چالشهای «قیمت نان»: راهکار دولت برای جبران کسری بودجه
روند افزایش قیمت نان در سالهای اخیر، با وجود طرحهایی مانند نانینو، بیانگر «شکست قیمتگذاری دستوری» است. گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد تورم نقطهای نان و غلات در اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۵۰.۲ درصد رسیده است.
در اردیبهشت در حالی که ، تورم عمومی ۳۸.۷ درصد بود؛تورم نقطهای نان و غلات در اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۵۰.۲ درصد رسید. این شکاف، ناکارآمدی سیاستهای فعلی را در مهار قیمت نان نشان میدهد.
همزمان، بار مالی سنگین طرح نانینو فشار فزایندهای بر بودجه عمومی آورده است. این امر به کسری بودجه و رشد تورم دامن زده که بر قیمت نان تاثیر مستقیم دارد.
نارضایتی نانوایان و افزایش هزینهها
تاخیر در پرداخت یارانهها و افزایش هزینههای تولید، نارضایتی نانوایان را در شهرهای مختلف به دنبال داشته است. نبود سازوکارهای حمایتی کارآمد نیز این اعتراضات را تشدید میکند. طبق آمار شاخص قیمت مصرفکننده، نرخ تورم نقطهای نان و غلات در اردیبهشت ۱۴۰۴ برابر با ۵۰.۲ درصد بود. این نرخ از فروردین ۱۴۰۳ روند افزایشی داشته و حدود ۴۰ واحد درصد افزایش یافته است. این دادهها نشان میدهد تلاشها برای کنترل قیمت نان نتیجهبخش نبوده است. نهتنها رشد قیمت نان بالاست، بلکه ادامه این روند از نظر اقتصادی ناپایدار بوده و به کاهش کیفیت نان و ادامه نارضایتیها منجر خواهد شد.
پیشنهاد کارشناسان و پیامدهای آن
کارشناسان پیشنهاد میدهند دولت به سمت قیمتهای بازار برای نان حرکت کند. آنها پرداخت یارانههای نقدی و هدفمند را برای حمایت از کمدرآمدها توصیه میکنند. این شیوه فشار مالی بر بودجه را میکاهد و انتخاب بهتری را برای خانوارها فراهم میکند. اما حرکت به سمت قیمت نان بازار، بهای نان را افزایش میدهد. یارانهای که به دهکهای کمدرآمد تعلق میگیرد، با تورم و گرانی پیدرپی ارزش خود را از دست میدهد. این چرخه منجر به عدم بهبود وضعیت معیشتی مردم میشود.
دلایل کنترل قیمت و خطر فقر غذایی
در ایران کنترل قیمت نان دلایل اقتصادی و سیاسی متعددی دارد. نان یکی از اقلام اصلی سبد غذایی خانوارهای ایرانی، به ویژه طبقات پایین درآمدی است. هرگونه افزایش شدید در قیمت نان، معیشت میلیونها نفر را تحت تاثیر قرار میدهد. این امر میتواند نارضایتی عمومی گستردهای را ایجاد کند. در سالهای اخیر، تورم بالای مواد غذایی و کاهش قدرت خرید، به حذف گوشت قرمز و سفید از سبد خانوارها منجر شده است. پس از کاهش سهم این پروتئینها، خانوارها حبوبات را جایگزین کردند.
افزایش قیمت حبوبات و تشدید فقر غذایی
اما قیمت حبوبات نیز اخیراً افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است. در فروردین ۱۴۰۴، لوبیا چیتی، لپه، نخود و عدس افزایش قیمت بیش از ۹۰ درصد نسبت به ماه مشابه سال قبل داشتند. لاجرم، خانواده ایرانی در معرض خطر فقر مفرط غذایی قرار دارد. عدم دسترسی به غذای کافی و مغذی، آثار بلندمدتی بر رشد کودکان و سلامت عمومی دارد. افزایش قیمت نان و کاهش دسترسی دهکهای پایین به آن، این معضلات را تشدید میکند و نتیجهای فاجعهبار دارد.
مدل سنتی یارانه و چالشهای آن
مدل سنتی یارانه گندم و آرد، یکی از قدیمیترین ابزارهای تامین نان است. در این شیوه، دولت گندم را به قیمت تضمینی از کشاورزان میخرید. سپس آرد را با قیمت پایینتر به نانواییها عرضه میکرد. نانوایان، نان را با قیمت ثابتی که دولت تعیین کرده به مردم میفروشند. این شیوه چالشهایی به همراه داشت؛ از جمله اینکه آرد یارانهای در تولید اقلام دیگر استفاده میشد. همچنین با قیمت بالاتر در بازار آزاد به فروش میرسید. این امر علاوه بر هدررفت منابع، زمینهساز رانت و فساد نیز میشد.
طرح نانینو و معضلات جدید
تجارت نیوز در ۲۰ دی ۱۴۰۲ از «گم شدن روزانه ۵ هزار تن آرد، معادل ۵۰ میلیون قرص نان لواش در نانواییها» خبر داد. این دزدی کلان بر اساس «طرح هوشمندسازی نانواییها» توسط ارگانهای حکومتی صورت میگیرد در حالی که این طرح قرار بود «در راستای پیشگیری از قاچاق آرد و نان» عمل کند. از سال ۱۴۰۱ طرح نانینو به اجرا درآمد. در این طرح، ما بهالتفاوت قیمت نان با بازار آزاد محاسبه میشد. این مبلغ هر چند روز یکبار به حساب نانوا واریز میشد. اما نانواییها از این شیوه پرداخت ناراضی بودند. یارانههای آنها به موقع پرداخت نشده و به تعویق افتاده بود.
اعتراضات نانوایان و اهداف دولت
این اعتراضات در طول اردیبهشت ۱۴۰۴ تشدید شد. نانوایان در شهرهای مختلف ایران در برابر ادارات تجمع کردند. افزایش هزینههای تولید و نگرانیها در مورد تامین سوخت و برق، عدم پرداخت به موقع یارانهها از جمله مسائل طرح شده بود. این در حالی است که دولت مدعی است سالانه بالغ بر ۲۰۰ تریلیون تومان یارانه نان پرداخت میکند. اکنون دولت پزشکیان، که با سیاستی غیرشرافتمندانه، به دنبال گران کردن اقلام ضروری مانند آب، برق و گاز است، با ترفندی جدید میخواهد مجدداً قیمت نان را افزایش دهد.
ترفند جدید دولت برای افزایش قیمت نان
با این شیوه، قرار شده قیمت نان به صورت استانی تعیین میشود، نه کشوری. اما در عمل، چنین اقدامی قابل اجرا نیست و دوباره به رانت و فساد در حوزه نان دامن میزند. در نتیجه، دولت پزشکیان کارشناسانش را به میدان میفرستد تا تبلیغ گران کردن قیمت نان را بکنند. این کار با اسم رمز کنار گذاشتن نرخگذاری دستوری و ارائه نان به قیمت بازار انجام میشود. یعنی بار دیگر، با افزایش قیمت نان، سودجویی برای جبران کسری بودجه، از قوت لایموت مردم تامین میشود. ترفند نیز همواره ارائه یارانه به نیازمندان واقعی است. اما همانطور که ذکر شد، این یارانه با تورم لحظهای در مدت کوتاهی ارزش خود را از دست میدهد و عملاً یارانه نان کارایی ندارد.
[افزایش قیمت نان؛ خیز دولت برای جمع کردن ته مانده سفره مردم!]
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.