..
https://t.me/politicalphilosphy/931
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.